KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / İslam Tetkikleri Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 1

Rûmîyâne Libâs-ile Pîrâste ve Türkî Etvâr-ile Ârâste: Siyaset Düşüncesi Eserlerinin Osmanlı Türkçesine Tercüme Sebepleri Üzerine Bazı Tespitler

Adorned with Roman Dress, Embellished with Turkish Style: Reasons for Translating of Political Thought Works into Ottoman Turkish

Özgür Kavak(Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, İstanbul, Türkiye)0000-0002-1769-5668
Sayfa
423–463
Yayın Tarihi
2023-03-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu gerekçeler makalede şu başlıklar altında sıralanmıştır: Faydayı umuma teşmil etmek, devlet ricalinin talebi, önceki tercümelerin yetersiz, problemli yahut anlaşılması zor olması, alanının en iyi kitabı olduğu için tercüme, sevap elde etmek/hayır dua almak/âhireti kazanmak, emr bi’l-ma‘rûf kaygısı/şehzade eğitimi/irşad etme ve nasihat verme arzusu, şahsi tercihler/tercüme fikrinin mütercimin gönlüne doğması, metnin kolay ezberlenebilmesi, metnin kolay anlaşılıp yorumlanabilmesi, rızık endişesi/maişet kaygısı, metnin Türkçe ifade edilmesinin gerekli görülmesi, müellifin tercüme talebi, eser telif edilmesi durumunda kişiye yöneltilecek tenkitlerden kaçınmak, eser telif edecek birikimi olmamak.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı Devleti’nde ağırlıklı olarak ulema ve bürokratlar tarafından siyaset düşüncesi alanında Arapça ve Farsçadan yapılan tercümeler Osmanlı siyaset düşüncesinin kurucu unsurlarını oluşturmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:İslam siyaset düşüncesi eserlerinin Osmanlı döneminde Türkçeye tercüme edilme sebeplerine odaklanan bu makale, kendisini Osmanlı klasik dönemiyle (14-18. yy arası) sınırlamaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu gerekçeler makalede şu başlıklar altında sıralanmıştır: Faydayı umuma teşmil etmek, devlet ricalinin talebi, önceki tercümelerin yetersiz, problemli yahut anlaşılması zor olması, alanının en iyi kitabı olduğu için tercüme, sevap elde etmek/hayır dua almak/âhireti kazanmak, emr bi’l-ma‘rûf kaygısı/şehzade eğitimi/irşad etme ve nasihat verme arzusu, şahsi tercihler/tercüme fikrinin mütercimin gönlüne doğması, metnin kolay ezberlenebilmesi, metnin kolay anlaşılıp yorumlanabilmesi, rızık endişesi/maişet kaygısı, metnin Türkçe ifade edilmesinin gerekli görülmesi, müellifin tercüme talebi, eser telif edilmesi durumunda kişiye yöneltilecek tenkitlerden kaçınmak, eser telif edecek birikimi olmamak.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İslam Siyaset Düşüncesi · Osmanlı Siyaset Düşüncesi · Tercüme Hareketleri

Özet

Osmanlı Devleti’nde ağırlıklı olarak ulema ve bürokratlar tarafından siyaset düşüncesi alanında Arapça ve Farsçadan yapılan tercümeler Osmanlı siyaset düşüncesinin kurucu unsurlarını oluşturmaktadır. İslam siyaset düşüncesi eserlerinin Osmanlı döneminde Türkçeye tercüme edilme sebeplerine odaklanan bu makale, kendisini Osmanlı klasik dönemiyle (14-18. yy arası) sınırlamaktadır. Bu makale, anılan dönemde siyaset alanında yapıldığı tespit edilen 172 tercüme metnin, tercüme edilen eserlerin niçin seçildiği, aynı eserin varsa daha önceki tercümelerinin durumuna dair değerlendirme içerip içermediği, tercümelerde nasıl bir usulün niçin takip edildiği, tercümede