AZİZ MAHMUD HÜDÂYÎ: FÂTİHA VE İHLÂS SÛRELERİ TERCÜMELERİ VE TEVHÎD MANZÛMELERİ

AZIZ MAHMUD HUDAYI: THE TRANSLATIONS OF FATİHA AND IHLAS SURAS AND THE TWO POEMS OF TAWHID

Özet

Fâtiha ve İhlâs sureleri İslam inancının özü tevhîdin en yalın ifade edildiği metinlerdendir. Bu özellikleri dolayısıyla, bu sureler ve verdikleri tevhîd mesajı ile ilgili İslam'ın en erken dönemlerinden itibaren, özellikle mutasavvıflar tarafından çok sayıda eser kaleme alınmıştır. Bu çalışmalar zaman içinde tevhîd konusunda müstakil bir ilim dalının doğmasını sağlamıştır. Fâtiha, İhlâs sureleri ve tevhîd konusu çok sayıda ilmi eserde ele alındığı kadar, birçok edebi metinde de işlenmişlerdir. Bu konudaki çalışmalarda çoğu kere, buradaki metinde de olduğu gibi, ilmi ve edebi yaklaşım ve ifade iç içe geçmiştir. Aziz Mahmud Hüdâyî (ö. 1628) ve Kadızâde Mehmed Efendi (ö. 1636) farklı yönleriyle 17. YY Osmanlı tarihinde önemli etkiler bırakmış iki önemli şahsiyettir. Hüdâyî mutasavvıf kimliği, Kadızâde de dînî metinleri diğer ulemadan farklı yorumuyla sadece kendi dönemlerinde değil günümüze kadar gelen bir etkiye sahip olmuşlardır. Elimizde bulunan Fâtiha ve İhlâs sureleri tercümelerinin Fâtiha suresi tercümesi bölümü, farklı İslami yaklaşımlara sahip bu iki şahsa da ithaf edilmiş bulunmaktadır. Eldeki beş nüshanın tamamında tercümenin hemen devamında Hüdâyî'nin Tevhîd Manzûmeleri, Pîr Mehmed Azmî'nin müseddes ve Cinânî'nin tesdisinin yer alması bu ihtilaflı durumu daha karmaşık hale getirmektedir. Bu çalışma Aziz Mahmud Hüdâyî ve Kadızâde Mehmed Efendi'yi kısaca tanıtmayı, Fâtiha ve İhlâs sureleri tercümeleri ile Tevhîd Manzûmeleri'nin karşılaştırmalı metnini oluşturmayı, içeriğini değerlendirmeyi ve adı geçen surelerin tercümelerinin mütercimi konusunu tartışmayı amaçlamaktadır.

Abstract

The Fatiha and Ihlas suras, the first and the 112nd chapters of Qur'an respectively are the texts where the essence of Islam, tawhid, the decleration of the oneness of God, is expressed vividly. There have been many works, especially by sufis since the early days of Islam on these suras and tawhid, which gradually made this subject a discipline. These suras and tawhid were not only the subjects of academic research but also topics of literary works, which are often intertwined as it is the case in this paper. Aziz Mahmud Hüdayi (d. 1628) and Kadızade Mehmed Efendi (d. 1636) were the two significant theologians of the 17th century who had enduring legacies in the Ottoman society and history, the former as a sufi, and the latter as an interpreter of Islam on the literal basis. There is a translation of the Fatiha sura which is attributed to both of these two. There are five copies manuscript copies of the work, which are followed by the two poems of tawhid by Hudayi, and one poem for each by Pir Mehmed Azmi and Cinani, adding one more dimension to the conflict. In this paper, I plan tolook into the lives of Aziz Mahmud Hüdayi and Kadızade Mehmed Efendi by the aim of finding clues for the ownership of this translation. I will also examine the manuscripts of the work with this purpose in mind I will also provide a critical edition of the translation at the end