KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Osmanlı Bilimi Araştırmaları / 2023 / Cilt: 24 Sayı: 2

İstanbul’da Bir Nazi Doktor: Max Clara - Tıp Terörü Kurbanlarının Peşinde

A Nazi Doctor in Istanbul: Max Clara and the Search for Victims of Medical Terror

Erdem Bagatur0000-0002-7732-0382
Sayfa
569–610
Yayın Tarihi
2023-07-06
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Akademik yayınlarının analizi, kendi içlerinde büyük tutarsızlıklar ve çarpıtmalar olduğunu ve bu yayınların sanıldığı kadar önemli olmadığını ortaya koymuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmanın amacı, Max Clara’nın (1899–1966) İstanbul’daki yaşamının son dönemini (1950–1966) ve buradaki bilimsel faaliyetlerini incelemektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Clara’nın nasyonal sosyalist dönemdeki ve öncesindeki kariyeri ayrıntılı olarak ortaya konulmuştur, ancak savaş sonrası dönemde akademik hayattan uzaklaştırılmasını izleyen son yılları, eski meslektaşları ve akademik dünya ile olan ilişkileri hakkında neredeyse hiçbir bilgi mevcut değildir.
💡
Sonuç & Katkı:Akademik yayınlarının analizi, kendi içlerinde büyük tutarsızlıklar ve çarpıtmalar olduğunu ve bu yayınların sanıldığı kadar önemli olmadığını ortaya koymuştur.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Max Clara · Tıp Tarihi · Histoloji Tarihi

Özet

Bu çalışmanın amacı, Max Clara’nın (1899–1966) İstanbul’daki yaşamının son dönemini (1950–1966) ve buradaki bilimsel faaliyetlerini incelemektir. Clara’nın nasyonal sosyalist dönemdeki ve öncesindeki kariyeri ayrıntılı olarak ortaya konulmuştur, ancak savaş sonrası dönemde akademik hayattan uzaklaştırılmasını izleyen son yılları, eski meslektaşları ve akademik dünya ile olan ilişkileri hakkında neredeyse hiçbir bilgi mevcut değildir. Bu çalışmada, Max Clara’nın İstanbul’daki hayatı, İstanbul Üniversitesi Arşivi’ndeki birincil kaynaklara dayandırılarak belgelenmiştir. Arşiv belgeleri, İstanbul Üniversitesi’nin tarihi ve Türkiye’deki mülteci akademisyenler hakkında mevcut literatür, Clara hakkındaki literatür ve Clara’nın yayınlarının analizleriyle desteklenmiştir. Ayrıca, Clara’nın Almanya’dan getirdiği histolojik ve anatomik materyal alındığı nasyonal sosyalist dönem kurbanlarının kimliklerine ulaşmak amacıyla bulunmaya çalışılmıştır. Max Clara’nın İstanbul yıllarında hayatı, akademik çalışmaları ve dış dünya ile ilişkileri açık ve kapsamlı bir şekilde gün ışığına çıkarılmıştır. Ancak üç bölüme ayrılan histolojik ve anatomik materyaline, materyalin yeni sahipleri olan üniversiteler ve öğretim üyelerinin isteksizliği nedeniyle ulaşılamamıştır. Clara’nın nasyonal sosyalist dönemde mahkumlar üzerinde tıbbi deneyler ve idam edilenlerin etik olmayan bir şekilde temin edilen bedenlerini kullanma gibi etik olmayan uygulamalara karıştığı ayrıntılarıyla ortaya çıkarılmıştır. Akademik yayınlarının analizi, kendi içlerinde büyük tutarsızlıklar ve çarpıtmalar olduğunu ve bu yayınların sanıldığı kadar önemli olmadığını ortaya koymuştur.

Abstract

The present study aims to examine Max Clara’s (1899–1966) life and his scientific activities in Istanbul between 1950-1966. Clara’s career before and during the National Socialist era has been extensively studied. However, information is lacking regarding his later years and his relationships with his old colleagues and the academic world after being dismissed from academic life in the postwar period. This article presents information about Max Clara’s life in Istanbul based on primary sources kept at the Istanbul University Archives. Archival documents were supplemented by analyses on literature about the history of Istanbul University, refugee scholars in Turkey, Max Clara’s life, and his publications. Furthermore, the study attempted to find the histological and anatomical material Dr. Clara had brought with him from Germany in order to identify the National Socialist era victims from whom the materials had been harvested. This article clearly and extensively brings Max Clara’s life, academic work, and relations with the outside world during his Istanbul years into light. However, his histological and anatomical collection, which was divided into three parts after his passing, could not be accessed due to the reluctance the relevant institutions, faculty members, and new owners of the materials had. This study also deals with Clara’s involvement in unethical practices during the National Socialist era, such as medical experiments on prisoners and the use of the unethically procured bodies of the executed. The analysis of his academic publications reveals that they involved great inconsistencies and distortions and that these publications were not as important as was thought.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Bagatur, E. (2023). İstanbul’da Bir Nazi Doktor: Max Clara - Tıp Terörü Kurbanlarının Peşinde. Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Cilt: 24 Sayı: 2, 569–610. https://doi.org/10.26650/oba.1247906