yapılan eksiltme yahut ilave gibi tasarrufların gerekçelerinin neler olduğu gibi hususlara yer veren mukaddime kısımlarına odaklanacak ve daha ziyade mütercimlerin metinleri niçin tercüme ettiklerine dair verdikleri bilgiler incelenecektir. Böylece Osmanlı Devleti’nde siyaset düşüncesini üretme yollarından biri olan tercüme eserlerin ortaya çıkışında hangi saiklerin etkili olduğu belirlenmeye çalışılacaktır. Makalede kimi zaman birbiriyle iç içe geçen tercüme sebepleri olabildiğince ayrıştırılarak ve örneklendirilerek ele alınmış olup toplamda on dört farklı tercüme sebebi belirlenmiştir. Bu gerekçeler makalede şu başlıklar altında sıralanmıştır: Faydayı umuma teşmil etmek, devlet ricalinin talebi, önceki tercümelerin yetersiz, problemli yahut anlaşılması zor olması, alanının en iyi kitabı olduğu için tercüme, sevap elde etmek/hayır dua almak/âhireti kazanmak, emr bi’l-ma‘rûf kaygısı/şehzade eğitimi/irşad etme ve nasihat verme arzusu, şahsi tercihler/tercüme fikrinin mütercimin gönlüne doğması, metnin kolay ezberlenebilmesi, metnin kolay anlaşılıp yorumlanabilmesi, rızık endişesi/maişet kaygısı, metnin Türkçe ifade edilmesinin gerekli görülmesi, müellifin tercüme talebi, eser telif edilmesi durumunda kişiye yöneltilecek tenkitlerden kaçınmak, eser telif edecek birikimi olmamak.

Abstract

Translations from Arabic and Persian in the field of political thought mainly by Ottoman scholars and bureaucrats constitute the founding elements of Ottoman political thought. This article attempts to shed light on the reasons works on Islamic political thought were translated into Turkish during the Ottoman period by limiting itself to the Ottoman classical period between the 14th-18th centuries. The article examines 172 translated texts that were found to have been made in the field of politics during this period, why these texts had been chosen, whether they contain an assessment of any previous translation of the same work, what procedures were followed when translating, and the reasons for making any omissions or additions to the translation. This study examines the information the translators provided as to why they had translated the texts in an attempt to determine which motives were effective in the emergence of translated works, which was one of the ways political thought had been produced in the Ottoman Empire. The article discusses the sometimes-overlapping reasons for translating by deconstructing and exemplifying as much as possible the 14 different reasons that were identified in total. The article lists these reasons under the following headings: extending benefits to the public; requested by politicians; the insufficiency, problems, or difficulties understanding previous translations; the work being the best in its field; hoping to obtain rewards, receive blessings, and earn paradise; wanting to commend what is right and forbid what is wrong, training princes, wanting to guide and advise; as a personal preference, the translator bears the idea of translating in their heart; the text having language that is easily memorized; the text being easily understandable and interpretable; for survival, to earn money; the need to express the text in Turkish; an author’s request for translation; avoiding criticisms directed at an author for original work; and lacking a sufficient intellectual capacity to create an independent work.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kavak, Ö. (2023). Rûmîyâne Libâs-ile Pîrâste ve Türkî Etvâr-ile Ârâste: Siyaset Düşüncesi Eserlerinin Osmanlı Türkçesine Tercüme Sebepleri Üzerine Bazı Tespitler. İslam Tetkikleri Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 1, 423–463. https://doi.org/10.26650/iuitd.2023.1217476

