Dergiler / Kutadgubilig: Felsefe Bilim Araştırmaları / 2025 / Cilt: 0 Sayı: 52
“Siz Hocaefendiler, Bu Ağrâza Alet Olmamalı İdiniz ve Olmamalısınız!” Rıza Tevfik’in Bakışıyla 31 Mart Vakası ve İlmiye Sınıfı
- Sayfa
- 35–59
- DOI
- —
Özet
II. Meşrutiyet devrinin etkili yazar ve siyaset adamlarından Rıza Tevfik (Bölükbaşı, 1869-1949) 31 Mart Vakası (13 Nisan 1909) başladığı zaman Rumelihisarı Şehitlik Dergâhı’na (Nafi Baba Tekkesi) sığınır. Oradan eşine, arkadaşlarına mektuplar yazar. Mektup yazdığı kişiler arasında ilmiye mensubu, İttihat ve Terakki’nin İstanbul mebusu, Meclis-i Mebusan ikinci başkanı Hoca Asım Efendi (Yörük, 1860-1943) de vardır. 11 sayfalık, güzel bir hatla yazılan ve fakat tamamlanamayan bu mektup İSAM Kütüphanesi Arşivi’nde (Rıza Tevfik Bölükbaşı, 4-d-dos.2-493) muhafaza edilmektedir. Bu makalede zikri geçen mektubun yazarı, muhatabı, aralarındaki ilişki, mektubun özellikleri, muhtevası, Rıza Tevfik’in bakışıyla 31 Mart Vakası ve ilmiye sınıfı değerlendirilmiş, mektup Latin harflerine aktarılarak neşredilmiştir. Rıza Tevfik mektubunda vakanın mahiyetini, fırkalar arası çekişmenin ve dinin siyasete alet edilmesinin zararlarını, ulemanın isyan karşısında alması gereken tutumu, isyanın dâhilî ve haricî gelişmelere etkilerini, Cemiyet-i İlmiye-i İslâmiye’nin İttihat ve Terakki’nin yerini aldığını, başta mebusluktan istifa edeceği kararı olmak üzere kendi hayatına dair birtakım hususları anlatmıştır. Henüz isyanın bastırılmadığı sırada yazıldığı anlaşılan mektubun olayla ilgili şahsi ve genel bazı ayrıntıları netleştirmesi, Rıza Tevfik’in sonradan kaleme aldığı hatıratında yer vermediği 31 Mart Vakası hakkındaki kanaat ve görüşlerini sıcağı sıcağına aktarması, hareketi bir irtica ya da II. Abdülhamit tertibi olarak görmemesi itibariyle önem arz ettiği söylenebilir. Bu makale yakın tarihin mühim bir vakasını mektup gibi otobiyografik bir belge üzerinden değerlendirme amacındadır.
Abstract
Rıza Tevfik was one of the prominent writers and political figures of the Second Constitutional Era. When the 31 March Incident broke out, he sought refuge in the Rumelihisari Martyrs’ Lodge. From there, he wrote letters to his wife, friends. Among the recipients of his letters was Hoca Asım Efendi, a member of the Ilmiya class, a deputy of the Committee of Union and Progress (CUP) in Istanbul. This 11-page letter, written in beautiful calligraphy but incomplete, is preserved in the ISAM Library Archives. This article examines the author and recipient of the aforementioned letter, their relationship, the letter’s characteristics and content, as well as the 31 March Incident and the Ilmiya class from Rıza Tevfik’s perspective. Additionally, the letter will be transcribed into the Latin alphabet and published. In his letter, Rıza Tevfik discusses the nature of the incident, the detrimental effects of factional conflicts and the exploitation of religion for political purposes, the stance that scholars should adopt in response to the uprising, the internal and external repercussions of the rebellion, and the replacement of the Committee of Union and Progress by the Cemiyet-i İlmiye-i İslâmiye. Furthermore, he elaborates on certain aspects of his personal life, including his decision to resign from his parliamentary position. This article aims to analyze a significant historical event of modern history through an autobiographical document, offering a unique perspective on the period.