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (78)

  1. İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Personel Dairesi Arşivi (İÜA). Clara, Max. Personel Dosya No: 4109-577. google scholar
  2. Nuran Yıldırım Arşivi. Türkan Erbengi ile Max Clara’nın 4 Nisan 1964 tarihli fotoğrafı. google scholar
  3. Adam, Yehuda G. “Aide Memoire - The Role of the German Medical Establishment in the Holocaust: A retrospective on the 60th Anniversary of the Liberation of Auschwitz.” Israel Medical Association Journal 7, 3 (2005):139-142. google scholar
  4. Annas, George J. ve Sondra S. Crosby. “Post-9/11 Torture at CIA “Black Sites”- Physicians and Lawyers Working Together.” New England Journal of Medicine 372, 24 (2015): 2279-2281. google scholar
  5. Bagatur, Erdem. “Nazi Medicine - Part 1: Musculoskeletal Experimentation on Concentration Camp Prisoners During World War II.” Clinical Orthopaedics and Related Research 476, 10 (2018): 1899-1905. google scholar
  6. Bagatur, Erdem. “Max Clara: Sweet Life in Istanbul with a Bitter End 1950-1966 and the Search for Unethically Obtained Tissue Specimens from his Estate in Turkish Collections.” Annals of Anatomy 239 (2022): 151822. google scholar
  7. Brenner, Erich, Raffaele De Caro ve Christian Lechner. “Max Clara and Innsbruck - The Origin of a German Nationalist and National Socialist Career.” Annals of Anatomy 234 (2021): 151662. google scholar
  8. Clara, Max. “Zur Histobiologie des Bronchalepithels.” Zeitschrift für mikroskopisch-anatomische Forschung 41 (1937): 321-347. google scholar
  9. Clara, Max. “Beitrage zur Histotopochemie des Vitamin C im Nervensystem des Menschen.” Zeitschrift für mikroskopisch-anatomische Forschung 5 (1942): 359-391. google scholar
  10. Clara, Max. “İnsan ve Muhtelif Memeli Hayvanların Pankreasında Vitamin-C Üzerinde Histo-topo-şimik İncelemeler.” İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası 14, 4 (1951): 511-546. google scholar
  11. Clara, Max. “Über die Spezifitat des histochemischen Vitamin-C-Nachweises nach Giroud und Leblond.” Mikroskopie 7,11-12 (1952): 387-396. google scholar
  12. Clara, Max ve F. Zinnitz. “Über die biologische Wirksamkeit der neutralen Komponente elektroosmotisch getrennten Wassers im Menschen-, Tier- und Pflanzenorganismus.” Schweizerische Medizinische Wochenschrift 82, 10 (1952): 260-264. google scholar
  13. Clara, Max. “Beitrage zur Morphologie der Resorption im Dünndarm.” Medizinische Monatsschrift 6, 1 (1952): 12-14. google scholar
  14. Clara, Max. “Ergebnisse und Probleme des histotopochemischen 1- Ascorbinsaurenachweises unter besonderer Berücksichtigung menschlicher Organe,” Vitamine und Hormone 6 (1953): 12-97. google scholar
  15. Clara, Max. Das Nervensystem desMenschen. Lehrbuch für Studierende undÂrzte. Zweite Auflage. Leipzig: Johann Ambrosius Barth, 1953. google scholar
  16. Clara, Max. “Beitrage zur Morphobiologie des Nucleus supraopticus und Nucleus paraventricularis.” Anatomischer Anzeiger 102, 5-8 (1955): 86-88. google scholar
  17. Clara, Max. Entwicklungsgeschichte des Menschen. Fünfte Auflage. Leipzig: Veb Georg Thieme, 1955. google scholar
  18. Clara, Max. Die arterio-venösen Anastomosen, Zweite Auflage. Wien: Springer, 1956. google scholar
  19. Clara, Max. “İnsan Testisindeki Leydig hücrelerinin morfolojisi üzerine.” İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası 24 (1961): 1-41. google scholar
  20. Clara, Max ve Üveis Maskar. Histoloji I. İstanbul: Sermet Matbaası, 1961. google scholar
  21. Clara, Max ve Üveis Maskar. Histoloji II. İstanbul: Sermet Matbaası, 1970. google scholar
  22. Coleman, Raymond. “The impact of histochemistry-a historical perspective.” Acta Histochemica 102, 1 (2000): 5-14. google scholar
