ANAR RIZAYEV’İN O GECENİN SABAHI ADLI ÖYKÜSÜNÜ ZAMAN MEKÂN BİRLİKTELİĞİ YÖNTEMİYLE OKUMA DENEMESİ

Özet

Çağdaş Azerbaycan edebiyatının önemli isimlerinden biri olan Anar Rızayev, 1964 yılında yayımladığı O Gecenin Sabahı adlı öyküsünde, 1937 yılında Azerbaycan’da yaşanan ve “büyük terör / katliam” olarak tanımlanan olayların gölgesindeki hayatları kurgulamıştır. Zaman dilimi olarak 1937 yılında bir gece ve sabahının belirlendiği öyküde, mekân olarak Bakü’de dört katlı, sekiz daireli bir apartman seçilmiştir. Öyküde, kalabalık bir kişi kadrosu yer almasına rağmen zaman ve mekân asıl belirleyici unsurlardır. Bu bakımdan da O Gecenin Sabahı, Rus eleştirmen Mihail Bakhtin’in “zaman- mekân birlikteliği yaklaşımıyla” okunabilecek bir nitelik taşımaktadır. Mihail Bakhtin’in, her anlatıda zamanın mekâna temellük ettiği düşüncesinden hareketle geliştirdiği ve kronotop terimiyle karşıladığı bu yaklaşımda zaman ve mekân unsurları anlatının temel kurucuları olarak kabul edilir. Mekân yoluyla vaka zamanının somutlaşması ve bilgi hâline sağlanır. Olay örgüsü ve anlatı kişileri gerçekli kazanır. Yazarın biyografisine yönelik veriler elde edilir. Bu çalışmada Anar Rızayev’in O Gecenin Sabahı adlı öyküsü Mihail Bakhtin’in zaman – mekân birlikteliği yaklaşımıyla incelenmeye çalışılacaktır.