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (132)

  1. I. Birincil Kaynaklar google scholar
  2. Abdullah b. eş-Şeyh Muhammed. [Terceme-i Risâle fî Hadîsi Tecdîdi’d-Dîn]. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi, 2149. google scholar
  3. Abdullâh Mâhir. Enîsü’l-Mülûk. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, TY2714. google scholar
  4. Abdülazîz b. Hoca Sa‘deddîn. Terceme-i Miftâhu’s-Sa‘âde fî Kavâidi’s-Siyâseti ve’s-Siyâde. İstanbul: Nurosmaniye, 2335. google scholar
  5. Abdülazîz b. Hoca Sa’deddîn Muhammed b. Hasan Can. Ahlâk-ı Sultân Ahmedî. İstanbul: Nuruosmaniye, 2301. google scholar
  6. Ahmed (?). Adlnâme. İstanbul: Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Roman, 186. google scholar
  7. Ahmed b. Halîl. Tercüme-i Nasîhatu’l-Mülûk. Manisa: Manisa İl Halk Kütüphanesi, 5082. google scholar
  8. Ahmed b. Mahmud. ‘Ikdü’l-Cedîd Tercüme-i ‘Ikdü’l-Ferîd. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Ktp. 4514. google scholar
  9. Aişe Hubbî. ‘İmâdü’l-Cihâd (Fezâil-i Cihâd). Ankara: Milli Kütüphane, Yazma Eserler, A 3987. google scholar
  10. Ali b. Bâlî. Tercüme-i Nisâbü’l-İhtisâb. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa, 722. google scholar
  11. Ali Halîfe. Tercüme-i Sultâniyye. İstanbul: Nuruosmaniye, 2314. google scholar
  12. Anonim. Terceme-i Ahidnâme-i İmâm ‘Ali li’l-Eşter en-Nehaî. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 3831. google scholar
  13. Anonim. Tercüme-i Ehâdîs-i Erba’în fî Fezâ’il-i Selâtîn ve Hukûki’l-Ümerâ’i’l-‘Âdilîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail, 32. google scholar
  14. Anonim. Tercüme-i Fevâyihü’l-Miskiyye. İstanbul: Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Y.Yazma, 282. google scholar
  15. Anonim. Tercüme-i Kıyâfetnâme. Ankara: Milli Kütüphanesi, 3074. google scholar
  16. Anonim. Şerh-i Hadîs-i Erba‘în fi’l-Gazavât. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Nazif Paşa, 152. google scholar
  17. Âşık Çelebi. Terceme-i Ravzatü’l-Ahyâr el-müntehab min Rebî‘i’l-Ebrâr. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hekimoğlu, 604. google scholar
  18. Âşık Çelebi. Tercüme-i Tibrü’l-Mesbûk fî Nesâyihi’l-Mülûk. İstanbul: Nuruosmaniye, 3743. google scholar
  19. Atâyî. Nev’îzâde. Hadâi’ku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakâ’ik. haz. Suat Donuk. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2017. google scholar
  20. Azmî, Pîr Mehmed. Enîsü’l-‘Ârifîn, Ahlâk-ı Muhsinî Tercümesi. nşr. Fatih Koyuncu. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2019. google scholar
  21. Bâlî Zihnî Çelebi. Gencîne-i Sa‘âdet. İstanbul: Nuruosmaniye, 3890. google scholar
  22. Bağdatlı İsmail Paşa. Hediyyetü’l-Ârifin Esmâü’l-Müellifîn ve Âsârü’l-Musannifîn. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı, 1951. google scholar