  23. Crosby, Sondra S. ve Gilbert Benavidez. “From Nuremberg to Guantanamo Bay: Uses of Physicians in the War on Terror.” American Journal of Public Health 108, 1 (2018): 36-41. google scholar
  24. Czech, Herwig ve Erich Brenner. “Nazi Victims on the Dissection Table - the Anatomical Institute in Innsbruck.” Annals of Anatomy 226 (2019): 84-95. google scholar
  25. Czech, Herwig, Paul Weindling ve Christiane Druml. “From Scientific Exploitation to Individual Memorialization: Evolving Attitudes Towards Research on Nazi Victims’ Bodies.” Bioethics 35, 6 (2021): 508-517. google scholar
  26. Dölen, Emre. Türkiye Üniversite Tarihi 3. Darülfünundan Üniversite’ye Geçiş: Tasfiye ve Yeni Kadrolar. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2010. google scholar
  27. Dörner, Klaus, Angelica Ebbinghaus, Karsten Linne, Karl Heinz Roth, ve Paul Weindling. The Nuremberg Medical Trial 1946/47. Transcripts, Material of the Prosecution and Defense, Related Documents. English Edition. Microfiche Edition. Munich: K. G. Saur, 1999. google scholar
  28. Ebbinghaus, Angelica. “Introduction: Reflections on the Medical Trial”, The Nuremberg Medical Trial 1946/47. Guide to the Microfiche Edition, editörler Johannes Eltzschic ve Michael Walter içinde 11-64. München: K. G. Saur, 2001. google scholar
  29. Ebbinghaus, Angelica ve Karl Heinz Roth. “Die kriegschirurgischen Experimente in den Konzentrationslagern und ihre Hintergründe”, Vernichten undHeilen. DerNürnbergerÂrzteprozefi undseine Folgen, editörler Angelica Ebbinghaus ve Klaus Dörner içinde 189. Berlin: Aufbau-Verlag, 2001. google scholar
  30. Elze, Curt. Anatomie des Menschen. Ein Lehrbuch für Studierende und Ârzte. Dritter Band Centrales Nervensystem. Berlin, Heidelberg: Springer, 1932. google scholar
  31. Emmi, Aron, Veronica Macchi, Andrea Porzionato, Erich Brenner ve Raffaele De Caro. “The Academic Career of Max Clara in Padova.” Annals of Anatomy 236 (2021): 151697. google scholar
  32. Erbengi, Türkan ve Max Clara. Histoloji Atlası. İkinci Baskı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Yayınları, 1979. google scholar
  33. Erbengi, Türkan. Yaşamın Gerçekleri: “Ben ve Türkiye’m.” Ankara: Palme Yayıncılık, 2008. google scholar
  34. Ernst, Edzard. “A Leading Medical School Seriously Damaged: Vienna 1938.” Annals of Internal Medicine 122, 10 (1995): 789-792. google scholar
  35. Fischel, Alfred. Grundriss Der Entwicklung des Menschen. Zweite Auflage. Berlin: Jullus Springer, 1937. google scholar
  36. Gössner, Wolfgang. “A Brief History of the Society for Histochemistry: Its Founders, its Mission and the First 50 Years.” Histochemistry and Cell Biology 118, 2 (2002): 91-94. google scholar
  37. Hanauske-Abel, Hartmut M. “From Nazi Holocaust to Nuclear Holocaust: A Lesson to Learn?,” Lancet 328, 8501 (1986): 271-273. google scholar
  38. Hanauske-Abel, Hartmut M. “Not a Slippery Slope or Sudden Subversion: German Medicine and National Socialism in 1933.” British Medical Journal 313, 7070 (1996):1453-1463. google scholar
  39. Haque, Omar S., Julian De Freitas, Ivana Viani, Bradley Niederschulte, ve Harold J. Bursztajn. “Why Did So Many German Doctors Join the Nazi Party Early?” International Journal of Law and Psychiatry 35, 5-6 (2012): 473-479. google scholar
  40. Heckel, Lothar. “Untersuchungen über das Vorkommen von Vitamin C in der Nebenniere des Menschen.” Zeitschrift für mikroskopisch-anatomische Forschung 52 (1942): 393-417. google scholar
  41. Hildebrandt, Sabine. “Anatomy in the Third Reich: An Outline, Part 3. The Science and Ethics of Anatomy in National Socialist Germany and Postwar Consequences.” Clinical Anatomy 22, 8 (2009): 906-915. google scholar
