Ahlâk ve Siyaset Felsefesi Bağlamında Stoacı Ana ve Alt Erdemler Teorisi

Stoic Theory of Cardinal and Subordinate Virtues in The Context of Ethical and Political Philosophy

Özet

Bu makalenin konusu, Stoacılığın kurucu filozoflarından Khrysippos’un ortaya koyduğu ana ve alt erdemler ayrımı, tablosu ve teorisi ile Roma dönemi ahlâk, siyaset ve hukuk alanının öncülerinden birisi olan Cicero’nun erdemler ve erdemsizlikler ayrımı, tablosu ve teorisi arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları değerlendirmektir. Khrysippos, ahlâk felsefesi tarihinde, ilk kez ve açık olarak, erdemleri, ana ve alt olmak üzere ayırması, tasnif etmesi ve teorik bir çerçeve içine yerleştirmesi yönüyle önemlidir. Cicero ise, Khrysippos kaynaklı alt erdemleri zenginleştirmesi, alt erdemsizlikleri belirginleştirmek suretiyle ayrıntılı hale getirmesi ve ahlâkî muhtevalı Khrysipposçu erdemleri siyasî bir içeriğe dönüştürmesi açısından tebarüz etmektedir. Makalenin yazılış sebebi, Khrysippos’un şekillendirdiği ve Cicero’nun geliştirerek genellikle onayladığı, bazı yönlerini ise düzeltmeye çalıştığı erdem ve erdemsizlik teorisinin ahlâk ve siyaset felsefesi çalışmalarında, konuların bir parçası olacak biçimde ve ayrıntılı olmaksızın değinilmesidir. Khrysippos’un ve Cicero’nun erdem ve erdemsizlik teorilerinin merkezî bir problemi olarak ele alınması, makalenin önemi olarak görülebilir. Erdemin, insan aklının tüm varlıkların ortak doğasını ifade eden evrenin-Tanrı’nın aklıyla uyumlu ve tutarlı kılınması anlamına gelmesi, erdemin kaynağının ruhun tek yetisi olan akılda aranması, irrasyonel olan dürtülerin, tutkuların ve duyguların rasyonel bilgi gibi aklın ürünü olması ve ilkece gerçek erdemin bilgelik olmasına karşılık, siyasal-toplumsal eylem yaşamında adalet erdemine özel önem verilmesi, makalede altı çizilen temel unsurlardır.

Abstract

The topic of this article is to evaluate the similarities and differences between the distinction, table, and theory of cardinal and sub-virtues put forward by Chrysippus and the distinction, table, and, theory of virtues and vices by Cicero. Chrysippus is important in the history of ethical philosophy for the first time and clearly separating the virtues as cardinal and subordinate, classifying them and placing them in a theoretical framework. Cicero, on the other hand, stands out in terms of enriching the Chrysippian-Stoic sub-virtues, clarifying and detailing the sub-vices, and transforming the Chrysippian ethical virtues into a political content. The reason for writing the article is that the virtue and vice theory, shaped by Chrysippus and developed by Cicero is mentioned in ethical and political philosophy studies, without being detailed and as a part of the subjects. The importance of the article is that it is addressed as a central problem in Chrysippus’s and Cicero’s theories of virtue and vice. The article underlines the following points: Virtue means harmonizing the human mind with the mind of universe-God. The source of virtue is the mind. Irrational passions and emotions are the product of the mind like rational knowledge. Although in principle true virtue is wisdom, the virtue of justice has a special place in the life of political-social action.