KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / İslam Tetkikleri Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 1

Ülkemizde Uygulanan Faizsiz Bireysel Emeklilik Sisteminin İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi

An Evaluation of the Interest-Free Pension System Implemented in Turkey in Terms of Islamic Law

Necmeddin Güney(Necmettin Erbakan Üniversitesi A.K. İlahiyat Fakültesi, İslam Hukuku Anabilim Dalı, Konya, Türkiye)0000-0002-3578-3231
Yusuf Erdem Gezgin(Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi, İslam Hukuku Anabilim Dalı, Karaman, Türkiye)0000-0002-0221-8965
Sayfa
91–114
Yayın Tarihi
2023-03-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Netice olarak faizsiz (katılım) BES emeklilik planlarının fıkhi hükmü ortaya konularak dikkat edilmesi gereken sakıncalı hususlara işaret edilecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ülkemizde sigortacılık sektörünün hayat ve emeklilik branşının önemli bir unsurudur.
📊
Temel Bulgular & Veri:BES, kişilerin çalıştıkları dönemde yaptıkları tasarruflarının uzun vadeli olarak değerlendirilmesi ve süreç sonunda kişiye toplu para ödenmesi esasına dayanır.
💡
Sonuç & Katkı:Netice olarak faizsiz (katılım) BES emeklilik planlarının fıkhi hükmü ortaya konularak dikkat edilmesi gereken sakıncalı hususlara işaret edilecektir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İslam Hukuku · Bireysel Emeklilik Sistemi · Faizsiz Bireysel Emeklilik

Özet

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ülkemizde sigortacılık sektörünün hayat ve emeklilik branşının önemli bir unsurudur. BES, kişilerin çalıştıkları dönemde yaptıkları tasarruflarının uzun vadeli olarak değerlendirilmesi ve süreç sonunda kişiye toplu para ödenmesi esasına dayanır. Ülkemizde henüz 18 yıllık bir geçmişi bulunan bu sistem, çalışanlara, sermaye piyasasına, sigorta sektörüne ve bir bütün olarak ülke ekonomisine çeşitli açılardan fayda sağlamaktadır. BES, gönüllülük esaslı Bireysel Emeklilik Sistemi (Gönüllü BES) ve zorunluluk esaslı Otomatik Katılım Sistemi (OKS) seçeneklerinden oluşmaktadır. BES’e katılan kişiler istediği fonu seçerek yatırımlarını dilediği gibi yönlendirebilmektedir. Kişinin sistemdeki toplam birikim tutarı, aylık tasarruf miktarına, seçtiği fonların getirisine ve teşvik amaçlı devlet katkısına ve devlet katkısının getirisine göre değişmektedir. BES emeklilik yatırım fonları faizli ve faizsiz olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Bireysel emeklilik şirketlerinin OKS kapsamında sisteme dahil olan şirketlere faizsiz fon seçeneğini sunması zorunlu tutulmuştur. OKS’de katılımcıların yarıdan fazlasının faizsiz emeklilik plan ve fonlarını tercih etmiş olması dikkat çekmektedir. Ancak Gönüllü BES’in fonları çok daha büyük olduğundan, sistemdeki toplam paranın %16 kadarı faizsiz fonlardadır. Bu çalışmanın amacı faizsiz BES’in Türkiye’deki mevcut uygulamasının İslam hukukunun belirlediği kurallar açısından değerlendirilmesidir. Girişte Bireysel Emeklilik Sisteminin ve faizsiz BES seçeneğinin ülkemizdeki mevcut durumu ve gelişim süreci hakkında bilgi verilecektir. Ardından faizsiz (katılım) BES uygulamasının mevzuatı, faizsiz emeklilik planları ve emeklilik yatırım fonları, devlet katkısı, emeklilik şirketi ve portföy yönetim şirketleriyle ilişkiler ve danışma komitesinin görevi gibi konuların fıkhi boyutuna değinilecektir. Netice olarak faizsiz (katılım) BES emeklilik planlarının fıkhi hükmü ortaya konularak dikkat edilmesi gereken sakıncalı hususlara işaret edilecektir.

