Dergiler / Türkoloji / 2023 / Sayı: 113

ХХ. YÜZYIL ÖZBEK EDEBİYATINDA MUAMMA TÜRÜ

THE GENRE OF THE ENIGMA IN UZBEK LITERATURE İN THE 20th CENTURY

Sayfa
26–39
Yayın Tarihi
2023-03-29
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

İşbu makalede ХХ. yüzyılda yaşamış Özbek şairlerinin muammalarını incelemek vasıtasıyla şiirlerin tür özellikleri, işlenen gaye ve edebi yönleri gibi konuları ortaya koymaya çalışılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Özbek edebiyatında muamma türünün tarihi, edebi cereyanlardaki yeri, tarihsel gelişimi, muamma türünde yazılan şiirlerdeki anlam ve edebi yönleri meselesi yeterli derecede incelenmemiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Nevaî’den sonra Türk dilinde Babur (1483-1530) 54 adet, Ubeydî (1486-1540) 8 adet, Munis (1778-1829) 68 adet, onun kardeşi Muhammedrıza Âgehî (1809-1894) 80 adet muamma yazdığı bilinmektedir. ХХ. yüzyıldan itibaren bazı klasik şiir türleri şairler tarafından az önem verilmeye başladı.
💡
Sonuç & Katkı:İşbu makalede ХХ. yüzyılda yaşamış Özbek şairlerinin muammalarını incelemek vasıtasıyla şiirlerin tür özellikleri, işlenen gaye ve edebi yönleri gibi konuları ortaya koymaya çalışılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:54 adet
⚙️Değişkenler:muamma · özbek edebiyatı · muamma kaideleri

Özet

Özbek edebiyatında muamma türünün tarihi, edebi cereyanlardaki yeri, tarihsel gelişimi, muamma türünde yazılan şiirlerdeki anlam ve edebi yönleri meselesi yeterli derecede incelenmemiştir. Nevaî’ye kadar eser yazan Atayi, Harezmli Hafız, Haydar Harezmî gibi şairler de muamma türünün özelliklerinden haberdar olmuşlardır. Şeyh Ahmed Terâzî “Fünunü’l-belaga” eserinde muamma türüne özel bir bölüm ayırmıştır. Ali Şir Nevaî’nin Türkçe yazdığı muammaların sayısı, anlamı, edebi özelliği ve işlediği konuların genişliği şairin bu şiir türüne verdiği önemi anlamak için yeterlidir. Bu dönemin edebi ekolunda çok sayıda muamma türünde şiirler yazan şairler yetişti. Nevaî’den sonra Türk dilinde Babur (1483-1530) 54 adet, Ubeydî (1486-1540) 8 adet, Munis (1778-1829) 68 adet, onun kardeşi Muhammedrıza Âgehî (1809-1894) 80 adet muamma yazdığı bilinmektedir. ХХ. yüzyıldan itibaren bazı klasik şiir türleri şairler tarafından az önem verilmeye başladı. Böyle türlerin sırasına muamma türünü de katabiliriz. XX. yüzyılda Özbek edebiyatında az da olsa muamma türündeki şiirlere bazı şairlerin eserleri arasında rastlayabiliriz. İşbu şairlerin eserleri örneğinde muamma türünün Özbek edebiyatında devamı görülmektedir. Bu şiirlerde muammaya özgü geleneksel unsurların dışında yeni özelliklerde göze çarpmaktadır. Bugüne kadar konunun bu yönleri yeterli derecede incelenmemiştir. İşbu makalede ХХ. yüzyılda yaşamış Özbek şairlerinin muammalarını incelemek vasıtasıyla şiirlerin tür özellikleri, işlenen gaye ve edebi yönleri gibi konuları ortaya koymaya çalışılmıştır.

Abstract

The history of the enigma genre in Uzbek literature, its place in literary currents, its historical development, the meaning and literary aspects of the poems written in the type of enigma have not been adequately studied. Poets such as Atayi, Hafız from Harezm, Haydar Harezmî, who wrote works until Nevaî, were also aware of the characteristics of the enigma genre. Sheikh Ahmed Terazi devoted a special section to the type of enigma in his work "Fünunü'l-belaga". The number, meaning, literary feature and breadth of the enigmas written by Ali Şir Nevaî in Turkish are sufficient to understand the importance that the poet attaches to this type of poetry. In the literary school of this period, poets who wrote poems in many enigmatic genres were raised. It is known that after Nevaî, Babur (1483-1530) wrote 54 enigmas, Ubeydî (1486-1540) 8, Munis (1778-1829) 68, his brother Muhammedrıza Âgehî (1809-1894) 80 enigmas. From the 20th century onwards, some types of classical poetry began to be given little importance by poets. To the order of such genres, we can add the type of enigma. In the 20th century, we can come across poems of enigma type among the works of some poets in Uzbek literature. In the example of the works of these poets, the continuation of the enigma genre in Uzbek literature is seen. In these poems, besides the traditional elements peculiar to the enigma, new features stand out. These aspects of the issue have not been adequately studied so far. In this article, by examining the enigmas of Uzbek poets who lived in the 20th century, it has been tried to reveal the subjects such as the genre characteristics of the poems, the purpose and literary aspects of the poems.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

