Dergiler / Aydın Arapça Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 1
18. Yüzyılda Halep’te Nesir Üslupları: Tematik Sınıflandırma Işığında Bir Analiz
- Sayfa
- 125–149
- DOI
- —
Özet
Edebiyat çevrelerinde uzun zamandır Arap Meşrıkı'ndaki on sekizinci yüzyılı bir "durgunluk" veya "çöküş" dönemi olarak nitelendiren genel bir yargı hâkim olmuştur. Ancak bu dönemde Halep şehrindeki nesrin gerçekliği, canlılık ve edebî faaliyetlerle dolup taşan farklı bir tablo sunmaktadır. Bu araştırmanın önemi, söz konusu peşin hükümlü bakış açısını inceleme çabasında yatmaktadır; çalışmanın hedefi, bu büyük Osmanlı vilayetinin etrafındaki zorluklara rağmen edebî refahını nasıl koruduğunu göstermek için o dönemdeki Halep nesrini yeniden okumaya odaklanmaktadır. Bunu başarmak için çalışma, Halep'in edebî kimliğinin şekillenmesinde benzersiz dinî ve etnik çeşitliliğin etkisini ortaya koymak amacıyla, nesir metinlerinin sanatsal ve belagat analizini tarihsel ve sosyal bağlamlarıyla ilişkilendiren bütüncül bir yaklaşım benimsemektedir. Uygulama bölümünde araştırma, hâkim edebî türlerdeki somut gelişmeleri ortaya çıkarmaktadır; "makâme" geleneksel komik bir anlatıdan tasavvufi ruhun ve nebevi özlemlerin bir kabına dönüşmüş ve işlevsel amacını aşarak sanatsal ve edebî eserler hâline gelen "edebî mektuplaşmaların" zarafeti öne çıkmıştır. Araştırma ayrıca, bu gelişimde temel bir faktör olarak 1706'da ilk Arap matbaasının kurulmasıyla temsil edilen Halep'in öncülüğünün etkisi üzerinde de durmaktadır. Çalışma, Halep'in bu nesir üretiminin -içerikteki yenilikleri, bilimleri basitleştirme ve biyografileri belgeleme çabalarıyla- Arap kültürünün modern edebî uyanış (Nahda) çağına geçiş yaptığı gerçek bir geçiş aşamasını temsil ettiği ana sonucuna varmaktadır.
Abstract
A general judgment has long prevailed in literary circles describing the eighteenth century in the Arab Mashriq as an era of "stagnation" or "decline." However, the reality of prose in the city of Aleppo during this period presents a different picture, teeming with vitality and literary activity. The significance of this research lies in its endeavor to examine this preconceived notion; the study aims to reread Aleppine prose in that era to demonstrate how this major Ottoman province maintained its literary prosperity despite surrounding challenges. To achieve this, the study adopts an integrative approach that connects the artistic and rhetorical analysis of prose texts with their historical and social contexts to illustrate the impact of the unique religious and ethnic diversity in shaping the Aleppine literary identity. On the applied level, the research reveals tangible developments in the prevailing literary genres; the maqāma transformed from a traditional comic narrative into a vessel for the Sufi spirit and prophetic yearnings, while the refinement of "literary correspondence" emerged, transcending its functional purpose to become artistic and literary pieces. The research also highlights the impact of Aleppine pioneering, represented by the establishment of the first Arabic printing press in 1706, as a pivotal factor in this development. The study concludes with a primary finding that this Aleppine prose output—with its renewal of content and attempts to simplify sciences and document biographies—represented a true transitional phase through which Arab culture crossed into the modern literary renaissance.