Dergiler / Arteoloji Dergisi / 2026 / Cilt: 5 Sayı: 1
MÜZE OLAMAYAN BİR MEKÂN: HASEKİ HÜRREM SULTAN (AYASOFYA) HAMAMI
- Dergi
- Arteoloji Dergisi
- Sayfa
- 20–43
- DOI
- —
Özet
Bu çalışma, "Ayasofya Hamamı" olarak da bilinen Haseki Hürrem Sultan Hamamı’nın tarihsel sürecini ve geçirdiği işlev değişikliklerine yönelik girişimleri kapsamlı biçimde incelemektedir. Osmanlı döneminden Cumhuriyet’e uzanan süreçte yapı, çeşitli restorasyon çalışmaları, işlev dönüşümleri ve müze haline getirilme girişimleriyle gündeme gelmiş; ancak bu girişimler çoğu zaman çeşitli engellerle karşılaşmıştır. Bu tür işlev kazandırmalar, tarihi yapıların korunması ve değerlendirilmesi konusundaki sosyal, kültürel ve yasal gelişmelerle iç içe olmuştur. Türkiye genelinde tarihi yapıların müze olarak değerlendirilmesi yönündeki yaklaşımlar, daha geniş bir koruma ve değerlendirme perspektifinin parçası olarak değerlendirilmiştir. Haseki Hürrem Sultan Hamamı da bu süreçten nasibini almış ve özellikle müze olma yönündeki taleplerle sık sık karşı karşıya kalmıştır. 1913 yılında meydana gelen İshak Paşa yangını sonrasında hamam çevresinin açılması ve yapının uzun süre işlevsiz durumda kalması, müze işlevi kazanması yönündeki düşünceleri beslemiştir. Ayrıca turistik açıdan elverişli konumu da bu süreci etkilemiştir. Hamam, zaman zaman kullanıma açılsa da yaklaşık bir yüzyıl boyunca işlevsiz ve belirsiz bir durumda kalmıştır. Bu süreçte yaşanan gelişmeler arşiv belgeleri, basın kaynakları ve diğer yazılı belgeler ışığında değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Abstract
This study offers an in-depth analysis of the historical trajectory of the Haseki Hürrem Sultan Bathhouse, also known as the "Ayasofya Hamamı," with particular emphasis on the attempts to redefine its function over time. Spanning from the Ottoman period to the Republican era, the structure has undergone various restoration efforts, functional transformations, and proposals for conversion into a museum—endeavors that have frequently encountered significant challenges and limitations. These functional reassignments are closely intertwined with broader social, cultural, and legal developments concerning the preservation and adaptive reuse of historic buildings. The trend of repurposing historic structures as museums in Turkey has been approached as an integral component of a wider conservation and heritage management framework. The Haseki Hürrem Sultan Bathhouse, as a prominent example, has repeatedly been subject to such proposals, particularly those advocating for its transformation into a museum. Following the Ishak Paşa Fire of 1913, the clearance of the surrounding area and the bathhouse’s prolonged period of abandonment contributed to the strengthening of such considerations. Furthermore, its strategically favorable location from a touristic perspective reinforced these discussions. Although the bathhouse was occasionally opened for limited use, it remained largely non-functional and in an indeterminate state for approximately a century. The developments that occurred during this period are deemed worthy of examination in light of archival records, press sources, and other written documents.