  23. Bosnevî Ömer Efendi. Terceme-i Ahlâk-ı Muhsinîn. Kütahya: Kütahya Vahidpaşa İl Halk Kütüphanesi, 43Va717. google scholar
  24. Budinli. Risâle fî Nizâmi’d-Devle & Risâle-yi Nizâm-ı Devlet. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 1865. google scholar
  25. Bursalı Mehmet Tahir. Osmanlı Müellifleri. İstanbul: Matba‘a-i Âmire, 1333. google scholar
  26. Cafer Çelebi. Tercüme-i Enîsü’l-Ârifîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 1825. google scholar
  27. Çelebizâde İsmail Âsım Efendi. Târîh-i Çelebizâde Efendi. İstanbul Matbaa-i Âmire, 1282. google scholar
  28. Dukâkinzâde Osmân Bey. Tercüme-i Fâkihetü’l-Hulefâ. İstanbul: Nuruosmaniye, 3730. google scholar
  29. Ebu’l-Fazl Mustafa. [Tercüme-i Hikâye-i Hazreti ‘Ömer/Risâle- Tuhfe-i Mebniyye ‘alâ Hikâye-i Hazreti ‘Ömer]. İstanbul: Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Hazine, 390. google scholar
  30. Ebü’l-Fazl Mehmed Efendi. Ahlâk-ı Muhsinî. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, 2828. google scholar
  31. el-Amâsî, Abdüsselâm bin Şükrullah. Tuhfetü’l-Ümerâ ve Minhatü’l-Vüzerâ. nşr. A. Mevhibe Coşar. İstanbul: Büyüyenay, 2012. google scholar
  32. el-Bayburdî, İbrâhîm b. Halîl b. Alî. Zahîretü’l-Mü’minîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail, 244. google scholar
  33. el-Bosnevî, Dervîş Alî b. Hacı Mustafâ. Tercüme-i Hadîs-i Erba‘în ve Hikaye-i Erba‘în. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Reşid Efendi, 1025. google scholar
  34. el-Hüseynî, Seyyid Mehmed b. Şeyh İbrâhîm. Zuhrü’l-Mücâhidîn fî Âdâbi Cihâdi’d-Dîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail, 61. google scholar
  35. eş-Şerîf, Alâyî b. Muhibbî eş-Şirâzî. Düstûru’l-Vüzerâ. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hekimoğlu Ali Paşa, 788. google scholar
  36. eş-Şerîf, Alâyî b. Muhibbî. Netîcetü’s-Sülûk fî Terceme-i Nasîhatü’l-Mülûk. İstanbul: Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Bağdat, 187. google scholar
  37. Firâkî. Tercüme-i Ahlâk-ı Muhsinî. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Reşid Efendi, 1077. google scholar
  38. Gevrekzâde Hasan Efendi. [Hazreti Ali ile Hazreti Muâviye Mürâselesi]. İstanbul: İstanbul Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Muallim Cevdet, K. 434. google scholar
  39. Gevrekzâde Hasan Efendi. Vekâyi‘nâme. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 2436. google scholar
  40. Hasanbeyzâde Ahmed. Usûlü’l-Hikem fî Nizâmi’l-‘Âlem. İstanbul: İstanbul Belediyesi Atatürk Kitaplığı, O. 49. google scholar
  41. İbn Talha, Ebû Sâlim Muhammed. el-‘İkdü’l-Ferîd li’l-Meliki’s-Sa‘îd, yy, 1310. google scholar
  42. İbn-i Fîrûz. Gurretü’l-Beyzâ. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hekimoğlu, 553. google scholar
  43. İbn-i Fîrûz. Gurretü’l-Beyzâ- Adaletin Aydınlığında. nşr. Mücahit Kaçar. İstanbul: Büyüyenay, 2012. google scholar
  44. İsmail b. Ali. Câmi‘ü’l-Hikâyât. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi, 6248. google scholar
  45. Kanî‘î Ahmed. Şerefü’l-Mülûki fi’l-‘Adâleti ve’s-Sülûk. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 1900. google scholar
  46. Kâni’î, Hasan Alî b. Hasan Alî b. Ebû Sa’îd. Ahlâk-ı Kâni‘î. Saraybosna: Gazi Hüsrev Bey, R-5336. google scholar
  47. Karahisârî, Kasım b. Mahmud. İrşâdü’l-Mürîd ile’l-Murâd fi Tercemeti Mirsâdü’l-‘İbâd. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, 1650. google scholar
