Dergiler / Filistin Araştırmaları Dergisi / 2017 / Sayı: 2
Demir Çağı Yazılı ve Arkeolojik Kaynaklarında İsrail ve Yahuda Krallıkları
- Sayı
- 2017 · Sayı: 2
- Sayfa
- 1–31
- DOI
- —
Özet
Arkeolojik çalışmalar sonucu gün yüzüne çıkan eserlerin tarihî önemi anlaşılıncaya kadar, Eski İsrail tarihini anlatmada kullanılan yegâne kaynak Eski Ahit idi. Eski Ahit’in Babil kralı II. Nabukadnezar’ın M.Ö. 586 yılında Yahuda Krallığı’nı egemenliği altına alıp buradaki halkı Babil’e sürmesinden sonra yazıya geçirildiği düşünülmektedir. Eski Ahit İsrail halkının tarihî hafızasını ortaya koymaktadır. Ancak yazmanların bu hafızayı kaydederken kullandığı terimlerin farklılığı tarih yanılgısına (anakronizm) sebep olmuştur. Eski Ahit’te ortaya çıkan bu durum bilim insanlarınca “Dört Kaynak Teorisi” adı altında incelenmiştir. Teoriye göre Yahvist (J) metinler, metinlerin en eskisi olup Yaratılış ve Çıkış kitaplarının bir bölümünü konu almaktadır. Elohist (E) metinlerinin M.Ö. 750 dolaylarında yazıldığı tahmin edilmektedir. Babil sürgünü dönemi ve sonrasında yazıldığı düşünülen Ruhbani (P) metinler ve dinî konuları içeren M.Ö. 7. yy.’a tarihlendirilen Tesniye (D) metinleri ile Eski Ahit tamamlanmıştır[1]. Babil kültürü ve tarih yazımı etkisi altında kaydedilen İsrail halkının kutsal kitabı, arkeoloji biliminin gün yüzüne çıkardığı eserler doğrultusunda bilgiler vermeye başlayınca, bilim insanlarının İsrail tarihini aydınlatmadaki araçları çeşitlenmiştir. Özellikle Eski Ahit’in Krallar ve Tarihler kitapları Babil, Asur ve Pers tarihleri ile eş zamanlıdır. Bizim bu çalışmadaki amacımız, İsrail ve Yahuda Krallıkları hakkında bilgi veren Tel Dan Steli, Meşa Steli, Kurkh Monoliti, Siyah Dikilitaş, Tel el Rimah Steli, Lakiş Kuşatması Kabartmaları, İsrail ve Yahuda Krallıkları üzerine düzenlenen Asur ve Babil seferleri hakkında bilgi veren kral yıllıkları gibi yazılı ve arkeolojik verileri tanıtmaktır.
Abstract
Until the historical importance of the artifacts of archeology came to light, the only source of Ancient Israel’s history was the Old Testament. It is generally accepted that the Old Testament was written by the exiles, after the kingdom of Judah was subjugated in 586 BC. by the Babylonian king Nebuchadnezzar II. While the Old Testament reveals the historical memory of the people of Israel, the difference between the terms used by the writers while recording this memory has led to anachronism. This situation, which emerged in the Old Testament, has been studied by scholars under the name "Four-Source Hypothesis". By this diversity the books of Kings and Chronicles gave synchronized information with Babylonian, Assyrian and Persian histories. Our purpose in this study is to introduce the Tel Dan Stela, Mesha Stela, Kurkh Monolith, Black Obelisk, Tel el Rimah Stela, Lachish Siege Reliefs, Siloam Tunnel Inscription, building remains which are thought to be used as warehouses associated with the King Solomon period and Assyrian and Babylonian Kings Inscriptions about the expeditions on the kingdoms of Israel and Judah that enlightened the Israel and Judah Kingdoms History.