Dergiler / Aydın Arapça Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 1
Sahih-i Müslim’de İsm-i Fâilin Anlamsal İşlevleri: Bağlamsal Bir İnceleme
- Sayfa
- 169–201
- DOI
- —
Özet
Muslim üzerinden uygulamalı bir inceleme yaparak, nebevî hadislerdeki ism-i fâilin (etken ortaç) anlamsal boyutlarını araştırmayı amaçlamaktadır. Çalışma, ism-i fâili tek bir sabit anlam taşıyan bir yapı olarak ele almak yerine, anlamları içinde bulunduğu bağlama göre şekillenen açık uçlu bir yapı olarak değerlendirmektedir. Araştırma, betimleyici-analitik yöntemi benimsemekte; önce ism-i fâil ile ilgili kuramsal kavramlar sunulmakta, ardından seçilmiş örnekler üzerinden uygulamalı analizler yapılarak bu yapıların sentaktik ve bağlamsal çerçeveler içindeki anlamsal boyutları ortaya konulmaktadır. Analiz sonuçları, ism-i fâilin anlamsal olarak oluş (hadis) ile süreklilik (sabitlik) arasında gidip geldiğini ve ancak bağlamsal ipuçlarıyla bu anlamlardan birine yöneldiğini göstermektedir. Ayrıca, kendi başına belirli bir zaman anlamı taşımaz; zaman anlamını bağlamdan kazanır. Bazı durumlarda ise ism-i fâil, ism-i mef‘ûl anlamında kullanılabilir veya geçici bir eylem yerine kalıcı bir nitelik ifade edecek şekilde yorumlanabilir. Çalışma, bağlamın ism-i fâilin anlamını belirlemede temel unsur olduğunu ve bu yapının, Arapçada anlam zenginliği ve ifade yoğunluğu sağlayan en esnek morfolojik yapılardan biri olduğunu ortaya koymaktadır
Abstract
applied analysis of Sahih Muslim, approached as a linguistically rich text that exemplifies the flexibility and expressive precision of Arabic. Rather than treating the active participle as a form with a fixed and unified meaning, the study conceptualizes it as a semantically dynamic structure whose interpretation is context-dependent. Adopting a descriptive-analytical framework, the study first outlines the theoretical foundations related to the active participle, and then examines selected examples within their syntactic and discourse contexts in order to uncover their semantic functions. The analysis reveals that the active participle oscillates between eventive and stative interpretations, with its meaning determined primarily by contextual cues. It does not inherently encode a specific temporal reference; instead, temporal interpretation emerges from context. In certain instances, the active participle extends beyond its prototypical function, conveying passive meanings or denoting stable attributes rather than transient events. The study concludes that context plays a decisive role in shaping the interpretation of the active participle, and that this form constitutes one of the most semantically versatile morphological structures in Arabic, enabling a high degree of semantic density and expressive nuance in the Prophetic Hadith.