Klasik Dönemden Moderne Semantik Anlayışın Evrimi

The Evolution of Semantic Understanding from the Classical Period to the Modern Era

Özet

Bu çalışma, modern dilbilimsel disiplinlerden birini oluşturan semantik çerçevesinde anlamın türleri ve yapı taşlarını; teorik bağlamda, klasik ve modern dönemin karşılaştırılması niteliğinde ele alarak Arap dilinin yapısına dair bir çözümleme sunmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada, anlamın yalnızca dil içi unsurlarla değil; bağlam, kültür, niyet, toplumsal ve ideolojik etkenlerle de şekillendiği vurgulanarak klasik dil anlayışı ile edimbilim, göstergebilim vb. modern dilbilimsel kuramlar arasında bir köprü kurmak suretiyle teorik bir analiz gerçekleştirilecektir. Bu bağlamda klasik dönemde semantik disiplinin temel konusu olan anlam olgusunun lafız-mana ilişkisi bağlamında nasıl ele alındığı ve inancın temellendirilmesi noktasında nasıl araçsallaştırıldığı klasik dönem âlimleri üzerinden ortaya koyulmaya çalışılacaktır. Modern dönemde ise anlam türleri (temel, yan, çağrışımsal, psikolojik, stilistik, göreceli), anlam değişmeleri, anlamsal yapılar, çok anlamlılık, eş ve zıt anlamlılık, deyim anlam gibi temel semantik konular ayrıntılı biçimde ele alınacak; semantik alanlar, anlam değişmeleri, anlam çeşitleri ve semantik yapılara dair detaylı sınıflandırmalar yapılacaktır. Bununla beraber mezkûr anlam yapılarına dair tartışmalar incelenecektir. Sonuç olarak semantik disiplini lafız-mana ilişkisi bağlamında anlam tarafını önceleyecek şekilde ele alınacak ve Arapçanın morfolojik zenginliği, anlam üretme ve anlam çeşitliliği bakımından yüksek düzeyde sistematik bir yapı sunması ortaya konmaya çalışılırken anlam olgusunun klasik dönemden modern döneme nasıl evrildiği ve nasıl ele alındığı ortaya koyulmaya çalışılacaktır.

Abstract

This study aims to present an analysis of the structure of the Arabic language by examining the types and building blocks of meaning within the framework of semantics, a key modern linguistic discipline, through a theoretical comparison of classical and modern periods. Emphasizing that meaning is shaped not only by intra-linguistic elements but also by context, culture, intent, social, and ideological factors, a theoretical analysis will be conducted by bridging classical linguistic perspectives with modern theories such as pragmatics and semiotics. Within this context, the study seeks to reveal how the phenomenon of meaning-the core subject of semantics-was handled through the relationship between 'utterance and meaning' (lafz-ma‘na) in the classical period and how it was instrumentalized in the grounding of religious belief based on the views of classical scholars. In the modern era, fundamental semantic topics such as types of meaning (primary, secondary, associative, psychological, stylistic, and relative), semantic changes, semantic structures, polysemy, synonymy, antonymy, and idiomatic meaning will be discussed in detail; comprehensive classifications regarding semantic fields, shifts, and varieties will be provided. Furthermore, debates surrounding the aforementioned semantic structures will be examined. Ultimately, the discipline of semantics will be addressed by prioritizing the aspect of 'meaning' within the utterance-meaning relationship. While demonstrating that the morphological richness of Arabic offers a highly systematic structure in terms of meaning production and diversity, the study will illustrate how the phenomenon of meaning has evolved and has been conceptualized from the classical period to the modern era.