KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2023 / Sayı: 32 (Dicle Üniversitesi'nin 50. Yılına Özel 50 Makale)

SINIRDA EŞKIYALIK: DOSKİ AĞASI REŞO İLE ORAMARİ AĞASI CELO’NUN EŞKIYALIKLARI

Murat ALANDAĞLI
Sayfa
222–253
Yayın Tarihi
2023-03-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Daha ziyade idarî, malî ve sosyo-kültürel etkenlerin körüklediğini düşünüldüğünde Eşkıya Reşo ve Celo’nun uygunsuzluklarının bitirilmesiyle bölgede yine özlenen sükûnet tesis edilememiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı-İran sınırında yer alan Hakkari’nin özellikle Gevar (Yüsekova) kazasının Doski ve Oramari Nahiyeleri, sınır hattında yer almaları ve yüksek, sarp dağlar ile derin uçurumların oluşturduğu bir beşerî yapıya sahip olmalarıyla ünlüdür.
📊
Temel Bulgular & Veri:Doski Ağası Eşkıya Reşo’nun yirmi beş yılı bulan haraketliliği, Oramari Ağası Eşkıya Celo’nun kendisine katılmasıyla farklı bir boyuta erişmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Daha ziyade idarî, malî ve sosyo-kültürel etkenlerin körüklediğini düşünüldüğünde Eşkıya Reşo ve Celo’nun uygunsuzluklarının bitirilmesiyle bölgede yine özlenen sükûnet tesis edilememiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Eşkıya Reşo · Eşkıya Celo · Doski

Özet

Osmanlı-İran sınırında yer alan Hakkari’nin özellikle Gevar (Yüsekova) kazasının Doski ve Oramari Nahiyeleri, sınır hattında yer almaları ve yüksek, sarp dağlar ile derin uçurumların oluşturduğu bir beşerî yapıya sahip olmalarıyla ünlüdür. Haliyle buralarda tam olarak idarî bir düzen tesis etmek güçleşmiş, eşkıyalar kol gezer olmuştur. Tam olarak neden eşkıyalık ettikleri bilinmese de Reşo ve Celo’nun bölgenin bu yapısından fazlasıyla istifade ettiklerini anlaşılmaktadır. Doski Ağası Eşkıya Reşo’nun yirmi beş yılı bulan haraketliliği, Oramari Ağası Eşkıya Celo’nun kendisine katılmasıyla farklı bir boyuta erişmiştir. Bölgedeki Başıbozuk Arnavut askerlerine saldırı ile vergi tahsildarı Han Abdal’ın öldürülmesi hadiseleri adeta bardağı taşıran son damla olmuştur. Osmanlı İmparatorluk idaresi idarî, askerî, malî ve beşerî anlamdaki tüm çıkmazlara rağmen eşkıyaları yakalamak için merkez-taşra işleyişini sürdürmüştür. Yereldeki aşiretlerin de desteğini alarak sık sık sınırın diğer yakasına geçen eşkıyaları yakalamak için sıkı bir takip başlatılmıştır. Neticede ailesi, bir kısım taraftarı ve esirlerinden oluşan adeta “sınır eşkıyası” tabiri ile özdeşleşecek olan Eşkıya Reşo yakalanmıştır. Akabinde örneklerine mahal vermemek, sükûneti sağlamak için Reşo’nun Girit’e gönderilmesi planlanmıştır. Ancak yerelden yükselen Reşo’nun affedilmesi talebi nedeniyle bu düşünceden vazgeçilmiştir. Daha ziyade idarî, malî ve sosyo-kültürel etkenlerin körüklediğini düşünüldüğünde Eşkıya Reşo ve Celo’nun uygunsuzluklarının bitirilmesiyle bölgede yine özlenen sükûnet tesis edilememiştir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ALANDAĞLI, M. (2023). SINIRDA EŞKIYALIK: DOSKİ AĞASI REŞO İLE ORAMARİ AĞASI CELO’NUN EŞKIYALIKLARI. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 32 (Dicle Üniversitesi'nin 50. Yılına Özel 50 Makale), 222–253. https://ajindex.com/articles/885567

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (8)

