KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Asya Studies / 2023 / Cilt: 7 Sayı: 100. Yılda Dünya Dili Türkçe Özel Sayısı 3

KÜTAHYA VE YÖRESİ AĞIZLARINDA TASVİR FİİLLERİNİN KULLANIMI ÜZERİNE NOTLAR

NOTES ON THE USE OF DESCRIPTIVE VERBS IN KUTAHYA AND ITS REGION DIALECTS

Ayşe Nur SIR DÜNDAR
Sayfa
15–36
Yayın Tarihi
2023-05-31
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Özellikle bu fiillerin esas fiillerle birleşmesini sağlayan zarf-fiil eklerinin kullanımları ve zarf-fiil eklerinin bu tür birleşik fiillere kattığı anlamlar üzerinde durulmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Birleşik fiiller, bir sözcükle hem anlam hem de biçim yönünden kalıplaşarak oluşan eylemlerdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Analitik tarz birleşmeleri adı altında incelenen bu yapıların özel kuruluş yapıları ile anlam değerleri vardır.
💡
Sonuç & Katkı:Özellikle bu fiillerin esas fiillerle birleşmesini sağlayan zarf-fiil eklerinin kullanımları ve zarf-fiil eklerinin bu tür birleşik fiillere kattığı anlamlar üzerinde durulmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kütahya · Anadolu ağızları · söz varlığı

Özet

Birleşik fiiller, bir sözcükle hem anlam hem de biçim yönünden kalıplaşarak oluşan eylemlerdir. Anlamca birbirine sıkı sıkıya bağlı bulunan ve tek bir oluş ve kılışı gösteren birleşiklerin Türkçede çeşitli kullanımları mevcuttur. Bunlardan biri, iki fiilin belli kurallar çerçevesinde birleşmesi şeklindedir. Analitik tarz birleşmeleri adı altında incelenen bu yapıların özel kuruluş yapıları ile anlam değerleri vardır. Ana unsur olan birinci fiil, kendi anlamının dışında kullanılan tasvir fiili olarak adlandırılan fiile yalnız ünlüden ibaret olan ya da {-(I/U)p} zarf-fiil ekiyle bağlanır. Bu tarz fiillere kimi zaman da /-(y)Ip git-/ biçimindeki uzaklaşma fiili ve /-(y)AcAğI gel-/, /-(y)AsI gel-/, /-(y)AsI ol-/, /-mA+lI ol-/ biçim birimleriyle yapılan isteklenme fiili eklenir. Sözlüksel anlamını kaybederek ana fiili çeşitli yönlerden betimleyen bu tür yapılar, eylemin başlama, devam etme, olup bitme, yeterlilik, süreklilik, tezlik, beklenmezlik, yaklaşma, uzaklaşma, alışkanlık, tekrar, pekiştirme gibi çeşitli anlamlarını bildirir. Bu çalışmada, Kütahya ve yöresi ağızlarında bulunan “fiil + zarf-fiil eki + fiil” dizilimli tasvir fiil yapıları ve bu fiillerde kullanılan unsurlar ele alınmış; bu tür birleşik fiillerin hem sözlüksel (leksik) hem de görünüşsel (aspekt) anlamları incelenmiştir. Tuncer Gülensoy’un Kütahya ve Yöresi Ağızları adlı eseri ile Kütahya ve yöresi ağızları üzerine yapılan yüksek lisans tezlerinden istifade edilmiştir. İlgili yazılı kaynaklarda taranan metinlerde tespit edilen bil-, dur-, gel-, git-, gör-, kal-, koy-/ko-, ver-, yaz- tasvir fiillerinin sözlüksel anlamları sıralanarak bu anlamlar örneklendirilmiştir. Buna paralel olarak bu fiillerin kullanım sıklığıyla ilgili olarak sayısal verilere de yer verilmiştir. Daha sonra işlevleri kısmında her tasvir fiilin esas fiile kattığı anlamları, ayrıntılı ve karşılaştırmalı şekilde ele alınmıştır. Özellikle bu fiillerin esas fiillerle birleşmesini sağlayan zarf-fiil eklerinin kullanımları ve zarf-fiil eklerinin bu tür birleşik fiillere kattığı anlamlar üzerinde durulmuştur.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

DÜNDAR, A. N. S. (2023). KÜTAHYA VE YÖRESİ AĞIZLARINDA TASVİR FİİLLERİNİN KULLANIMI ÜZERİNE NOTLAR. Asya Studies, Cilt: 7 Sayı: 100. Yılda Dünya Dili Türkçe Özel Sayısı 3, 15–36. https://ajindex.com/articles/937107

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (15)

  1. Aydeniz, S. (1995). Türkiye Türkçesinde Tasvirî Fiiller ve Fonksiyonları, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), (Danışman: Yrd. Doç. Dr. Gürer Gülsevin), Afyon: Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Aydın, N. (2008). Kütahya Altıntaş Yöresi Ağzı (İnceleme, Metinler, Sözlük), (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), (Danışman: Doç. Dr. Bilal Aktan), Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Banguoğlu, T. (2015). Türkçenin Grameri. (10. Basım). Ankara:
  2. TDK Yayınları.
  3. Bayrakdarlar, T. (2014). Oğuz Grubu Türk Lehçelerinde Tasvirî Fiiller, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), (Danışman: Yrd. Doç. Hüseyin Yıldırım), Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Bekar, B. (2011). Kütahya Domaniç Ağzı, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), (Danışman: Doç. Dr. Bilal Aktan), Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Biber, S. (2010). Kütahya Gediz ve Yöresi Ağzı, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), (Danışman: Doç. Dr. Bilal Aktan), Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Bilgegil, M. K. (1984). Türkçe Dilbilgisi. (3. Basım). İstanbul: Dergâh Yayınları.
  4. Demir, N. (1994). “Birleşik Fiiller ve Vurgu: -iver- Şeklinin Görevlerini Tespitte Vurgunun Rolü”. TDAY Belleten, 42(1994). Ankara: TDK Yayınları, 83-94.
  5. Demirci, E. M. (2019). Kütahya Şaphane Ağzı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), (Danışman: Prof. Dr. Bilal Aktan), Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Deny, J. (1941). Türk Dili Grameri (Osmanlı Lehçesi). (çev.: Ali Ulvi Elove). İstanbul:
  6. Maarif Matbaası. Dinç, M. A. (2009). Kütahya Simav Ağzı. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), (Danışman: Doç. Dr. Bilal Aktan), Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ediskun, H. (2003). Türk Dilbilgisi. (8. Basım). İstanbul:
  7. Remzi Kitabevi.
  8. Ekinci, F. (2019). Kütahya Dumlupınar ve Yöresi Ağzı. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), (Danışman: Prof. Dr. Bilal Aktan), Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ergin, M. (2007). Türk Dil Bilgisi. İstanbul:
  9. Bayrak Yayın. Gabain, A. von. (1953). “Türkçede Fiil Birleşmeleri”. TDAY-Belleten, c. 16, Ankara: TDK Yayınları, 16-28.
  10. Gabain, A. von. (2007). Eski Türkçenin Grameri. (Çev.: Mehmet Akalın). (5. Basım). Ankara:
  11. TDK Yayınları.
  12. Gencan, T. N. (1979). Dilbilgisi. (4. Basım). Ankara:
  13. TDK Yayınları.
  14. Gökçe, F. (2013). Gramerleşme Teorisi ve Türkçe Fiil Birleşmeleri. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
  15. Gülensoy, T. (1988). Kütahya ve Yöresi Ağızları (İn