BİÇKİ DİKİŞ MALZEMELERİ ETRAFINDA OLUŞAN HALK KÜLTÜRÜ UYGULAMALARI

Özet

Bu çalışmada, Anadolu’da uygulanma alanları ve amaçları herkesçe bilinen iğne, iplik, makas, kurdele, boncuk gibi biçki dikiş malzemelerinin, halk kültürümüzdeki kullanım alanları ve amaçları örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır. Biçki dikiş aletlerinin referanslığında gerçekleşen halk kültürü uygulamalarının başında yer alan geçiş dönemleri, aynı zamanda sağaltma ve kaçınma amaçlı başvurulan “halk hekimliği, halk inancı gibi” uygulamaları da bünyesinde barındırmaktadır. Söz konusu uygulamaların önemli bir kısmı, Şaman, ev- ocak iyesi, Yalama (adak), ateş, su, demir-demirci kültü gibi eski Türk inanç sisteminden izler taşımaktadır. Halk kültürüne ait kültürel kodlar ve gelenek çevresinde şekillenen temel uygulamalar bir bütünsellik içinde geçiş dönemlerinde muhafaza ve aktarım imkânı bulurken, biçki dikiş malzemeleri ise doğum, evlenme (söz kesimi-nişan), ölüm gibi geçiş dönemlerini tamamlayıcı, işlevini arttırıcı ve aktarıcı yönü ile karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada yer verilen biçki dikiş malzemeleri etrafında gerçekleşen uygulamalara ilişkin örnekler, Pertev Naili Boratav, Sedat Veyis Örnek, Erman Artun, Özkul Çobanoğlu, Nilgün Çıtlak, Zeki Başar gibi isimlerin çalışmalarından derlenmiştir. Ayrıca, 1998-2016 yılları arasında Tokat ve ilçelerindeki halk kültürü unsurlarının tespitine yönelik yürüttüğüm etnografik alan araştırmaları neticesinde elde edilen verilerin bir kısmı bu çalışmada kullanılmıştır.