  42. Hildebrandt, Sabine,ve Christoph Redies. “Anatomy in the Third Reich.” Annals of Anatomy 194, 3 (2012): 225-227. google scholar
  43. Hildebrandt, Sabine. “Anatomy in the Third Reich: Careers Disrupted by National Socialist Policies.” Annals of Anatomy 194, 3 (2012): 251-266. google scholar
  44. Hildebrandt, Sabine. “Research on Bodies of the Executed in German Anatomy: An Accepted Method that Changed During the Third Reich. Study of Anatomical Journals from 1924 to 1951.” Clinical Anatomy 26, 3 (2013): 304-326. google scholar
  45. Hildebrandt, Sabine. “Current Status of Identification of Victims of the National Socialist Regime whose Bodies were Used for Anatomical Purposes.” Clinical Anatomy 4 (2014): 514-536. google scholar
  46. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi 1960-61 Stajyerler Albümü, 1961. google scholar
  47. Joseph, Jay, ve Norbert A. Wetzel. “Ernst Rüdin: Hitler’s Racial Hygiene Mastermind.” Journal of the History of Biology 46, 1 (2013):1-30. google scholar
  48. Maskar, Üveis. “Max Clara (12.2.1899-13.3.1966).” İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası 29, 2 (1966):173-189. google scholar
  49. Müller, Rolf. “Untersuchungen über das Vorkommen von Vitamin C im Hoden des Menschen.” Zeitschrift für mikroskopisch-anatomische Forschung 52 (1942): 440-454. google scholar
  50. Riva, M. A., M. Manzoni, G. Isimbaldi, G. Cesana, ve F. Pagni. “Histochemistry: Historical Development and Current Use in Pathology.” Biotechnic & Histochemistry 89,2 (2014): 81-90. google scholar
  51. Schiller, Erich. “Über den Fettgehalt der Leber beim gesunden Menschen.” Zeitschrift für mikroskopisch-anatomische Forschung 51 (1942): 309-321. google scholar
  52. Schütz, Mathias, Jens Waschke, Georg Marckmann, ve Florian Steger. “The Munich Anatomical Institute under National Socialism. First Results and Prospective Tasks of an Ongoing Research Project.” Annals of Anatomy 195, 4 (2013): 296-302. google scholar
  53. Schütz, Mathias, Maximilian Schochow, Jens Waschke, Georg Marckmann, ve Florian Steger. “Anatomische Vitamin C-Forschung im Nationalsozialismus und in der Nachkriegszeit: Max Claras Humanexperimente an der Anatomischen Anstalt München.” Medizinhistorisches Journal 49,4 (2014): 330-355. google scholar
  54. Schütz, Mathias, Jens Waschke, Georg Marckmann, ve Florian Steger. “Beyond Victimhood. The Struggle of Munich Anatomist Titus von Lanz during National Socialism.” Annals of Anatomy 201 (2015): 56-64. google scholar
  55. Seidelman, William E. “Academic Medicine During the Nazi Period: The Implications for Creating Awareness of Professional Responsibility Today,” Medicine After the Holocaust: From the Master Race to the Human Genome and Beyond, editör Sheldon Rubenfeld içinde 29-36. New York, NY: Palgrave-Macmillan, 2010. google scholar
  56. Seidelman, William E. “Dissecting the History of Anatomy in the Third Reich - 1989- 2010: A Personal Account.” Annals of Anatomy 194, 3 (2012): 228-236. google scholar
  57. Taatjes, Douglas J., Michael Schrader, Takehiko Koji, ve Jürgen Roth. “Histochemistry and Cell Biology: 61 Years and Not Tired at All.” Histochemistry and Cell Biology 152,1 (2019): 1-11. google scholar
  58. Wallraff, Josef. “Histochemische Untersuchungen an den Nebennieren des erwachsenen Menschen.” Zeitschrift für Zellforschung und mikroskopische Anatomie 34, (1949): 362-427. google scholar
  59. Weindling, Paul Julian. Nazi Medicine and the Nuremberg Trials: From Medical War Crimes to Informed Consent. New York, NY: Palgrave-Macmillan, 2004. google scholar
  60. Weindling, Paul. “Cleansing” Anatomical Collections: The Politics of Removing Specimens from German Anatomical and Medical Collections 1988-92.” Annals of Anatomy 194, 3 (2012): 237-242. google scholar
