Dergiler / Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi / 2026 / Cilt: 9 Sayı: 1
İnkılâplar Karşısında Darülfünûn: Eleştiriler ve Kurumsal Tasfiyeye Giden Süreç
- Sayfa
- 1–1
Özet
Bu çalışma, Osmanlı modernleşmesinin yükseköğretimdeki en önemli mirası olan Darülfünûn’un, Cumhuriyet’in ulus-devlet inşası sürecinde karşılaştığı meşruiyet krizini, maruz kaldığı eleştirileri ve 1933 Üniversite Reformu ile sonuçlanan tasfiye sürecini çok boyutlu bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Tarihsel ve betimleyici bir analiz yönteminin benimsendiği araştırmada dönemin siyasi aktörlerinin söylemleri, Kadro dergisi çevresinin ideolojik eleştirileri, 1932’de gerçekleştirilen Birinci Türk Tarih Kongresi’ndeki tartışmalar ve Prof. Albert Malche’ın raporu mercek altına alınmıştır. Çalışmada, Darülfünûn’un Cumhuriyet devrimlerine, özellikle Türk Tarih Tezi ve devletçilik politikalarına, beklenen akademik ve ideolojik desteği vermemesinin kurumun kapatılmasına neden olduğu tespit edilmiştir. Özellikle resmî tarih tezine getirilen bilimsel itirazlar, bir kırılma noktası olmuştur. Ayrıca, Ahmet Ağaoğlu gibi liberal görüşlü ve Serbest Cumhuriyet Fırkası ile iltisaklı hocaların hedef alınması, sürecin sadece bilimsel değil, aynı zamanda siyasi bir hesaplaşma boyutunu taşıdığını ortaya koymaktadır. Çalışma, İsviçreli uzman Albert Malche’ın hazırladığı rapordaki yapısal ve metodolojik yetersizlik tespitlerinin, hükûmet tarafından radikal bir kadro temizliği için bilimsel bir meşruiyet aracı olarak kullanıldığını vurgulamaktadır. Yapılan çalışma, 1933 Reformu’nun salt akademik kaliteyi artırma hamlesi olmaktan öte eski kadroların büyük oranda tasfiye edilerek rejimin ideolojik ilkelerine sadık, milli ve inkılapçı kimliğe sahip İstanbul Üniversitesi’nin inşa edildiği politik bir yeniden yapılanma projesi olduğunu ortaya koyması bakımından önem arz etmektedir.
Abstract
This study aims to examine, from a multidimensional perspective, the legitimacy crisis faced by Darülfünûn—the most significant legacy of Ottoman modernization in higher education — the Republic’s nation-building process, the criticisms it endured, and the liquidation process that culminated in the 1933 University Reform. Adopting historical and descriptive analysis methods, the study examines the political actors of the period, the ideological criticisms of the Kadro magazine circle, the debates at the First Turkish History Congress of 1932, and the report of Prof. Albert Malche. The study concludes that the university's failure to provide the expected academic and ideological support to the Republican reforms, particularly the Turkish History Thesis and statist policies, was the reason for its closure. In particular, scientific challenges to the official historical narrative marked a turning point. Furthermore, the targeting of liberal-minded professors such as Ahmet Ağaoğlu, who were affiliated with the Free Republican Party, reveals that the process was not only scientific but also carried a dimension of political reckoning. The study emphasizes that the structural and methodological shortcomings identified in the report prepared by the Swiss expert Albert Malche were used by the government as a scientific justification for a radical purge of personnel. The study is significant because it reveals the 1933 Reform was not merely an attempt to improve academic quality, but rather a political restructuring project that involved the large-scale purge of the old staff and the establishment of Istanbul University with a national and revolutionary identity loyal to the ideological principles of the regime.