Yeni Uygurca ve Yeni Uygurca Sözlükler

Özet

Uygurlar, günümüzde yaklaşık 10 milyonluk nüfusları ile başlıca Çin’in kuzeybatısındayer alan Uygur Özerk Bölgesinde yaşamaktadırlar. Ayrıca yaklaşık 300 binkişilik nüfus ile komşu Kazakistan, Kırgızistan ülkeleri ile Özbekistan ve Türkmenistanülkelerinde yaşayan Uygur toplulukları vardır. 20. yüzyılın başlarına kadar“Kaşkarlık”, “Turpanlık” vb. yöresel adlar ile anılan Doğu Türkistan Uygurlarıözellikle 1955’te Uygur Muhtar Bölgesi’nin kurulmasıyla resmî olarak “Uygur”etnik adını kullanmaya başlamışlardır. Doğu Türkistan’da Yeni Uygurca dışındaKazakça, Kırgızca, Özbekçe, Tatarca ve Tuvaca olmak üzere toplam beş Türk dilidaha konuşulmaktadır ve bu dilleri konuşan Türkler arasında Yeni Uygurca ortakiletişim dili yani “lingua franca”dır. Yeni Uygurcanın diyalektlerinin sınıflandırılmasıkonusunda çeşitli görüşler vardır. Fakat, sınıflandırmaların genelinde görülenYeni Uygurcanın temelde kuzey ve güney diyalektler olarak ikiye ayrıldığıdır.Uygurlar XX. yüzyılın ortalarına kadar Arap alfabesi kullanmışlardır. DoğuTürkistan’da 1950’den 1983’e kadar Kiril alfabesi ve Latin alfabesi (Yeni UygurcaYėŋi Yėziḳ) kullanılmıştır. 1983’ten günümüze kadar yapılan imla sistemindeki geliştirmelerile Arap alfabesi (Yeni Uygurca Kona Yėziḳ) kullanılmaktadır. Sözlükçülük,Uygurca çalışmalar içinde önemli bir yer tutmaktadır ve ilk Yeni Uygurca