Abstract

The private pension system (PPS) in Türkiye is based on the long-term investment of savings individuals make throughout their work life and results in the payment of a lump sum or salary to the person upon retirement. This private pension system was launched 19 years ago and consists of the voluntary-based individual pension system (Volunteer PPS) and the obligation-based automatic enrollment system (AES). People participating in PSS can choose the funds in which they want their money to be invested. Two types of pension plans exist in terms of Shariah compliance: conventional and interest-free. While all pension management companies have interest-free pension funds (usually from AES) in addition to conventional funds, two pension companies provide interest-free-only pension plans and fund services. This study aims to evaluate the current application of interest-free PPS in Türkiye within the framework of Islamic law. After introducing information about the development process and current status of PPS practices in Türkiye, the article will go on to explain the Islamic ruling on interest-free PPS pension plans according to Islamic law and point out the possible objectionable issues.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Güney, N., Gezgin, Y. E. (2023). Ülkemizde Uygulanan Faizsiz Bireysel Emeklilik Sisteminin İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi. İslam Tetkikleri Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 1, 91–114. https://doi.org/10.26650/iuitd.2023.1219326

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (57)

  1. AAOIFI. Faizsiz Finans Standartları. İstanbul: TKBB Yayınları, 2018. google scholar
  2. Ali Haydar Efendi. Dürerü’l-hükkâm şerhu Mecelleti’l-ahkâm. 4 Cilt. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2. Basım, 2017. google scholar
  3. Aslan, Hakan. “Türkiye’de Tekafül (İslami Sigorta) Uygulamaları: Problemler ve Çözüm Önerileri”. International Journal of Islamic Economics and Finance Studies 1/1 (2015), 93-117. google scholar
  4. Aybakan, Bilal. “Vekâlet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 2013. Erişim 09 Eylül 2021. https:// islamansiklopedisi.org.tr/vekalet google scholar
  5. Aydemir, İsmail. “Hayat Sigortacılığında Tekâfül (Katılım Sigortacılığı)”. Tekâfül: Teori ve Uygulama. 35-92. İstanbul: Ensar, 2017. google scholar
  6. Bâbertî, Ekmelüddin Muhammed b. Mahmud. ‘İnâye şerhu’l-Hidâye. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts. google scholar
  7. Borsa İstanbul (BİST). “Katılım Endeksi”. Erişim 01 Şubat 2020. https://borsaistanbul.com/tr/sayfa/6842/ bist-katilim-endeksleri google scholar
  8. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm Cu’fî. Sahîhü’l-Buhârî. 9 Cilt. Beyrut: Dâru Tavkı’n- Necât, 1. Basım, 2001. google scholar
  9. Can, Yeşim - Eyidiker, Uğur. “Bireysel Emeklilik Sisteminde Otomatik Katılımın Türkiye’de Gelişiminin İzlenmesi”. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 4/4 (2019), 626-642. google scholar
  10. Çalış, Halit. “İslâm Hukukunda Servet/ Mülkiyet Tahdidinin İmkânı Üzerine”. Selçuk Üniversitesi İlahiyat google scholar
  11. Proposed”, International Journal of Islamic Economics and Finance Studies 5/2 (31 Temmuz 2019), 23-48; Dede - Yazıcı, “Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve Faizsiz BES’in Analizi”. google scholar
  12. Çeker, Huzeyfe. “Hanefî Fıkıh Kitaplarında Ribâ Şüphesi Kavramının Kullanımı”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 25/1 (2021), 73-91. https://doi.org/10.18505/cuid.853809 google scholar
  13. Dede, Kenan - Yazıcı, Abdurrahman. “Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve Faizsiz BES’in Analizi”. İslam Ekonomisi ve Finansı Dergisi (İEFD) 6/1 (30 Haziran 2020), 25-54. google scholar
  14. Desûkî, Şemsüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Arafe. Hâşiye ‘ale’ş-Şerhi’l-kebîr. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts. google scholar
