KUZEYDOĞU ANADOLU'DA YENİ BİR KAYA MEZARI: KARAPINAR

Özet

Kuzeydoğu Anadolu, stratejik konumu itibariyle en eski çağlardan günümüze kadar Anadolu'nun önemli geçit bölgelerindendir. Bu özelliği ile tarihin her döneminde yerleşime sahne olan bölge, Tunç Çağı ile birlikte yoğun bir yerleşime sahne olmuştur. Bu yerleşim faaliyeti sonrasında birçok merkez kurulmuş, yol şebekeleri, sulama tesisleri inşa edilmiştir. Tunç Çağı'ndan itibaren görülen yerleşimlerin sonucu din ile buna bağlı olarak ahiret inancı ve ölü gömme gelenekleri çeşitlenmiş ve gelişmiştir. Bu çeşitlilik içerisinde Kuzeydoğu Anadolu'da görülen ölü gömme şekillerinin en önemlisi üst bir tabakaya yönelik olan ve en zor işçiliği gerektiren kaya mezarlarıdır. Doğu Anadolu'da Demir Çağı ile özdeşleştirilen kaya mezarlarının günümüzdeki bilgilerimizle sayısı altmışa yakındır. Bu mezarlar kendi içerisinde tek ve çok odalı olmak üzere iki temel sınıfa ayrılmaktadır. Ayrıca inşa ve kullanıma yönelik özellikleriyle de değişik örneklerde görülmektedir. Ancak iki katlı mimariye sahip kaya mezarlarının sayısı çok azdır. Bu merkezlere yeni bir örnek olan Karapınar Kaya Mezarı, Doğu Anadolu'daki ikinci örneği teşkil etmektedir. Kaya mezarı Kars, Sarıkamış İlçesi'nin 37 km. güneyindeki Karapınar Köyü'nün, yaklaşık 3 km. batısında yer almaktadır. Merkez, aynı zamanda Kafkaslar ile Orta Asya'dan Anadolu'ya açılan tarihi yolların kesiştiği bölgede ve bölgeye can veren Aras Nehri'nin hemen güney kıyısındadır. Çevresindeki yazılı belgeler, Tunç ve Demir Çağı merkezleri ve Doğu Anadolu'daki benzer kaya mezarlarıyla kıyaslanan Karapınar Kaya Mezarı'nın, ender görülen iki katlı yapısıyla Doğu Anadolu'nun ölü gömme geleneklerinin değerlendirilmesi için büyük bir önem taşıdığı muhakkaktır.

Abstract

Northeastern Anatolia is one of the most important gateways of Anatolia since ancient times thanks to its strategic location. As the scene of settlement throughout the history due to this characteristic, the region experienced an intense settlement with Bronze Age. After this settlement activity, several centres were established, and road networks and irrigation facilities were built. Beginning from the Bronze Age, as a result of these settlements, religions and, therefore, belief in afterlife and entombment traditions varied and developed. Within this variety, the most important entombment method seen in Northeastern Anatolia is rock-cut tomb, with the most elaborate craftsmanship devoted to upper class. To our knowledge, today the number of rock-cut tombs identified with Iron Age in Eastern Anatolia is nearly sixty. These tombs are divided into two main classes as one-roomed and two-roomed. Moreover, different examples are present with construction and usage characteristics. However, two-storey rock-out tombs are very few. Karapınar Rock-cut Tomb, as a new example for these centres, stands as the second example in Eastern Anatolia. Rock-cut tomb is located on the 3 km west of Karapınar Village on the 37 km south of Sarıkamış, Kars. The centre is the crossroad of the historical roads leading from both Caucasia and Central Asia to Anatolia, and it is right on the south coast of Aras River. Compared to written documents in that environment, centres of Bronze and Iron Age, and similar rock-cut tombs in Eastern Anatolia, Karapınar Rock-cut Tomb, with its rare two-storey structure, definitely bears a great importance for the evaluation of entombment traditions of Eastern Anatolia.