KIRGIZISTAN'DA DİNİ GELİŞMENİN DİNAMİKLERİ VE DİNDARLAŞMANIN NİTELİĞİ

DYNAMICS OF RELIGIOUS DEVELOPMENTS IN KIRGHIZISTAN AND CHARACTERISTICS OF RELIGIOSITY

Özet

Kırgızistan Sovyet sonrası hızlı bir dini gelişme sürecine girmiştir. Liberal sistemin benimsendiği ülkede Anayasa ve yasalar; demokratik, laik ve insan hakları esaslarına göre düzenlenmiş olduğundan Devlet din eğitimi ve din hizmetleri alanına girmemiştir. Bu durum dini alanda faaliyet gösteren sivil girişimleri teşvik etmiştir. Kadim eğitim kurumlarının uzantısı olan medreseler yerli dini girişimlerin başında gelmektedir. Sovyet sonrası dönemde medrese sayıları camilerle paralel bir şekilde hızla artış göstermiştir. Son 20 yılda Medrese sayısı 20 kat, cami sayısı da 45 kat artmıştır. Ülke genelindeki medreselerin programları ve eğitim faaliyetleri Kırgızistana özgü bir şekilde dini gelişmeyi etkilemektedir. İkinci önemli sivil girişim de Hindistan kaynaklı Tebliğ Cemaatidir. Ülkenin en ücra köşelerine kadar ulaşan cemaat mensupları kapı kapı dolaşarak insanları camie davet etmekte ve camide dini bilgiler vermektedir. Bu cemaatin halen ülkede 600 civarında grubu ve 6000 i aşkın aktivisti bulunmaktadır. Bunlardan başka ülkede faaliyet gösteren dış kaynaklı çeşitli islami grupların dini gelişmeye etkisi çok sınırlı kalmaktadır. Bunların dini anlayışları yerleşik geleneksel dini anlayışla çelişmemektedir. Çok sayıdaki islam dışı misyoner grup da etkili olamamaktadır. Bu grupların yoğun faaliyetleri aksi yönde tesirle insanları kendi değerlerine sarılmaya itmektedir. Kırgızistanda etkin olan İslami grupların tamamının dini anlayışları ve mezhep tercihleri aynı olduğu için toplumda farklı bir dini yönelişe imkan bulunmamaktadır. Çok yönlü sivil çalışmalar ülkede Sünni-Hanefi- Matüridi çizgide hızlı bir dindarlaşma sağlamaktadır. Ancak dini gelişmeyi yönlendiren organizasyonlar üzerinde Devlet kontrolünün bulunmaması, bilgi ve tecrübe yetersizliği bunların giderek radikalleşmesi riskini artırmaktadır.

Abstract

Kirghizstan has entered a serious process of religious development after the collapsing of Soviet Union. The state that liberal system was