  15. Din İşleri Yüksek Kurulu. “Bireysel Emeklilik Caiz midir?” Erişim 01 Haziran 2021. https://kurul.diyanet.gov.tr/Cevap-Ara/966/bireysel-emeklilik-caiz-midir- google scholar
  16. Durmuş, Abdullah. “Modern Bir Yatırım Yöntemi Olarak Yatırım Fonu ve Fıkhi Açıdan Tahlili”. International Journal of Islamic Economics and Finance Studies 3 (2022), 246-271. google scholar
  17. Emeklilik Gözetim Merkezi. “BES Özet Verileri”. 02 Aralık 2022. Erişim 20 Ağustos 2021. https://www.egm. org.tr/bilgi-merkezi/istatistikler/ google scholar
  18. Emeklilik Gözetim Merkezi. “Bireysel Emeklilik ve Otomatik Katılım”. Erişim 20 Ağustos 2021. https:// www.egm.org.tr/ google scholar
  19. Erol, Sevgi Işık. “Sosyal Güvenlik Açısından Bireysel Emeklilik Sisteminin Önemi”. İktisadi Yenilik Dergisi 6/2 (01 Temmuz 2019), 10-29. google scholar
  20. Halitoğlu, İsmail. “Menkul Kıymet İhracı ve Tedavülünün Meşruiyeti (Hisse Senetleri, Sukûk, Yatırım Fonları)”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/1 (2020), 351-387. google scholar
  21. Hamevî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed el-Hasenî (el-Hüseynî) el-. Gamz uyûni’l-besâir fî şerhi’l-Eşbâh ve’n-nezâir. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1985. google scholar
  22. Hanağası, Emel. “Bireysel Emeklilik Sisteminde Haciz Uygulamalarının Değerlendirilmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16 (2014), 2631-2698. google scholar
  23. İbn Abdilberr, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh b. Muhammed en-Nemerî. Kâfî fî fıkhî ehli’l-Medîne. 2 Cilt. Riyad, 2. Basım, 1980. google scholar
  24. İbn Âbidîn, Muhammed Emin b. Ömer b. Abdülaziz ed-Dımaşkî. Reddü’l-muhtâr ale’d-Dürri’l-muhtâr şerh Tenvîri’l-ebsâr. 6 Cilt. Beyrut: Daru’l-Fikr, 1992. google scholar
  25. İbn Hacer el-Heytemî, Ebu’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Muhammed es-Sa‘dî. Tuhfetü’l- muhtâc fî şerhi’l-Minhâc (Şirvânî ve İbn Kasım’ın haşiyeleriyle birlikte). Kahire: el-Mektebetü’t-Ticâriyyetu’l- Kübrâ, 1. Basım, 1983. google scholar
  26. İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed b. Muhammed el-Cemmâîlî el-Makdisî. el-Muğnî. 10 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Kâhire, 1968. google scholar
  27. İslamoğlu, Mehmet vd. “Türkiye ve G7 Ülkelerinde Bireysel Emeklilik Sistemi Uygulamaları”. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 5/3 (30 Eylül 2020), 557-570. google scholar
  28. Kallek, Cengiz. Sosyal Servet (İslam’da Yönetim-Piyasa İlişkisi). İstanbul: Klasik Yayınları, 3. Basım, 2015. google scholar
  29. Kara, Sümeyra - Yıldız, Yılmaz. “Türkiye’de Bireysel Emeklilik Sistemi: 2012 Sonrası Yapılan Reformlar ve Beklentiler”. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi 4/1 (01 Mart 2016), 23-45. google scholar
  30. Karaman, Hayreddin. “Bireysel Emeklilik”. Yeni Şafak (07 Aralık 2018). https://www.yenisafak.com/yazarlar/ hayrettin-karaman/bireysel-emeklilik-2048406 google scholar
  31. Karaman, Hayreddin. “-Hac -İmama Uymak -BES’te Altın Fonu”. Yeni Şafak (17 Nisan 2022). https://www.yenisafak.com/yazarlar/hayrettin-karaman/-hac-imama-uymak-beste-altin-fonu-2062619 google scholar
  32. Karaman, Hayreddin. “Katılım Sigortacılığı ve Bireysel Emeklilik”. Yeni Şafak (09 Ocak 2022). https://www. yenisafak.com/yazarlar/hayrettin-karaman/katilim-sigortaciligi-ve-bireysel-emeklilik-2060652 google scholar
  33. Kâsânî, Ebû Bekr Alâuddîn b. Mes’ud. Bedâiu’s-sanâi‘ fî tertîbi’ş-şerâi‘. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1986. google scholar
  34. Katılım Emeklilik. “50 Soruda BES”. Erişim 10 Ekim 2020. https://www.katilimemeklilik.com.tr/uploads/ file/c2cc64c3c25cd3a59586d18330007021-1645682784471.pdf google scholar
  35. Kayhan, Fatih. “Türkiye’de Faizsiz Bireysel Emeklilik Sisteminin Swot Analizi”. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 5/4 (31 Aralık 2020), 745-754. google scholar
  36. Mâverdî, Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed b. Habib. el-Ahkâmü’s-sultâniyye. 1 Cilt. Kâhire: Dârü’l-Hadîs, ts. google scholar