  48. Kâtib Çelebi. Keşfü’z-Zünun an Esâmi’l-Kütüb ve’l-Fünûn. haz. M. Şerefettin Yaltkaya, Kilisli Rifat Bilge. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı, 1971. google scholar
  49. Kâtib Mustafa b. Abdullah. Tercüme-i Zahîratü’l-Mülûk. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, 2859. google scholar
  50. Kemalpaşazâde. Nesâyih. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 1781. google scholar
  51. Kethudâ Mustafa Efendi. Nûru’l-Hüdâ. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih, 2593. google scholar
  52. Kırımlı Seyyid Osman Hamdî. Terceme-i Siyâset-i Şer’iyye. Kayseri: Kayseri Reşid Efendi, 853. google scholar
  53. Le’âlî Mehmed. Sülûku’l-Mülûk. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa, 1485. google scholar
  54. Lutfullah Çelebi. Tercüme-i Fâzihatü’l-Mülhidîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih, 2916. google scholar
  55. Lübbî Mehmed. Esne’t-Tuhaf fî Tercemeti’l-Müstetraf. İstanbul: Nuruosmaniye, 3737; İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Halet Efendi, 341. google scholar
  56. Mehmed Sânî. Tuhfetü’l-Vezîr. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, TY3030. google scholar
  57. Mehmed Selim Efendi. Tercüme-i [Şerh-i] Mektûb-ı Tâhir b. Hüseyin. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, TY1701. google scholar
  58. Muhammed b. Mevlâna Pîr Muhammed. Mir’ât-ı Umûr. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, 2901. google scholar
  59. Muhammed el-Hamidî İbnü’ş-Şeyh Ali. Keşfü’l-Estâr ‘an Sırrı’l-Esrâr. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler, TY6958. google scholar
  60. Muhammed Hâsib. Tercüme-i Nasîhatü’l-Vüzerâ. İstanbul: Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Hazine, 382. google scholar
  61. Muslihuddîn Mustafa Surûrî. Tercüme-i Zahîratü’l-Mülûk. İstanbul: Nuruosmaniye, 2306. google scholar
  62. Mustafa Âlî. Mehâsinü’l-Edeb. İstanbul: Nuruosmaniye, 3668. google scholar
  63. Mustafa b. Hayreddin. İrşâdü’l-‘Âşıkîn. Bursa: Bursa Genel, 4393. google scholar
  64. Mustafa el-Aydinî el-Urlavî, Terceme-i Risâle Cihâdiyye. İstanbul: Nuruosmaniye, 4074. google scholar
  65. Mustafa Sâfî. Tercüme-i Celâl ü Cemâl. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hamidiye, 1068. google scholar
  66. Müderriszâde Mehmed Atâullah. Tercüme-i Kitâbü’l-Harâc. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Kütüphanesi, TY4652. google scholar
  67. Nahîfî, Mehmed Emin. Tercüme-i Nehcü’s-Meslûk fî Siyâseti’l-Mülûk. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 1909. google scholar
  68. Necmeddin-i Dâye - Karahisârî, Kasım b. Mahmud. Sufi Diliyle Siyaset İrşadü’l-Mürid ile’l-Murad fi Tercemeti google scholar
  69. Mirsadü’l-İbad: [mukaddime, beşinci bölüm, hatime]. nşr. Özgür Kavak, İstanbul: Klasik, 2010. google scholar
  70. Nevâlî, Nasuh. Ferruhnâme. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hüsrevpaşa, 288. google scholar
  71. Nevâlî, Nasuh. Terceme-i Nasâyih-i Aristâtâlîs. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hafîd Efendi, 252. google scholar
  72. Nevşehrî, Süleyman b. Hasan. Tuhfe-i Haseniyye Şerh-i Risâletü’l-‘Adudiyye. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi, 1797. google scholar