JURAEV, J. (2023). ХХ. YÜZYIL ÖZBEK EDEBİYATINDA MUAMMA TÜRÜ. Türkoloji, Sayı: 113, 26–39. https://ajindex.com/articles/884491

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (1)

  1. Аbdullаеv, M. H. (2000). Ubаydiy Hаyåti vа Adаbiy Fаåliyati (doktora tezi). Taşkent. Аlişеr Nаvaiyning Muаmmå Cаnridаgi Türkiygöy Xаlаfi (2009). (Yayına hazırlayan: J. Juraev). Taşkеnt, Fen. Bеkcan İ. (1996). Vаtаn gаzеtesi. No 2. Babur, Zаhiriddin Muhаmmаd (1990). Båburnåmа. Taşkеnt: Yulduzçа. Babur Dеvåni (2004). Kåbul Nаşrigа Tаkmilа. Taşkеnt: Şаrq. Buхariy Mаvlana Mir Niyåziy Hicåziy. Risålа-i Muаmmå. Özbekistan İlimler Akademisi Şarkşinaslık Enstitüsü. No 12146/ III el yazması. Vasifiy, Zаyniddin Mаhmud (1979). Bаdåеü’l-vаqåе. Taşkеnt: Аdаbiyåt vа sаnаt Vahidov Ş. & Erkinov А. (2002). Şåirlаr Yurti. “Özbеkistån аdаbiyåti vа sаnаti” gаzеtаsı. 2 Kasım, № 45 (3678). Vahidov Ş. & Erkinov А. (2002). Şаhrisаbz şåir vа хаttåtlаri. Taşkеnt: “Şаhrisаbz 2700: miñ yillаr mеråsi” mаqålаlаr töplаmi, s. 124-127. Gülşeni, Аbdullаh. Özbekistan İlimler Akademisi Ali Şir Nevai Devlet Edebiyat Müzesi. Özbekistan Yazarları Arşiv Fonu. Abdullah Gülşeni Arşivi Toplu Cildi. Cami, Аbdurаhman. Risale-i Muаmma-yı Mаnzum. Taşkеnt Devlet Şarkşinaslık Enstitüsü Şark El Yazmaları Merkezi Fonu 209/IV Sayılı El Yazma Eseri. Jurаеv J. (2005). Mаvlånå Cununiy Bаdахşiy vа Uniñ Risålа-yi Muаmmå Asаri. Taşkеnt. Jurаеv J. (2013a). Båbur Asаrlаridаgi Muаmmålаr. Cizzах Dаvlаt Pеdаgågikа Instituti. Nevai ve Babur Anısına Yapılan Bilimsel Sempozyum Bildirileri. Cizzаh, S. 177-182. Jurаеv J. (2013b). Båbur Muаmmålаriniñ Bаdiiyati. İlm Sаrçаşmаlаri Dergisi. Sayı 7. s. 63-67. Jurаеv J. (2012) А. Kåmyåb Hаyåti vа Icådiy Mеråsi Mаnbаlаri Tаdqiqi (doktora tezi) Taşkent, s. 134. Juraev О. (1990). Аlişеr Nаvåiyniñ Еpik Påеziyadаgi Turkiygöy Sаlаfi. Taşkеnt: Fen. Zahidov L. (1970). Аlişеr Nаvåiy’niñ Muаmmålаri vа Risålаi Mufrаdåt Аsаri (doktora tezi). Taşkеnt. KÂMYÂB Seyyid Hamid Töre. Divan. Taşkеnt Devlet Şarkşinaslık Enstitüsü Şark El Yazmaları Merkezi Fonu 1005 Sayılı Eser. Mаdinа Hаbibullа Qili (1998). Zеhn Ziynаti. Urgаnç: “Хårаzm” Neşriyatı. Mаtyaqubovа M.H. (2000). Ågаhiy İcådidа Kiçik Şеriy Cаnrlаr (doktora tezi). Taşkеnt. Yazarı Belli Olmayan Muamma Divanı. Taşkеnt Devlet Şarkşinaslık Enstitüsü Şark El Yazmaları Merkezi Fonu 10349/I Sayılı El Yazması. Muаmmayi, Şihabiddin. Risale-yi Muаmma. Taşkеnt Devlet Şarkşinaslık Enstitüsü Şark El Yazmaları Merkezi Fonu 4520-VI Sayılı El Yazması. Muhayyir. Divan. Özbekistan İlimler Akademisi Ali Şir Nevai Devlet Edebiyat Müzesi. Özbekistan Yazarları Arşiv Fonu. 241 Sayılı El Yazması. Nevai, Аlişir (2003). Mukаmmаl Аsаrlаr Toplаmi. (20-Cild) Taşkеnt: F