  37. Müslim, Ebû’l-Hüseyn el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî. el-Câmi'u 's-sahîh. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts. google scholar
  38. Nevevî, Ebû Zekeriyya Yahya b. Şerif b. Mürî. el-Mecmû‘ şerhu’l-Mühezzeb (Fethu’l-‘azîz ve Telhîsu’l-habîr ile Sübkî’nin ve Mutî‘î’nin tekmileleri ile birlikte). Beyrut: Darü’l-Fikr, ts. google scholar
  39. Nevevî, Ebû Zekeriyya Yahya b. Şerif b. Mürî. Ravdatu’t-tâlibîn ve umdetu’l-muttakîn. 12 Cilt. Beyrut: el- Mektebetü’l-Îslâmî, 1991. google scholar
  40. Odabaşı, Mehmet. “Bireysel Emeklilik Sisteminin İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 173-194. google scholar
  41. Paçacı, İbrahim. “Birikimli Hayat Sigortasının Fıkhî Açıdan Değerlendirilmesi”. Ticari ve Alternatif Sigorta Sistemleri ve Sigortayla İlgili Bazı Problemlerin Fıkhî Açıdan Değerlendirilmesi. 247-264. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1. Basım, 2022. google scholar
  42. Paçacı, İbrahim. “Hayat Sigortaları ve Bireysel Emeklilik Sistemi”. Mütefekkir 4/8 (31 Aralık 2017), 313-338. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.375187 google scholar
  43. Ruhaybânî, Mustafa b. Sa‘d b. Abduh es-Suyûtî. Metâlib uli’n-nuhâ fî şerhi Ğâyeti’l-muntehâ. 6 Cilt. Dımaşk: el-Mektebetü’l-Îslâmî, 1994. google scholar
  44. Sağlam, Hadi. “Genel ve Özel Sigortalar, Zarar (Tazminat) ve Meblağ Sigortalarına Genel Bir Bakış: İslâm Hukukçularının Sigortaya Bakışları ve Sigorta Sözleşmelerinin Değerlendirilmesi”. DİB Güncel Dinî Meseleler Sempozyumu III. 525-643, 2013. google scholar
  45. Samar, Mahmut. Akitlerde Şart Hürriyeti. Kahramanmaraş: Samer Yayınları, 1. Basım, 2020. google scholar
  46. Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed es-. Mebsût. 30 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Mârife, 1993. google scholar
  47. Sümer, Levent - Özorhon, Beliz. “The Shortcomings of Pension System in Turkey: Solutions with a New Model Proposed”. International Journal of Islamic Economics and Finance Studies 5/2 (31 Temmuz 2019), 23-48. https://doi.org/10.25272/ijisef.559898 google scholar
  48. Şinkîtî, Muhammed el-Emîn b. Muhammed el-Muhtâr b. Abdilkâdir el-Cekenî el-Himyerî eş-. Müzekkire fî usûli’l-fıkh. Medine: Mektebetu’l-ulûm ve’l-hikem, 5. Basım, 2001. google scholar
  49. Şirbînî, Muhammed İbn Hatîb. Muğni’l-muhtâc ilâ ma’rifeti meâni’l-Minhâc. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l- İlmiyye, 1994. google scholar
  50. Takasbank. “Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu (BEFAS)”. 14 Aralık 2022. Erişim 14 Şubat 2023. https://www.takasbank.com.tr/tr/uyelik/bireysel-emeklilik-fon-alim-satim-platformu-befas google scholar
  51. Türkiye Sigorta Birliği. “Sigorta Verileri ve Mali Tablolar”. Erişim 20 Ağustos 2021. https://www.tsb.org.tr/ tr/sigorta-verileri-ve-mali-tablolar google scholar
  52. Zuhaylî, Muhammed Mustafa. el-Vecîz fî usûli’l-fıkhi’l-İslâmî. 2 Cilt. Dımaşk: Dâru’l-Hayr, 2. Basım, 2004. google scholar
  53. Mevzuat Bilgi Sistemi. “Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik”. 2012. Erişim 12 Eylül 2021. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16748&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 google scholar
  54. SEDDK. “Katılım Esaslı Sigortacılık ve Bireysel Emeklilik Faaliyetlerine İlişkin Genelge (2021/3)”. 01 Nisan 2021. Erişim 12 Eylül 2021. https://seddk.gov.tr/tr/katilim-esasli-sigortacilik-ve-bireysel-emeklilik-faaliyetlerine- iliskin-genelge-yayimlandi google scholar
  55. Ma‘leme Zayed li’l-kavâidi’l-fıkhıyye ve’l-usûliyye. 41 Cilt. İmâra: Müessese Zayed b. Sultân Âl Nahyân, 1. Basım, 2013. google scholar
  56. Mecelle-i ahkâm-ı adliyye. İstanbul, 1979. google scholar
  57. Mevzuat Bilgi Sistemi. “Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.1)”. 2013. Erişim 09 Eylül 2021. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?mevzuatno=18564&mevzuattur=9&mevzuattertip=5 google scholar