  73. Osmanzâde Ahmed Tâib. Sıhhat-Âbâd. İstanbul: Nuruosmaniye, 4958. google scholar
  74. Osmanzâde Ahmed Tâib. Simârü’l-Esmâr. İstanbul: Nuruosmaniye, 4958. google scholar
  75. Pertevî Efendi. Düstûru’l-Vüzerâ. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 2587. google scholar
  76. Pirozî, Mustafâ b. Abdülkerîm. Ehâdîsü’l-Erba’în fî Tergîbi’l-Cihâd. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi, 190. google scholar
  77. Rıdvân bin Abdülmenân. Tercüme-i Ahlâk-ı Muhsinî. Tokat: Tokat İl Halk Kütüphanesi, 40; Ankara: Milli Kütüphane, 60 Hk 40. google scholar
  78. Rodosîzâde Mehmed. Tercüme-i Kitâbü’l-Harâc. İstanbul: Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Revan, 615. google scholar
  79. Sofyevî Bâlî Efendi. Risâle der Sîret-i Pâdişâhân-ı Pîşîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hekimoğlu, 589. google scholar
  80. Şaban-ı Şifâî. Fezâil-i Âl-i Osman. İstanbul: Nuruosmaniye, 3404. google scholar
  81. Şabanzâde Mehmed Efendi. Âdâbü’l-Hükkâm. İstanbul: Nuruosmaniye, 4953. google scholar
  82. Şirvânîzâde Mehmed Rüşdü. Düstûrü’l-Vüzerâ Tercümesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Ktp., TY 2690. google scholar
  83. Tûfî. Tercüme-i Sükkerdân-ı-Sultân. İstanbul: Nuruosmaniye, 3940. google scholar
  84. Vücûdî, Mehmed b. Abdülazîz. Fevâyihu’s-Sülûk fi Nesâyihi’l-Mülûk. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, İzmir, 355. google scholar
  85. Yusuf b. Abdülcemîl. Keşfü’l-Esrâr ve Zehâ’irü’l-Ebrâr. İstanbul: Nuruosmaniye, 2527. google scholar
  86. II. Diğer Kaynaklar google scholar
  87. Akbulak, Özlem. Ferruhnâme: İnceleme-Metin-Sözlük. Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013. google scholar
  88. Arıkan, Adem. “Damad İbrahim Paşa’nın (ö. 1010/1601) Dürzîler ile Mücadelesine Ulema Desteği: İsmail en- Nâblusî’nin (ö. 993/1585) Dürzîlere Reddiyesi”. İslam Tetkikleri Dergisi 12/2 (Eylül 2022): 559-587. https://doi.org/10.26650/iuitd.2022.1032302 google scholar
  89. Avçin, Mehmet. Terceme-i Ahlâk-ı Muhsînîn (1a - 99b) İnceleme - Metin. Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2011. google scholar
  90. Aycibin, Zeynep. “Sultan I. Mahmûd ve Dârüssaâde Ağası Moralı Beşîr Ağa”. Gölgelenen Sultan, Unutulan Yıllar: I. Mahmûd ve Dönemi (1730-1754), I. Cilt. ed. Hatice Aynur. 72-89. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2020. google scholar
  91. Aydoğdu, Nergiz. Makyavelist Düşüncenin Türkiye’ye Girişi -Onsekizinci Yüzyıl Osmanlı Siyaset Felsefesi-. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2008. google scholar
  92. Aykut, Nezihi. “Hasanbeyzâde Ahmed Paşa.” TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 21 Şubat 2023. https:// islamansiklopedisi.org.tr/hasanbeyzade-ahmed-pasa google scholar
  93. Beyhan, Mehmet Ali. “Şirvânîzâde Mehmed Rüşdü Paşa.” TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 21 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/sirvanizade-mehmed-rusdu-pasa google scholar
  94. Celep, Halil. Sofyalı Bâlî Efendi’nin Hayatı, Eserleri ve Tasavvuf Anlayışı. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2012. google scholar
  95. Ceyhan, Adem. “19. Asırda Bir Müderris, Müftü, Mütercim ve Şair: Manisalı Ahmed Esad Efendi”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 5/1 (Nisan 2022): 27-55. google scholar
