Dergiler / Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi / 2026 / Sayı: 58

Ferheng-i Şuʿûrî'de Yer Alan Çağatay Türkçesine Ait Söz Varlığı -Fiiller-

Vocabulary of Chagatai Turkish in Ferheng-i Şuʿûrî -Verbs-

Muhsin Uygun(Necmettin Erbakan Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölümü ORCID: Konya / TÜRKİYE)0000-0001-7901-9094
Fatih Numan Küçükballı(Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü e-posta: ORCID: Konya / TÜRKİYE)0000-0003-4319-7299
Sayfa
35–62
Yayın Tarihi
2023-08-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmanın Çağatay Türkçesi araştırmalarına ve söz varlığı çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ferheng-i Şuʿūrî; 17. yüzyılda, Osmanlı sahasında, Şuʿûrî Hasan Efendi tarafından Farsça-Türkçe sözlük geleneği doğrultusunda oluşturulmuş bir eserdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Farsça madde başı olarak yer alan sözcükler açıklanmış, anlam verildikten sonra sözcüğün Arapça, Osmanlı Türkçesi ve Çağatay Türkçesindeki karşılıkları gösterilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmanın Çağatay Türkçesi araştırmalarına ve söz varlığı çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Ferheng-i Şuʿūrî · Çağatay Türkçesi · sözlükçülük

Özet

Ferheng-i Şuʿūrî; 17. yüzyılda, Osmanlı sahasında, Şuʿûrî Hasan Efendi tarafından Farsça-Türkçe sözlük geleneği doğrultusunda oluşturulmuş bir eserdir. Farsça madde başı olarak yer alan sözcükler açıklanmış, anlam verildikten sonra sözcüğün Arapça, Osmanlı Türkçesi ve Çağatay Türkçesindeki karşılıkları gösterilmiştir. Sözlük bu özelliğiyle büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada eserde yer alan fiiller üzerinde durulmuştur. İlk olarak Çağatay Türkçesine ait olduğu ifade edilen fiiller taranıp listelenmiş, ardından bu fiillerin Çağatay Türkçesi sözlüklerinde var olup olmadığı, var ise hangi anlamlara sahip olduğu, ses ve anlam değişimine uğrayıp uğramadığı gibi hususlar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın Çağatay Türkçesi araştırmalarına ve söz varlığı çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract

Ferheng-i Shu'ûri; It is a work created in the 17th century in the Ottoman field by Şuʿûrî Hasan Efendi in line with the Persian-Turkish dictionary tradition. The words in Persian as the beginning of the article are explained, after giving the meaning, the equivalents of the word in Arabic, Ottoman Turkish and Chagatai Turkish are shown. The dictionary is of great importance with this feature. In this study, the verbs in the work are emphasized. First of all, the verbs that are stated to belong to Chagatai Turkish were scanned and listed, then it was tried to reveal whether these verbs exist in Chagatai Turkish dictionaries, if so, what meanings they have, whether they have undergone sound and meaning changes. It is thought that the study will contribute to Chagatai Turkish researches and vocabulary studies

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Küçükballı, F. N. (2023). Ferheng-i Şuʿûrî'de Yer Alan Çağatay Türkçesine Ait Söz Varlığı -Fiiller-. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 58, 35–62. https://doi.org/10.21563/sutad.1347167

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (14)

  1. Erbay, F. & Duyar, H. (2021). Şemseddin Sâmi’nin kâmûs-ı Türkî’sindeki Çağatayca kelimeler. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, C 46, 69-84. doi: 10.21497/sefad.1031716
  2. Kaçalin, M. S. (2011). Nîyâzî Nevâyî'nin sözleri ve Çağatayca tanıklar (el-luġātu'n-Nevāʾiyye ve'l-istişhādātu'l-Caġātāʾiyye). Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
  3. Kanar, M. (2016). Büyük Farsça-Türkçe sözlük. İstanbul: Say Yay.
  4. Kara, F. (2011). Muḥammed Yaʿḳūb-ı Çingî zebân-ı Türkî (kelür-nâme) (inceleme-metin-dizin). Erzurum: Fenomen Yay.
  5. Kut, G. (2003). Ġarâʾibü'ṣ-Ṣıġar (inceleme-karşılaştırmalı metin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
  6. Öztürk, S. (2020). Fazlullâh Han lügâti (inceleme-metin-dizin). (Doktora tezi) tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  7. Miandoab, N. Z. (2010). Muḥammed bin ʿAbdu’ṣ-Ṣabūr-ı Ḫōyī, Ḫulāṣa-i Abbāsī (inceleme-çeviri-dizin). (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi) Ankara Üniversitesi, Ankara.
  8. Rahimi, F. (2019). Fethali Kaçar'ın Çağatay Türkçesi sözlüğü I-II. Ankara: Akçağ Yay.
  9. Rahimi, F.(2021). Feraği'nin Çağatay Türkçesi sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
  10. Toparlı, R. & Ilgın, A. (2006). Üss-i lisân-ı Türkî. Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
  11. Turan, F. (2019). Kelimetullâh Hâce Pâdişâh Çağatayca manzum sözlük nisâb-ı kutbiyye. Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
  12. Ünlü, S. (2013). Çağatay Türkçesi sözlüğü. Konya: Eğitim Kitabevi Yay.
  13. Yavuzarslan, P. (2004). Türk sözlükçülük geleneği açısından Osmanlı dönemi sözlükleri ve Şemseddin Sâmî’nin Kâmûs-ı Türkî’si. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 44, 2, 185-202. https://dergipark.org.tr/tr/pub/dtcfdergisi/issue/66768/1044188
  14. Yılmaz, O. (2019). Lisânu’l-Acem ferheng-i şu‘ûrî I-IV. Ankara: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay.