Dergiler / The Journal of Mesopotamian Studies / 2020 / Özel Sayı - Zazaca ve Zazalar; Edebiyat, Kültür ve Dil

Klasik Zaza Edebiyatı: Kürtçe’nin Edebî Diyalektleri ve İslamî Edebiyatlar Bağlamında Gecikmiş bir Klasik Edebiyat ve Edebî Klasizm İçerisindeki Yeri

Classical Zazaki Literature: In the Context of Kurdish Literary Dialects and Islamic Literatures a belated Classical Literature and Its Place in Literary Classicism

Sayfa
1–32
Yayın Tarihi
2020-12-31
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Netice itibariyle klasik Zaza edebiyatı Kürtçe’nin edebi bir diyalekti ve Îslamî edebiyatların bir kolu olarak edebiyat dünyasındaki rolünü oynamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Klasik Zaza edebiyatının dönemleri ile bu edebiyatın edebi değerinin analizi bu makalenin konusunu teşkil etmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Nitekim Kürtçe’nin diğer diyalektleri arasında da benzeri etkileşimler bulunmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Netice itibariyle klasik Zaza edebiyatı Kürtçe’nin edebi bir diyalekti ve Îslamî edebiyatların bir kolu olarak edebiyat dünyasındaki rolünü oynamaktadır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Klasik Zaza Edebiyatı · Gecikmiş edebiyat · Beylikler dönemi

Özet

Klasik Zaza edebiyatının dönemleri ile bu edebiyatın edebi değerinin analizi bu makalenin konusunu teşkil etmektedir. Zaza beylikleri döneminde ortaya çıkma fırsatını elde edemeyan klasik Zaza edebiyatı XIX. yüzyılın sonunda Hezan/Lice’de Molla-yı Hasî ve Siverek’te Osman Es’ad Efendî Babıj’ın eliyle ortaya çıkmış ve XX. yüzyılda da Diyarbakır-Elazığ-Bingöl üçgeninde gelişmiştir. Şu var ki klasik Zaza edebiyatı bütün tarihi boyunca kendisini himaye edecek bir iktidardan mahrum kaldığı ve klasik edebiyatın yerine modern edebiyatın ikame edildiği bir dönemde ortaya çıktığı için “gecikmiş bir edebiyat” olmak onun temel bir vasfı olmuştur. Esasında klasik Zaza edebiyatı Halidilik akımının medreselerinde görülen eğitim ve buralarda klasik Kurmancî edebiyatını tanıma sonucunda ortaya çıkmış ve gelişmiştir. Bu yüzden de klasik Zaza edebiyatının temel bir kaynağı klasik Kurmanci edebiyatı olmuştur. Nitekim Kürtçe’nin diğer diyalektleri arasında da benzeri etkileşimler bulunmaktadır. Klasik Zaza edebiyatının geç ortaya çıkışı edebiyat sanatı ve İslamî klasizm açısından azımsanmayacak hasarlar ortaya çıkartmışsa da, bu edebiyat 124 yıldır Zazaki dili ve edebiyatına bir varoluş bahşettiği için çok önemli bir değere sahiptir. Netice itibariyle klasik Zaza edebiyatı Kürtçe’nin edebi bir diyalekti ve Îslamî edebiyatların bir kolu olarak edebiyat dünyasındaki rolünü oynamaktadır.

Abstract

The aim of this article is to analyze the stages of classical Zazaki literature history and its literary value. Classical Zazaki literature, which did not find the opportunity to be established during the Zazaki emirates, was founded in the late 19th century hby Melayê Xasî in Hazana of Lice and Osman Es'ed Efendiyo Babij in Siverek and its development was initiated in triangle of Diyarbekir-Harput-Bingöl in the 20th century. However, as it has been deprived of the power to support it throughout its history, and as it has come to the fore in such an era that the modern literature was placed instead of it, “belated literature” has become main characteristic of classical Zazaki literature. At its core, classical Zazaki literature emerged through education in the madrassas of the Khalidite movement and emerged with the introduction of classical Kurmanji literature. Therefore, the main source of classical Zazaki literature is Kurmanji literature, as there has been similar relations with other Kurdish dialects. Though the belatedness of classical Zazaki literature has been brought to the forefront certain deficiencies in terms of literary arts and Islamic classicism, this literature is significant as it has granted an existence to Zazaki language and literature for 124 years. As a result, classical Zazaki literature plays its role in the literary world as a literary dialect of Kurdish and branch of Islamic literatures.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ADAK, A. (2020). Klasik Zaza Edebiyatı: Kürtçe’nin Edebî Diyalektleri ve İslamî Edebiyatlar Bağlamında Gecikmiş bir Klasik Edebiyat ve Edebî Klasizm İçerisindeki Yeri. The Journal of Mesopotamian Studies, Özel Sayı - Zazaca ve Zazalar; Edebiyat, Kültür ve Dil, 1–32. https://ajindex.com/articles/882239

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (17)

  1. Adak, A. (2012). “Liceli Şairlere Genel Bir Bakış”, Dünden Bugüne Lice Sempozyumu Bildirileri, 05-06 Eylül 2008, (amd.) Ahmet Erkol-Abdurrahman Adak, Mardin: Mardin Üniversitesi Yayınları.
  2. Adak, A. (2014). Destpêka Edebîyata Kurdî ya Klasîk, İstanbul: Nûbihar. Adak, A. (2015). “Şêx Muhyedînê Hênî Di Edebiyata Kurdî de Nûnerekî Girîng ê Temaya Xwarinê”. Nûbihar Akademî, 1(3), 11-52.
  3. Adak, A. (2017). “Serdema Xalidîtiyê di Tarîxa Edebiyata Kurdî ya Klasîk de”, Kürt Tarihi, 30, 59-64.
  4. Adak, A. (2019). Teşeyên Nezmê di Edebiyata Kurdî ya Klasîk de, İstanbul: Nûbihar. Adak, A. "Kürtler", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/kurtler#8-dil-ve-edebiyat (22.12.2020).
  5. Akman E. (2017). 19. Yüzyılın İkinci Yarısında Siverek (Şehir, Mekân ve İnsan), Teza Doktorayê ya neçapkirî, Mardin Artuklu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Mardin. Aksoy, Ö. (2018) “Türk Kültürü Etkisinde Teşekkül Eden Bir Edebi Gelenek: Boşnak Alhamiyado Edebiyatı”, TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, sal 6, j.14. Andreyev, S. (2010), “Pashto Literature: The Classical Period”, A History of Persian Literature: XVIII (General Editor—Ehsan Yarshater), London-New York: I.B. Tauris, 92-113.
  6. Anter, M. (2010).
  7. Hatıralarım, İstanbul:
  8. Med Yay. Aydın, N. (2000).
  9. Diyarbakır-Eğil Hükümdarları Tarihi, İstanbul:
  10. Keskesor. Aykaç, Y. (2020).
  11. Kürt Mirliklerinde Edebi Patronaj, Teza Doktorayê ya neçapkirî, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doğu Dilleri ve Edebiyatı Anabilim Dalı Kürt Dili ve Kültürü Bilim Dalı, Diyarbakır. Badalkhan, S. (2020),
  12. Jahani, Carina, A Brief Introduction to Balochi Literature. http://baask.com/archive/a-brief-introduction-to-balochi-literature/ (16.08.2020).
  13. Baluken, Y. (2016). “Sunuş”, Şem’î Terceme-i Tevarîh-i Şeref Han, amd. Adnan Oktay, Îstanbul: Nûbihar. Bektaş, E. (2012). Siverekli İbrahim Re'fet Dîvânı, Ankara:
  14. Şanlıurfa Valiliği. Bektaş, E. (2007). “Siverekli İbrahim Re'fet ve Mevlidi”, Selçuk Ünv. Fen-Edb. Fak. Edb. Dergisi, j. 17 (r. 77-103).
  15. Beltekin, N. (2014). “Vera Modernbiyayişî de Medreseyê Rojhelatî / Şerqî” Nûbihar Akademî, sal. 1, j. 1, 76-77.
  16. Beltekin, N. (2014). “İslam Eğitim ve Bilim Tarihinin Kayıt Dışı Kurumları: Mir Medreseleri”. Atlas II. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongre Tam Metin Kitabı, Edîtor: Gökhan Ofluoğlu, Atabek Movlyanov, İksad Yayınevi. Bidlîsî, İ. (2001). Selim Şah-name (amd. Hicabi Kırlangıç), Ankara:
  17. Kültür Bakanlığı Yay. Bingöl, H. (2019). “Zaza Şiir Tarihi