Dergiler / Türkoloji / 2023 / Sayı: 115

AVRUPA VE TÜRK DİLLERİNDE ADLANDIRMA: GÖKKUŞAĞI ÖRNEĞİ

NAMING IN EUROPEAN AND TURKISH LANGUAGES: THE RAINBOW EXAMPLE

Sayfa
45–65
Yayın Tarihi
2023-09-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İnsanlar için bir varlığa ad vermek onu “tanıdığı, bildiği” anlamına gelir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu adlandırmaların neye göre, hangi mantıkla, nelerden etkilenerek yapıldığı önemli bir konudur.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Dilde adlandırma · Altay dil ailesi · Türk dilleri

Özet

İnsanlar için bir varlığa ad vermek onu “tanıdığı, bildiği” anlamına gelir. Başka bir ifadeyle adlandırılmayan varlıklar “tanınmıyor, bilinmiyor” demektir. İnsanoğlu var olduğundan beri çevresini tanımaya ve tanıdığı varlıklara ad vermeye çalışmıştır. Bu bir çeşit kendisini güvende hissetme isteğidir. Çünkü insan bilinmeyenden korkar, tedirgin olur. Ancak varlıkları adlandırdığında egemenlik kurduğunu düşünür, kendini güçlü hisseder. Varlıkları birbirinden ayıran en temel özellik adlarıdır. Ad varlığın göstergesi değil, kendisidir. Adlandırıldığında o varlık bilinmiş olur. İnsanlar önce duyularıyla hissettiği, gördüğü, dokunduğu, işittiği, tattığı, kokladığı nesneleri adlandırır; sonrasında duygularıyla oluşan soyut kavramlara ad verir. Bu adlandırmaların neye göre, hangi mantıkla, nelerden etkilenerek yapıldığı önemli bir konudur. Her toplumun aynı şekilde adlandırma yapmadığı bilinmekle beraber farklı kültüre sahip toplulukların hangi yöntemle adlandırma yaptığı; kültürel değerlerin, yaşam tarzı ve coğrafi şartların adlandırmalarda nasıl rol oynadığı bilim insanlarının eskiden beri yanıt aradığı sorulardır. Bu çalışmada “gökkuşağı” sözcüğünün farklı dil ailelerinde adlandırma şekli araştırılmıştır. Altay dil ailesinde bulunan Türkçe ve Hint-Avrupa dil ailesinin Avrupa kolunda bulunan diller “gökkuşağı” sözcüğü esas alınarak karşılaştırılmış, Türk dillerinde “gökkuşağı" sözcüğünün anlamsal, Avrupa dillerinde ise görsel algı üzerinden değerlendirildiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır.

Abstract

For people, giving a name to an entity means that they “know, recognize” it. In other words, entities that are not named mean “unrecognized, unknown”. Since mankind has existed, it has tried to recognize its surroundings and give names to the beings it knows. It's a kind of desire to feel safe. Because a person is afraid of the unknown, he becomes agitated, but when he names beings, he thinks that he is establishing sovereignty, he feels powerful. The most basic feature that distinguishes entities from each other is their names. The name is not an indicator of existence, it is itself. When it is named, that being becomes known. People first name the objects they feel, see, touch, hear, taste, smell with their senses; then they name the abstract concepts formed with their feelings. It is an important issue according to which situation, with what logic and influenced by which these designations are made. Although it is known that not every society names in the same way, the method by which communities with different cultures name; how cultural values, lifestyle and geographical conditions play a role in naming are questions that scientists have been searching for answers since ancient times. Turkish languages in the Altay language family and European languages in the Indo-European language family have been compared based on the word “rainbow”. It has been concluded that the word “rainbow” in Turkish languages is evaluated semantically, and in European group languages it is evaluated through visual perception. Document review method, one of the qualitative research methods, was used in the research.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ÖNCÜL, V. (2023). AVRUPA VE TÜRK DİLLERİNDE ADLANDIRMA: GÖKKUŞAĞI ÖRNEĞİ. Türkoloji, Sayı: 115, 45–65. https://ajindex.com/articles/965801

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (19)

  1. Akçataş, A. (2022). Adlandırma ve anlamlandırma. Journal Of International Social Sciences Academic Researches, 6(11), 52-63.
  2. Aksan, D. (2000). Her yönüyle dil-ana çizgileriyle dilbilim. Ankara:
  3. Türk Dil Kurumu. Albayrak, R. (2004). Toponim teknikleri ve Kafkasya-Borçalı yer adları. Ankara:
  4. Berkan. Arıkoğlu, E., Alimova, C., Askarova, R. ve Selçuk, B.K. (2017). Kırgızca-Türkçe Sözlük CI-II. Bişkek: Manas Üniversitesi Yayınları. ISBN:978-9967-31-580-8
  5. Ayaz, E. S. ve Ayaz, S. (2010) Iğdır ili yer adlarında kullanılan renk adları üzerine bir inceleme. I. Uluslararası Aras Havzası Sempozyumu, 299-307,
  6. Kars. Aydar, H. ve Ulutaş, İ.(2010). Dilin kökeni: Kur’an-ı kerim ve diğer kutsal kitaplara göre dil olgusu. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 5(4), 679-696. Баскаков, Н. А. и Инкижекова-Грекул, А. И. (1953). Хакасско Русский словарь. Москва: Министерство Культуры СССР Главиздат. Bosnalı, S.(2016). The Khalaj people and their language. İçinde S. Eker ve Ü. Çelik Şavk (Ed.), Uluslararası Türk Akademisi Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi Tehlikedeki Türk Dilleri II A: Örnek Çalışmalar, 2 (ss. 271-292).
  7. Budak, S. (2009). Psikoloji sözlüğü. Ankara:
  8. Bilim ve Sanat. Çoruhlu, Y. (2010). Türk mitolojisinin ana hatları. İstanbul:
  9. Kabalcı. Demir, T. D. (2021). Ural-Altay kuramı. International Journal of Volga - Ural and Turkestan Studies (IJVUTS), 3 (5), 131-136.
  10. Ercilasun, A. B. (2013). Türkçenin dünya dilleri arasındaki yeri. Dil Araştırmaları, 12, 17-22.
  11. Ercilasun, A. B. (2021). Dilin doğuşu ve evrimi: basamak teorisi. Journal of Language Studies, 15(29), 1-17.
  12. İnam, A. (2015). Dilin dillendirdiği. Türk Dili, 20-29.
  13. Kalafat, Ş. (2018). Kültürel bellek metaforu olarak derleme sözlüğündeki gökkuşağı adları. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(16), 1143-1166.
  14. Karaağaç, G. (2013). Dil bilimi terimleri sözlüğü. Ankara:
  15. Türk Dil Kurumu. Karakulak, N. (2015). Renklerde adlandırma. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi,
  16. Aydın. Karakurt, D. (2011). Türk söylence sözlüğü. Google Kitap Projesi. ISBN 978-605-5618-03-2.
  17. Karaman, B. İ. (2009). Terim oluşturma yöntemleri. Belleten, 57(2), 45-59.
  18. Kerimoğlu, C. (2016). Dilin kökeni arayışları I: dilin kökeniyle ilgili akademik tartışmalar. Dil Araştırmaları, 18, 47-84.
  19. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8 (15), 170-189