  1. Akgündüz, A. (1991). Osmanlı kanunnameleri ve hukuki tahlileri, III. kitap, yavuz sultan selim kanunnameleri. Fey Yayınları.
  2. Akyol, H. (2020). “Eşkıya türküleri”, Z Dergisi IV, Kültür sanat şehir mevsimlik tematik dergi eşkıya türküleri (Erişim: 02.06.2022)
  3. Arvas, T. Z. (2010). Hakkari nasturileri (1836-1936). Yüzüncü Yıl Üniversitesi, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), (Tez No. 257399). Atmaca, M. (2018). “Fermanü’s-sultan boş beyne’l-ekrâd”: Osmanlı imparatorluğu’nun doğusunda şakiler, hırsızlar ve batılı seyyahlar”, Kebikeç, 45, 7-34.
  4. Badem, C. (2007). “Kırım savaşları sırasında isyanlar ve asayiş sorunları (1853-1856)”, Savaştan barışa: 150. Yıldönümünde kırım savaşı ve paris anlaşması (1853-1856), 22-23 Mayıs 2006, İstanbul üniversitesi edebiyat fakültesi, tarih araştırmaları merkezi, 283-322.
  5. Bardakoğlu, A. (1995). “Eşkıya”, DİA. C.XI, Diyanet Vakfı Yayınları, 463. Barkey, K. (1999). Eşkıyalar ve devlet: Osmanlı tarzı devlet merkezileşmesi, (Çev. Zeynep Altok). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  6. Baskın, Faris, Yüsekova, 24.11.2021.
  7. Bilmen, Ö. N. (1996). Hukuki islamiyye ve ıstılahatı fıkhiyye kamusu. Bilmen Basım ve Yayınevi.
  8. BOA. Bab-ı Asafi, Mektubi Kalemi Mühimme Evrakı (A.MKT.MHM.)58/16-1. BOA. İrâde - Dahiliye (I.DH.) 238/14401-01; 206/11912, 1, 18.Ca.1265; 206/11912, 2, 25.Ca.1265; 206/11912, 3, 27.Ca.1265; 206/11912, 4, 23. M.1266; 206/11912, 5, 04.S.1266; 206/11912,2. 25.C.1265; 206/11912,3, 27.Ca.1265; 237/14341, 1. 5 N. 1267; 237/14341, 2.7 N.1267; 237/14341, 3.29 N.1267; 237/14341,1. 5 N.1267; 238/14401; 238/14401-01, 22 L.1267; 238/14401-02, 11 Ramazan 1267; 238/14401-3, 15 Ramazan 1267; 279/017507, 04, 16. Z. 1269; 279/017507-2, 9 Safer 1269; 279/17507-1, 19. Za.1269. BOA. İrâde - Meclis-i Vâlâ (İ.MVL) 160/4649, 1. 19 S.1266; 160/4649, 3. 6. Ra.1266; 160/4649-01,03 19 S. 1266, 06 Ra. 1266; 160/4649-1, 16 Ra.1266; 163/4765-02, 27. Safer 1266; 163/4765-03,05 19 R.1266 ve 24 R. 1266; 163/4765-05, 24 R.1266; 163/4765-2, 27 Safer 1266; 163/4765-3, 19 R.1266; 163-4765-05, 24 R.1266 BOA. Masârifât Muhasebeciliği Defterleri (ML.MSF.d) 9075, 30 Ca. 1266, s.1-5. BOA. Meclis-i Vâlâ Riyâseti Belgeleri (MVL) 23/37-5 ve 7, 13 Receb (12)64; 230/39-1, Gurre-i Ca. 1265; 230/39-2, 19.Ca.1265; 257/70-01, 15 C.1269; 755/41, 25 Şaban 1274. BOA. Sadâret Âmedî Kalemi Defterleri (A.AMD):22/98; 42/38, 1. BOA. Sadâret Mektubî Kalemi Umum Vilayet Yazışmalarına Ait Belgeler (A.MKT.UM) 381/76, 2 Ca. 1276; 4/54, 1; 441/80, 29.Ra.1277 BOA. Yıldız Esas Evrakı (Y.EE)33/6, H.0