Dergiler / Turkish Studies (Elektronik) / 2010 / Cilt: 5 - Sayı: 4

Türkçede olumsuz fiillerin geniş zaman biçimbirimi

Aorist morpheme of negative verbs in Turkish

Sayfa
87–118
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makalede tarihî ve çağdaş Türk lehçelerindeki olumlu ve olumsuz fiillerin geniş zamanlarının çekimlerinde kullanılan görevli dil ögeleri (işaretli ve işaretsiz biçimbirimler) üzerinde durulmakta; Türkiye Türkçesinde olumsuz fiillerin geniş zaman biçimbirimlerinin /-mAz/ değil; I. teklik ve I. çokluk şahıslar için: /-Ø/; diğer şahıslar içinse: /-z/ olduğu vurgulanmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türkçe dil bilgisi kitaplarında ve konuyla ilgili diğer çalışmalarda Türkçede fiillerin olumsuz şekillerinin yapımında kullanılan biçimbirim (/-mA-/ ve türevleri) ile geniş zaman biçimbirimi (/-°r+/ $Leftrightarrow$ /-z/ $Leftrightarrow$ /-s/ $Leftrightarrow$ /-Ø/) genelde birlikte “geniş zamanın olumsuzluk biçimbirimi” olarak değerlendirilmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Oysa /-mA-/ ve türevleri, fiillerin olumsuzluk kategorisinin; /-z/ ve türevleri ise, olumsuzluk kategorisindeki fiillerin geniş zamanının yapımında kullanılan iki ayrı görevli dil ögesidir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede tarihî ve çağdaş Türk lehçelerindeki olumlu ve olumsuz fiillerin geniş zamanlarının çekimlerinde kullanılan görevli dil ögeleri (işaretli ve işaretsiz biçimbirimler) üzerinde durulmakta; Türkiye Türkçesinde olumsuz fiillerin geniş zaman biçimbirimlerinin /-mAz/ değil; I. teklik ve I. çokluk şahıslar için: /-Ø/; diğer şahıslar içinse: /-z/ olduğu vurgulanmaktadır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Türkçe dil bilgisi kitaplarında ve konuyla ilgili diğer çalışmalarda Türkçede fiillerin olumsuz şekillerinin yapımında kullanılan biçimbirim (/-mA-/ ve türevleri) ile geniş zaman biçimbirimi (/-°r+/ $Leftrightarrow$ /-z/ $Leftrightarrow$ /-s/ $Leftrightarrow$ /-Ø/) genelde birlikte “geniş zamanın olumsuzluk biçimbirimi” olarak değerlendirilmiştir. Oysa /-mA-/ ve türevleri, fiillerin olumsuzluk kategorisinin; /-z/ ve türevleri ise, olumsuzluk kategorisindeki fiillerin geniş zamanının yapımında kullanılan iki ayrı görevli dil ögesidir. Bu makalede tarihî ve çağdaş Türk lehçelerindeki olumlu ve olumsuz fiillerin geniş zamanlarının çekimlerinde kullanılan görevli dil ögeleri (işaretli ve işaretsiz biçimbirimler) üzerinde durulmakta; Türkiye Türkçesinde olumsuz fiillerin geniş zaman biçimbirimlerinin /-mAz/ değil; I. teklik ve I. çokluk şahıslar için: /-Ø/; diğer şahıslar içinse: /-z/ olduğu vurgulanmaktadır.

Abstract

The morpheme (/-mA-/ and its derivations) and the aorist morpheme (/-°r+/ $Leftrightarrow$/-z/ $Leftrightarrow$ /-s/ $Leftrightarrow$ /-Ø/), as used in the negative forms of the verbs in Turkish, have usually been considered together as the “negative morpheme of aorist” in the Turkish grammar books and other related works in literature. Yet, /-mA-/ and its derivations, and /-z+/ and its derivations are two separate particles, the former being used for negation category of the verbs, and the latter being used for the formation of the aorist of the verbs under the negation category. This article considers the particles (signed and unsigned morphemes) as used in the aorist formations of the positive and negative verbs in the historical and modern Turkish dialects; and emphasizes that the aorist morpheme of the negative verbs in Turkey’s Turkish is not /-mAz+/; but it is /-Ø+/ for the first singular and plural pronouns; and /-z+/ for other pronouns.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ALYILMAZ, S. (2010). Türkçede olumsuz fiillerin geniş zaman biçimbirimi. Turkish Studies (Elektronik), Cilt: 5 - Sayı: 4, 87–118. https://ajindex.com/articles/91893