  96. Ceyhan, Adem. “Azîz, Abdülazîz bin Hoca Sâdeddîn.” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Erişim 21 Şubat 2023. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/aziz-abdulaziz-bin-hoca-sadeddin google scholar
  97. Coşar, A. Mevhibe. “Giriş”. Abdüsselâm bin Şükrullah el-Amâsî. Tuhfetü’l-Ümerâ ve Minhatü’l-Vüzerâ. haz. A. Mevhibe Coşar. 17-43. İstanbul: Büyüyenay, 2012. google scholar
  98. Erünsal, E. İsmail. “Tâcîzâde Câfer Çelebi”. TDV İslâm Ansiklopedisi, Erişim 25 Temmuz 2022. https:// islamansiklopedisi.org.tr/tacizade-cafer-celebi google scholar
  99. Fazlıoğlu, İhsan. “Osmanlı Döneminde “Bilim” Alanındaki Türkçe Telif ve Tercüme Eserlerin Türkçe Oluş Nedenleri ve Bu Eserlerin Dil Bilincinin Oluşmasındaki Yeri ve Önemi”. Kutadgubilig: Felsefe - Bilim Araştırmaları 3 (2003), 151-184. google scholar
  100. Kaçar, Mücahit, Yazar, Sadık, (ed.), Teoriden Pratiğe Türk Edebiyatında Diliçi Çeviri. İstanbul: Ketebe, 2022. google scholar
  101. Kaçar, Mücahit. “Hubbî Hatun’un İmâdü’l-cihâd İsimli Eseri”. Uluslararası Amasya Şairleri Bilim Şöleni. 167- 175. Amasya: 2018. google scholar
  102. Kaçar, Mücahit. “İbn-i Fîrûz ve Gurretü’l-Beyzâ Hakkında”. İbn Fîrûz, Gurretü’l-Beyzâ, Adaletin Aydınlığında. ed. Mücahit Kaçar, 19-45. İstanbul: Büyüyenay, 2012. google scholar
  103. Kavak, Özgür. “Halâsü’l-ümme’den Necâtü’l-ümme’ye -Osmanlı Siyaset Düşüncesinin Süreklilik Arz Eden Meselelerine Dair Birkaç Not-”. Dîvân: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 27 (2022), 27-70. google scholar
  104. Kavak, Özgür. ““Nazlı Budin’in” Düşüşünün Düşündürdükleri yahut Kimliği Meçhul Bir Müellifin “Nizâm-ı Devlet” Risâlesi”. Budinli, Nizâm-ı Devlet. ed. Özgür Kavak, 13-54. İstanbul: Klasik, 2021. google scholar
  105. Kavak, Özgür. Siyasi Tecdîd ve Osmanlılar, İstanbul: Klasik, 2021. google scholar
  106. Kavak, Özgür. Tercüme Eserlerin Osmanlı Klasik Siyaset Düşüncesindeki Rolü: Mukayeseli Bir İçerik Analizi. Ankara: TÜBİTAK, Temmuz 2022. google scholar
  107. Kaya, Süleyman. “Sak”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 17 Ekim 2022. https://islamansiklopedisi.org.tr/ sak-- belge#2-osmanlilarda google scholar
  108. Kehhâle, Ömer Rızâ. Mu‘cemü’l-Mü eıllffîn: Terâcimü Musannifi’l-Kütübi’l-'Arabiyye. Beyrut: Mektebetü Mesnâ, ts. google scholar
  109. Khanjanov, Shahin. Ali Cevheri’nin “Tercüme-i Nisabü’l-İhtisab” İsimli Eseri: Latinize ve Tahlil, İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2014. google scholar
  110. Koyuncu, Fatih, Ataç, Selma. “Rıdvan Bin Abdülmennan’ın Terceme-i Ahlâk-ı Muhsinî’si”. Uluslararası Yunus Emre Sosyal Bilimler Dergisi 1/2 (2020), 120-135. google scholar
  111. Köksal, Mehmet Fatih. “Firâkî.” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Erişim 21 Şubat 2023. https://teis.yesevi. edu.tr/madde-detay/firaki google scholar
  112. Köse, Ensar. “Giriş”. Ebu’n-Necîb Şeyzerî, Nehcü’s-sülûk fî Siyaseti’l-Mülûk. haz. Ensar Köse. 17-60. İstanbul, Büyüyenay, 2013. google scholar
  113. Nur Yıldız, Sara. “Şükrullah”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 25 Temmuz 2022. https://islamansiklopedisi. org.tr/sukrullah google scholar
  114. Okumuş, Ahmet. “İslam Siyaset Düşüncesinde Siyasal Nerede Aranmalı?”. İslam Siyaset Düşüncesi, Adil Devlet, Erdemli Şehir, Mükellef İnsan. ed. Lütfi Sunar - Özgür Kavak. 361-383. İstanbul: İlem, 2018. google scholar