  61. Weindling, Paul. “Collective Burial of Nazi-era Anatomical Specimens.” Lancet 394, 10211 (2019): 1806. google scholar
  62. Weindling, Paul, Gerrit Hohendorf, Axel C. Hüntelmann, Jasmin Kindel, Annemarie Kinzelbach, Aleksandra Loewenau, Stephanie Neuner, Michal Adam Palacz, Marion Zingler, ve Herwig Czech. “The Problematic Legacy of Victim Specimens from the Nazi Era: Identifying the Persons Behind the Specimens at the Max Planck Institutes for Brain Research and of Psychiatry. Journal of the History of the Neurosciences 30, (2021): 1-22. google scholar
  63. Winkelmann, Andreas ve T. Noack. “The Clara Cell: A “Third Reich eponym”?” The European Respiratory Journal 36, 4 (2010): 722-727. google scholar
  64. Winkelmann, Andreas. “How the Anatomische Gesellschaft Excluded Unwanted Members After 1945-Among them Eugen Fischer and Max Clara.” Annals of Anatomy 209 (2017): 25-36. google scholar
  65. Winkelmann, Andreas. “Traces of Nazi Victims in Hermann Stieve’s Histological Collection.” Annals of Anatomy 237 (2021): 151720. google scholar
  66. Yaramancı (Erbengi), Türkan ve Max Clara. Histoloji Atlası. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Yayınları, 1969. google scholar
  67. Yıldırım, Nuran, Hakan Ertin. “İstanbul Tıp Fakültesi Tıp Tarihi Müzesi Koleksiyonu 1933- 2015,” Sağlık Tarihi ve Müzeciliği Sempozyumu Bildiri Kitabı, editör Fatma M. Şen içinde 39-53. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, 2016. google scholar
  68. Zeidman, Lawrence A. “Neuroscience in Nazi Europe Part I: Eugenics, Human Experimentation, and Mass Murder.” Canadian Journal of Neurological Sciences 38, 5 (2011): 696-703. google scholar
  69. Zeren, Zeki. “Max Clara Ölmemeliydi; Onu Çok Erken Kaybettik.” İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası 29, 2 (1966): 195-196. google scholar
  70. “CIA’in ‘gelişmiş sorgulama tekniklerini’ tasarlayan psikologlardan biri 11 Eylül Davası’nda ifade verdi: ‘Bugün olsa yine yapardım’.” 22 Ocak 2020. Erişim 5 Ocak 2023. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-51206634 google scholar
  71. Geni,“VernerLaqueur.”Erişim5Ocak2023.https://www.geni.com/people/Werner-Laqueur/4949974678320010438 google scholar
  72. Namal, Arın, “Junge jüdische Emigranten aus Deutschland und Österreich an der Medizinischen Fakultat der Universitat İstanbul im Rahmen der türkischen Universitatsreform von 1933.” Erişim 5 Ocak 2023. https://www.academia.edu/45540324/Junge_j%C3%BCdische_Emigranten_aus_Deutschland_ und_%C3%96sterreich_an_der_Medizinischen_Fakult%C3%A4t_der_Universit%C3%A4t_Istanbul_ im_Rahmen_der_t%C3%BCrkischen_Universit%C3%A4tsreform_von_1933 google scholar
  73. Yüksel, Şahika. “Türkiye’de İşkence Yoktur: Lancet’e Mektuplar. 30. yılında 12 Eylül: toplumsal bir travmanın güncel sonuçları.” Türkiye Psikiyatri Derneği Bülteni, 13, 2, 2010. Erişim 5 Ocak 2023. https://psikiyatri.org.tr/uploadFiles/publicationsFile/file/1079_TPDB2_web.pdf google scholar
  74. Arın Namal, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi, kişisel görüşme, 30 Nisan 2021. google scholar
  75. Aydın Sav, Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakülesi, kişisel görüşme 7 Temmuz 2021. google scholar
  76. Mathias Schütz, Münih Ludwig-Maximilians Üniversitesi, kişisel görüşme, 16 Nisan 2021. google scholar
  77. Serap Arbak, Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakülesi, kişisel görüşme, 30 Mart 2021. google scholar
  78. Schütz, Mathias, Maximilian Schochow, Jens Waschke, Georg Marckmann, ve Florian Steger. “Anatomische Vitamin C-Forschung im Nationalsozialismus und in der Nachkriegszeit: Max Claras Humanexperimente an der Anatomischen Anstalt München.” Medizinhistorisches Journal 49,4 (2014): 330-355. google scholar