Dergiler / Kutadgubilig: Felsefe Bilim Araştırmaları / 2026 / Cilt: 0 Sayı: 53
Mantığın Temel Sınıflandırılmasının Ontolojik Arkaplan, Aklın İlkelerine Uygunluk ve Akılyürütme Türleri Üzerinden Değerlendirilmesi
- Sayfa
- 85–98
- DOI
- —
Özet
Bu çalışma, mantığın temel sınıflandırılmasını üç eksen üzerinden ele almaktadır: ontolojik arkaplan, aklın ilkelerine uygunluk ve akılyürütme türleri. Türkçe literatürde mantık, ontolojik temele göre “klasik mantık” ve “modern mantık” şeklinde ikiye ayrılırken, uluslararası literatürde aklın ilkelerine uygunluk esas alınarak ‘klasik mantık’ ve “klasik-olmayan mantık” ayrımı yapılmaktadır. Bu durum, özellikle felsefe, ilahiyat, matematik ve bilgisayar bilimleri arasında önemli bir terminolojik bir karışıklığa yol açmaktadır. Çalışma, bu karışıklığı gidermek amacıyla klasik ontolojiye dayanan mantıkları “geleneksel mantık” terimi altında adlandırmayı önermektedir. Ayrıca Susan Haack’ın ortaya koyduğu sapkın ve genişletilmiş mantıklar ayrımına, çıkarımın yapısal kurallarını sınırlandıran altyapısal mantıkların üçüncü bir kategori olarak eklenmesi gerektiği; bunun yanı sıra doğal dil argümantasyonunu kapsayan informel mantığın da sınıflandırma çerçevesine dahil edilmesi gerektiği savunulmaktadır. Çalışmanın temel önerisi, mantığı birbirinden bağımsız iki eksen üzerinde konumlandıran iki boyutlu bir matrikstir: mantıksal sistemler (klasik, sapkın, genişletilmiş, altyapısal) ve akılyürütme türleri (dedüktif, indüktif, abdüktif). Bu iki eksenin kesişimiyle oluşan on iki hücreli bu matris, mevcut mantık türleri sistematik biçimde haritalandırmakta ve henüz geliştirilmemiş araştırma alanlarını görünür kılmaktadır. Sonuç olarak, çağdaş mantığın Aristoteles’in kapsamlı çerçevesine yeniden yakınsadığı ve önerilen matrisin disiplinler arası ortak bir terminolojik zemin oluşmasına imkân vereceği ortaya konmaktadır.
Abstract
This study examines the fundamental classification of logic along three axes: ontological background, conformity to the laws of thought, and types of reasoning. Whereas in the Turkish literature logic is divided, on the basis of its ontological foundation, into “classical logic” and “modern logic”, the international literature draws the distinction—taking conformity to the principles of reason as its basis—between ‘classical logic’ and “non-classical logic”. This gives rise to a significant terminological confusion, particularly across philosophy, theology, mathematics, and computer science. In order to resolve this confusion, the study proposes designating those logics grounded in classical ontology under the term “traditional logic”. It further argues that substructural logics, which restrict the structural rules of inference, should be added as a third category to Susan Haack’s distinction between deviant and extended logics, and that informal logic, which encompasses natural-language argumentation, should likewise be incorporated into the classificatory framework. The study’s central proposal is a two-dimensional matrix that situates logic along two independent axes: logical systems (classical, deviant, extended, substructural) and types of reasoning (deductive, inductive, abductive). Formed by the intersection of these two axes, this twelve-cell matrix systematically maps the existing types of logic and renders visible those research areas that have yet to be developed. In conclusion, it is shown that contemporary logic is reconverging upon Aristotle’s comprehensive framework, and that the proposed matrix may enable the formation of a common terminological ground across disciplines.