  115. Öngören, Reşat. “Mehmed Efendi, Şâbanzâde.” TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 20 Şubat 2023. https:// islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-efendi-sabanzade google scholar
  116. Özcan, Abdulkadir. “Osmanlı Kroniklerinde “Sebeb-i Telif”ler Üzerine”. Tarih Dergisi - Turkish Journal of History 71 (2020), 145-159. google scholar
  117. Özcan, Abdülkadir. “Beşir Ağa, Hacı”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 25 Temmuz 2022. https:// islamansiklopedisi.org.tr/besir-aga-haci google scholar
  118. Özcan, Abdülkadir. “Osmanzâde Ahmed Tâib”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 21 Şubat 2023. https:// islamansiklopedisi.org.tr/osmanzade-ahmed-taib google scholar
  119. Özturan, Hümeyra. Ethostan Ahlaka Antik Yunan Ahlak Literatürünün İslam Dünyasına İntikali ve Alımlanışı. İstanbul: Klasik, 2020. google scholar
  120. Paker, Saliha. “Tercüme, Telif ve Özgünlük Meselesi”. Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları IX Metnin Halleri: Osmanlı’da Telif, Tercüme ve Şerh. ed. Hatice Aynur. 36-71. İstanbul: Klasik Yayınları, 2014. google scholar
  121. Sarıkaya, Hüseyin- Göger, Veysel. “Vücûdî.” TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 21 Şubat 2023. https:// islamansiklopedisi.org.tr/vucudi google scholar
  122. Sariyannis, Marinos. A History of Ottoman Political Thought up to the Early Nineteenth Century. Leiden: Brill, 2018. google scholar
  123. Sona, İbrahim. “Cevâmiu’l-Hikâyât ve Levâmiu’r-Rivâyât’ın Muhtasar Bir Çevirisi: Adlnâme”. Turkish Studies 11/15 (2016), 391-410. google scholar
  124. Soylu, Nursena. Osmanlı İmparatorluğu’nda Sipariş Tercümeler: 1299-1730 (III. Ahmed’e Kadar). Ankara: TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022. google scholar
  125. Uslu, Recep. “Hasan Efendi, Gevrekzâde.” TDV İslâm Ansiklopedisi, Erişim 20 Şubat 2023. https:// islamansiklopedisi.org.tr/hasan-efendi-gevrekzade. google scholar
  126. Yağmur, Ömer. Terceme-i Kitab-ı Fevâ’ihü’l-Miskiyye fi’l-Fevâthi’l-Mekkiyye (Metin-Sözlük- Şahıs, Yer, Eser, Tarikat ve Kabile Adları İndeksi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007. google scholar
  127. Yazar, Sadık. “Osmanlı Telif Geleneğinde Diliçi Çevirinin Sınırları”. Teoriden Pratiğe Türk Edebiyatında Diliçi Çeviri. ed. Mücahit Kaçar, Sadık Yazar, 55-120. İstanbul: Ketebe, 2022. google scholar
  128. Yazar, Sadık. Anadolu Sahası Klasik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2011. google scholar
  129. Yazar, Sadık. Gırnati Seyahatnamesi’nin XVI. Yüzyılda Yapılmış Bir Tercümesi = Tercüme-i Tuhfetü’l-Elbab ve Nuhbetü’l-A’cab. İstanbul: Okur Akademi, 2012. google scholar
  130. Yazar, Sadık. “Tercüme-i Zâhiretü’l-Mülûk (Sürûrî)”. Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, Erişim 12 Aralık 2022. http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tercume-i-zahiretu-l-muluk-sururi. google scholar
  131. Yılmaz, Hüseyin. Caliphate Redefined: The Mystical Turn in Ottoman Political Thought. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 2018. google scholar
  132. Yücer, Elif İlhan- Güven, Rümeysa. İslam Siyaset Düşüncesinin Pseudo-Aristotelesçi Zemini: Sırru’l-Esrâr ve Nevâlî Tercümesi. İstanbul: Klasik, 2022. google scholar