Dergiler / Rize İlahiyat Dergisi / 2019 / Sayı: 16

Şâtıbî’nin Aristo Mantığına Karşı Çıkış Gerekçeleri ve Alternatif Yöntem Teklifi

Sayfa
14–46
Yayın Tarihi
2019-12-20
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ayrıca Gazzâlî’nin benimsediği mantık merkezli burhân yöntemine karşı Şâtıbî’nin teklif ettiği anlam eksenli ve selef kökenli manevî istikrâ yöntemini mukayese imkânı vermesi, bu çalışmayı önemli kılan bir husus olarak değerlendirilebilir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Öz: Tercüme faaliyetleriyle birlikte Yunan felsefe mirası içerisinde İslam dünyasına giren Aristo mantığına karşı Müslüman âlimler farklı tutumlar sergilemişlerdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu makalede Şâtıbî’nin mantığa itirazlarının tespit ve değerlendirilmesi yanında kullanmış olduğu mantıkî kavram ve çıkarımların izahı yapılmaya çalışılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Ayrıca Gazzâlî’nin benimsediği mantık merkezli burhân yöntemine karşı Şâtıbî’nin teklif ettiği anlam eksenli ve selef kökenli manevî istikrâ yöntemini mukayese imkânı vermesi, bu çalışmayı önemli kılan bir husus olarak değerlendirilebilir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İslam Hukuku · eş-Şâtıbî · Mantık

Özet

Öz: Tercüme faaliyetleriyle birlikte Yunan felsefe mirası içerisinde İslam dünyasına giren Aristo mantığına karşı Müslüman âlimler farklı tutumlar sergilemişlerdir. Gazzâlî ve takipçileri Aristo mantığını ve onun kesin bilgiye ulaşma vasıtası olan burhânı nazarî şer’î ilimler için bir yöntem/alet olarak kabul etmişlerdir. İbn Teymiyye ve takipçileri ise söz konusu mantığı İslam şeriatının yapısına ve insanın fıtratına aykırı bularak şiddetle karşı çıkmışlardır. Şâtıbî de felsefî arka plana sahip olması yanında uygulama ve sadeliğin esas olduğu selef yöntemine ve şeriatın ümmî yapısına aykırı olması gibi gerekçelerle Aristo mantığına karşı çıkmış ve alternatif olarak da manevî istikrâ yöntemini teklif etmiştir. Şâtıbî bir yöntem olarak mantığa karşı çıkmakla birlikte köken itibariyle mantık ilmine ait birçok kavram ve çıkarıma ise usûlünde yer vermiştir. Bu makalede Şâtıbî’nin mantığa itirazlarının tespit ve değerlendirilmesi yanında kullanmış olduğu mantıkî kavram ve çıkarımların izahı yapılmaya çalışılmıştır. Ayrıca Gazzâlî’nin benimsediği mantık merkezli burhân yöntemine karşı Şâtıbî’nin teklif ettiği anlam eksenli ve selef kökenli manevî istikrâ yöntemini mukayese imkânı vermesi, bu çalışmayı önemli kılan bir husus olarak değerlendirilebilir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

HAÇKALI, A., NACAR, T. (2019). Şâtıbî’nin Aristo Mantığına Karşı Çıkış Gerekçeleri ve Alternatif Yöntem Teklifi. Rize İlahiyat Dergisi, Sayı: 16, 14–46. https://ajindex.com/articles/877614

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (17)

  1. Alemî, Abdulhamîd. Menhecu’d-dersi’d-delâlî inde’l-İmâmi’ş-Şâtıbî. Rabat: Vizaretü’l-Evkaf ve’ş-Şuuni’l-İslâmiyye, 2001.
  2. Alper, Ömer Mahir. “Dinî İlimlerin Meşrûiyet Kaynağı Olarak Felsefe: Fârâbî ve Gazzâlî Örneği”. Akademide Felsefe Hikmet ve Din (Editörlü kitap). 2014. 51-66.
  3. Aydınlı, Yaşar. “Farabi’nin Bilgi Anlayışına Genel Bir Bakış”. Bilimname: Düşünce Platformu II/4 (Ocak 2004): 5-16.
  4. Aygün, Abdullah. “Şâtıbî’nin Kur’an’ın Ümmiliği ve İlmi Tefsir Görüşleri Üzerine Bir Değerlendirme”. Usûl: İslam Araştırmaları. 7 (2007): 157-168.
  5. Ayık, Hasan. “İbrahim Hakkı’da Burhan-İrfan İlişkisi”. Türk-İslam Düşünce Tarihinde Erzurum Sempozyumu II (2007): 329-340. Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Usûlü’l-fıkh müsemmâ el-Füsûl fi’l-usûl. Thk. Uceyl Câsim en-Neşemî. İstanbul: Mektebetü’l-İrşad, 1414. Coşar, Hakan. “İslam Düşüncesinde Günümüzde Az Bilinen Bir Gelenek: İşârât (Şerhleri) Geleneği”. Dinî Araştırmalar XVI/43 (2013): 47-66-66.
  6. Cugaym, Nu’man. Turuku’l-keşf an makâsıdi’ş-Şâri’. Ammân: Dârü’n-Nefâis, 2002.
  7. Çağrıcı, Mustafa. “Gazzâlî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 13: 489-505. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
  8. Çağrıcı, Mustafa. “Zarûriyyât”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 43: 146-148. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
  9. Çapak, İbrahim. “Gazzali Mantığında Burhan”. 900. Vefat Yılında İmam Gazzali. 2012. 739-756-756.
  10. Çapak, İbrahim. Gazzâlî’nin Mantık Anlayışı. Ankara: Elis Yayınları, 2011.
  11. Çapak, İbrahim. “Giriş”. el-Kıstâsü’l-müstakîm: Dosdoğru Ölçü. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2016.
  12. Çapak, İbrahim. “Giriş”. et-Takrîb li haddi’l-mantık: Mantık ve Dinî İlimler. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2018.
  13. Daşdemir, Yusuf. “İbn Sina Mantığında Burhanî Bilimlerin Konu, İlke ve Sorunları”. Felsefe Dünyası (Dergi). 55 (Ocak 2012): 219-240-240. Dırâz, Abdullah. el-Muvâfakât fî usûli’ş-şerîa. Mısır: Daru’l Fikr, t.y. Durusoy, Ali. “Gazâlî’de Mantık Biliminin Yeri ve Önemi”. İslâmî Araştırmalar (Dergi) XIII/3-4 [Gazâlî Özel Sayısı] (2000): 303-320-320.
  14. Durusoy, Ali. “Yakîniyyât”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 43: 273-274. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
  15. Durusoy, Ali - Hacak, Hasan. “Giriş”. Mi’yâru’l-İlm: İlmin Ölçütü (eleştirmeli metin-çeviri). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2013.
  16. Emiroğlu, İbrahim. Klasik Mantığa Giriş. Ankara: Elis Yayınları, 2012.
  17. Emiroğlu, İbrahim. “Mantık”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 28: 18-28. Ankara: TDV Yayınları, 2003. Ensârî, Ferîd