Dergiler / Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi / 2023 / Cilt: 63 Sayı: 1

Eski Uygur Türkçesi Hukuk Belgeleri

Old Uighur Turkish Legal Documents

Sayfa
261–268
Yayın Tarihi
2023-06-26
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yaklaşık beş asır bağımsızlıklarını sürdüren bu iki kağanlıktan Koço Uygur Kağanlığı 1209, Kansu Uygur Kağanlığı ise 1226 yılında Cengiz Han tarafından Moğol hâkimiyeti altına alınmıştır (Caferoğlu, 1953, s. 44; Erarslan, 2012, s. 32, 33).

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Uygurlar, 744 yılında Basmıl ve Karlukların desteğini arkasına alarak Köktürk Kağanlığı’nı yıkmış; bir müddet Basmılların idaresinde görev aldıktan sonra hem Basmılları hem de Karlukları ortadan kaldırarak bağımsızlığını ilan etmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Böylece Ötüken topraklarında hüküm sürmeye başlayan Uygurlar, Karabalgasun (Ordu Balık) şehrini başkent yaparak kısa zamanda Orta Asya’da bir otorite hâline gelmiştir. 840 yılına kadar sürecek olan bu hâkimiyet, taht kavgaları, iç karışıklıklar sebebiyle güç kaybetmiş ve nihayetinde Uygurlar, Kırgızlar tarafından bertaraf edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Yaklaşık beş asır bağımsızlıklarını sürdüren bu iki kağanlıktan Koço Uygur Kağanlığı 1209, Kansu Uygur Kağanlığı ise 1226 yılında Cengiz Han tarafından Moğol hâkimiyeti altına alınmıştır (Caferoğlu, 1953, s. 44; Erarslan, 2012, s. 32, 33).
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:2012 Verileri
⚙️Değişkenler:Eski Türk Dili · Eski Uygur Türkçesi · Uygur Hukuk Sistemi

Özet

Uygurlar, 744 yılında Basmıl ve Karlukların desteğini arkasına alarak Köktürk Kağanlığı’nı yıkmış; bir müddet Basmılların idaresinde görev aldıktan sonra hem Basmılları hem de Karlukları ortadan kaldırarak bağımsızlığını ilan etmiştir. Böylece Ötüken topraklarında hüküm sürmeye başlayan Uygurlar, Karabalgasun (Ordu Balık) şehrini başkent yaparak kısa zamanda Orta Asya’da bir otorite hâline gelmiştir. 840 yılına kadar sürecek olan bu hâkimiyet, taht kavgaları, iç karışıklıklar sebebiyle güç kaybetmiş ve nihayetinde Uygurlar, Kırgızlar tarafından bertaraf edilmiştir. Kağanını ve devletini kaybeden Uygur boyları, dağılmaya başlamış; bir kısmı güneye, Çin’in Kansu eyaletine gelerek burada Kansu Uygur Kağanlığı’nı kurmuş, bir kısmı ise tarım havzasındaki Beş Balık, Koço gibi ticaret merkezlerine yerleşerek Koço Uygur Kağanlığı altında birleşmiştir. Yaklaşık beş asır bağımsızlıklarını sürdüren bu iki kağanlıktan Koço Uygur Kağanlığı 1209, Kansu Uygur Kağanlığı ise 1226 yılında Cengiz Han tarafından Moğol hâkimiyeti altına alınmıştır (Caferoğlu, 1953, s. 44; Erarslan, 2012, s. 32, 33).

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

SARAL, R. (2023). Eski Uygur Türkçesi Hukuk Belgeleri. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, Cilt: 63 Sayı: 1, 261–268. https://ajindex.com/articles/952939

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (1)

  1. Arat, R. R. (1964). Eski Türk hukuk vesikaları. Türk Kültürü Araştırmaları, 1/1, 5-53. google scholar Ayazlı, Ö. (2016). Eski Uygurca din dışı metinlerin karşılaştırmalı söz varlığı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar Caferoğlu, A. (1934). Uygurlarda hukuk ve maliye ıstılahları. İstanbul Üniversitesi Türkiyat Mecmuası, IV, 1-44. google scholar Caferoğlu, A. (1953). Türk dili tarihi I. İstanbul. google scholar Erarslan, K. (2012). Eski Uygur Türkçesi grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar Keskin, B. (2019). Eski Uygur hukuk belgelerinde kısaltmalar. International Journal of Old Uyghur Studies. 1/2, 233-248. google scholar Keskin, B. (2021). Eski Uygur borç sözleşmelerine ait sekiz fragman. Selçuk Türkiyat, 51, 253-272. google scholar Korkmaz, F. ve Keskin B. (2018). İpek Yolundaki eski Uygur ticari ilişkileri. Uluslararası İpek Yolu Sempozyumu: Türkiye ile Kore Arasında Uygarlıkların Etkileşimi, Bildiriler, 2-3 Temmuz İstanbul 2018. ed. Fikret Turan, Filiz Ferhatoğlu vd. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 83-96. google scholar Özyetgin, A. M. (2014). İslam öncesi Uygurlarda toprak hukuku. İstanbul: Ötüken Neşriyat. google scholar