Dergiler / Aydın Arapça Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 1
Mahmud Derviş’in Şiirinde Metinsel Bağdaşıklık: “Ene Yûsufun Yâ Ebî” Şiiri Örneği
- Sayfa
- 79–98
- DOI
- —
Özet
Bu araştırma, metin dilbiliminin metni tek bir cümlenin sınırlarını aşan, kendi içinde bütünlüklü bir anlam birimi olarak ele almasına dayanır. Metin, anlam ve uyumu sağlayan dilsel ilişkiler ağı üzerinden incelenmektedir. Araştırmanın problemi, Mahmud Derviş’in şiirleri üzerine yapılan çalışmaların çoğunun şiirlerin konu, sembol ve tarih boyutlarına odaklanması; buna karşılık şiirdeki metinsel bağdaşıklık (metin içi tutarlılık) mekanizmalarının, şiirsel anlamın kurulmasındaki rolünü yeterince incelememiş olmasıdır. Bu doğrultuda araştırma, “Ben Yusuf’um Babacığım” adlı şiirde görülen metinsel bağdaşıklık unsurlarını ortaya koymayı ve bunların metnin anlamsal ve estetik bütünlüğünü nasıl sağladığını açıklamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın önemi, hem metin dilbilimi ve söylem çözümlemesinin temel kavramlarından biri olan bağdaşıklık kavramını ele almasından, hem de yoğun sembolik yapısı ve zengin dilsel örgüsüyle dikkat çeken Mahmud Derviş şiiri üzerinde uygulanmasından kaynaklanmaktadır. Ayrıca araştırma, dilsel araçların sembolik ve metinlerarası yapıyla nasıl etkileşime girerek şiirsel anlamı oluşturduğunu göstermesi bakımından bilimsel katkı sunmaktadır. Araştırmada betimleyici-çözümleyici yöntem kullanılmış; metin dilbilimi ve söylem çözümlemesi çerçevesinde, şiirdeki başlıca bağdaşıklık araçları olan gönderim, yerine koyma, bağlama, tekrar ve eksilti unsurları incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar, özellikle gönderimin metinsel bütünlüğün kurulmasında en baskın araç olduğunu göstermektedir. Zamirlerin kullanımı ve Yusuf kıssasına yapılan metinlerarası göndermeler, metnin bölümleri arasındaki anlam bağlarını güçlendirmiştir. Bunun yanında yerine koyma, bağlama, tekrar ve eksilti gibi araçlar da metinsel uyumu artırmış ve şiirin estetik boyutunu zenginleştirmiştir. Sonuç olarak çalışma, metinsel bağdaşıklığın, şiirsel bakış açısının kurulmasında ve metnin genel anlamının üretilmesinde merkezi bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.
Abstract
This study is grounded in the concern of text linguistics with the analysis of text as an integrated semantic unit that transcends the boundaries of the individual sentence and is structured through a network of linguistic relations that ensure cohesion and coherence. The research problem lies in the fact that most studies on Mahmoud Darwish’s poetry have focused on its thematic, symbolic, and historical dimensions, whereas insufficient attention has been paid to the mechanisms of textual cohesion and their role in constructing poetic meaning. Accordingly, the study aims to identify the manifestations of textual cohesion in the poem “I Am Joseph, O Father” from the collection Ward Aqall, and to demonstrate their role in achieving the semantic and aesthetic unity of the text. The significance of the study stems from its engagement with one of the central concepts in text linguistics and discourse analysis, in addition to applying this concept to a poetic model drawn from Mahmoud Darwish’s oeuvre, which is characterized by symbolic density and a rich linguistic structure that allows for an examination of textual cohesive devices and their functions. Its scholarly contribution also lies in offering an applied reading that reveals the interaction between linguistic devices and the symbolic and intertextual structure in the formation of poetic meaning. The study adopts a descriptive-analytical approach within the framework of text linguistics and discourse analysis by tracing the most prominent cohesive devices, namely reference, substitution, conjunction, repetition, and ellipsis, and by analyzing their functions within the poetic structure. The findings show that reference constitutes the most salient mechanism in the construction of textual cohesion, and that the use of pronouns and the intertextual evocation of the story of Joseph contribute significantly to tightening the semantic links between the parts of the text. In addition, substitution, conjunction, repetition, and ellipsis enhance textual coherence and enrich the aesthetic dimension of the poem. These findings confirm that textual cohesion plays a central role in shaping the poetic vision and in producing the overall meaning of the text.