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (48)

  1. ADALI, Oya (2004),
  2. Türkiye Türkçesinde Biçimbirimler, Ankara.
  3. AKÇATAŞ, Ahmet (2004),
  4. Cümlede Zaman, V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri I 20-26 Eylül 2004, Ankara, 97-103.
  5. ALKAYA, Ercan (2008),
  6. Sibirya Tatar Türkçesi, Ankara.
  7. ALYILMAZ, Cengiz (1994),
  8. Orhun Yazıtlarının Söz Dizimi, Erzurum. ARGUNŞAH, Mustafa (2010),
  9. Kıpçaklar ve Kıpçak Türkçesi, Tarihî Türk Lehçeleri Karahanlıca, Harezmce, Kıpçakça, İstanbul, 169-299.
  10. ARIKOĞLU, Ekrem, (2007),
  11. Hakas Türkçesi, Türk Lehçeleri Grameri, Ankara, 1085-1147; Editör: Ahmet, B. ERCİLASUN. ARIKOĞLU, Ekrem, (2007),
  12. Tuva Türkçesi, Türk Lehçeleri Grameri, Ankara, 1149-1228; Editör: Ahmet, B. ERCİLASUN. ATA, Aysu (2002),
  13. Harezm- Altın Ordu Türkçesi, İstanbul.
  14. ATABAY, Neşe - KUTLUK, İbrahim - ÖZEL, Sevgi (2003),
  15. Sözcük Türleri, Ankara, Yöneten ve Yayıma Hazırlayan: Doğan AKSAN. AY, Özgür, Türkiye Türkçesi Ağızlarında Fiil Çekimi, 2009.
  16. BANGUOĞLU, Tahsin (2004),
  17. Türkçenin Grameri, Ankara.
  18. BARUTÇU-ÖZÖNDER F. Sema (1999),
  19. Türk Dilinde Fiil ve Fiil Çekimi, Türk Gramerinin Sorunları II, Ankara, 56-64.
  20. BAŞDAŞ, Cahit - KUTLU Abdulmukaddes (2004),
  21. Kırgız Türkçesi Grameri, Diyarbakır. BAZIN, Louis (2010),
  22. Türkmence, Türkçenin Derin Yapısı, Ankara, 553-574, çev. Efrasiyap GEMALMAZ. BOZKURT, Fuat (1995),
  23. Türkiye Türkçesi, İstanbul.
  24. BOZKURT, Fuat (2004), Türkiye Türkçesi Türkçe Öğretiminde Yeni Bir Yöntem. İstanbul.
  25. BURAN, Ahmet – ALKAYA Ercan (2007),
  26. Çağdaş Türk Lehçeleri, Ankara.
  27. BURAN, Ahmet (2008),
  28. Makaleler, Ankara, Yayıma Hazırlayanlar: Ercan ALKAYA – Kaan YALÇIN – Murat ŞENGÜL. COŞKUN, Volkan (2000),
  29. Özbek Türkçesi Grameri, Ankara.
  30. DEMİR, Nurettin - YILMAZ, Emine (2010),
  31. Türkçe El Kitabı, Ankara.
  32. DEVELİ, Hayati (2010),
  33. Osmanlı Türkçesi Kılavuzu I, İstanbul.
  34. DİZDAROĞLU, Hikmet (1963),
  35. Türkçede Fiiller, Ankara.
  36. ECKMANN, János (2009),
  37. Çağatayca El Kitabı, İstanbul, çev. Günay KARAAĞAÇ. EDİSKUN, Haydar (1999),
  38. Türk Dilbilgisi, İstanbul.
  39. EKER, Süer (2005),
  40. Çağdaş Türk Dili, Ankara.
  41. ERCİLASUN, Ahmet B. - KARAHAN Leyla – KİRİŞÇİOĞLU Fatih vd (2007), Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Grameri I –Fiil- Basit Çekim, Ankara.
  42. ERCİLASUN, Ahmet B. (1984), Kutadgu Bilig Grameri –Fiil-, Ankara.
  43. ERCİLASUN, Ahmet B. (2005), Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Ankara.
  44. ERCİLASUN, Ahmet B. (2007), Geniş Zaman Ekine Dair Bazı Düşünceler, Makaleler Dil – Destan – Tarih – Edebiyat, Ankara, 359-363.
  45. ERDAL, Marcel (2004),
  46. A Grammer of Old Turkic, Leiden-Boston. ERGİN, Muharrem (1981),
  47. Azeri Türkçesi, İstanbul.
  48. ERGİN, Muharrem (1993),