ESKİ ÇAĞ DİLLERİNDEKİ “GIŠ” VE “ZİLİBİ” SÖZCÜKLERİNİN ÇEÇENCEDEKİ YANSIMALARI

REFLECTIONS OF THE WORDS “GIŠ” AND “ZİLİBİ” FROM ANCIENT LANGUAGES IN CHECHEN

Özet

Bu çalışma, Sümer ideogramı GIŠ ve Urartu sözcüğü “zilibi”nin anlamlarını, kökenlerini ve tarihsel bağlamlarını derinlemesine incelemektedir. Çalışmada, bu terimlerin sadece dilsel değil, aynı zamanda sosyal, ekonomik ve kültürel yapıları da yansıttığı vurgulanmaktadır. Hayatın içinde çok yönlü kullanım alanını da bu sayede bulmaktadır. Sümerce GIŠ belgelerde bir belirleyici olarak görünür. GIŠHI.A çoğul kelimesi çivi yazılı belgelerde bulunan bir başka yapıdır. Literatürün ağaç ve ağaç ürünlerini belirttiği kabulüne karşın, tarım, zanaat ve hatta soyut zenginlikler gibi geniş bir alanı kapsadığı anlaşılmaktadır. Çeçen dili ile anlamsal karşılaştırma, benzer sonucu vermektedir. Urartu yazıtlarında sıkça yer alan zilibi sözcüğünün ise Urartu toplumunda soy sop, aile gibi önemli kavramları ifade ettiği tespit edilmiştir. Urartu yazıtlarındaki “zilibi” sözcüğünün, Çeçen dili örnekleri verilerek anlamsal boyutu açığa çıkarılmıştır. Dilbilgisel analiz yapılarak bu sözcükler özelinde, Çeçen dili ile olan ilişki düzeyini destekleyici yönü görülmüştür. Ayrıca, Çeçen dili “ğirs” sözcüğünün anlamsal boyutu ve zilibi sözcüğünün türetim biçimi üzerinden yapılan dilsel karşılaştırma, tarihsel kökenler üzerine yeni bir bakış açısı sunmaktadır. Bu çalışma, antik dillerin incelenmesinde karşılaştırmalı dilbilimin önemini vurgulamakta ve bu alanda yapılacak daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract

This study conducts an in-depth examination of the meanings, origins, and historical contexts of the Sumerian ideogram GIŠ and the Urartian word “zilibi”. The study emphasizes that these terms reflect not only linguistic but also social, economic, and cultural structures. It thus finds its multifaceted usage within daily life. Sumerian GIŠ appears in documents as a determiner. The plural word GIŠHI.A is another structure found in cuneiform documents. While literature accepts it as denoting trees and wood products, it is understood to encompass a broader scope, including agriculture, crafts, and even abstract wealth. A semantic comparison with the Chechen language yields comparable results. It has been determined that the word zilibi, which frequently appears in Urartian inscriptions, expresses important concepts such as lineage and family in Urartian society. The semantic dimension of the word “zilibi” in Urartian inscriptions has been revealed with examples from the Chechen language. A grammatical analysis has shown the supportive nature of this relationship with the Chechen language, specifically with regard to these words. Furthermore, a linguistic comparison based on the semantic dimension of the Chechen word “ğirs” and the derivation of the word zilibi offers a new perspective on historical origins. This study underlines the importance of comparative linguistics in the study of ancient languages and reveals the need for further research in this field.