Dergiler / Türkoloji / 2021 / Sayı: 105

TÜRK DILININ TARIHSEL SÜRECINDE VE ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERINDE TABAR > DAVAR KELIMESI

The Word tabar >davar in The Historical Process of the Turkish Language and in Contemporary Turkish Dialects

Sayfa
93–111
Yayın Tarihi
2021-03-31
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bunların yanında kelimenin farklı ağızlarda anlamları ile deyim ve diğer kalıplaşmış sözler içerisindeki kullanımları da incelenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türk toplumu açısından hayvan adları önemli bir yere sahiptir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Davar kelimesinin kökeni hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. “tap-“ fiilinin, “tabır” (tab-ır) “hayvanların yattığı, dinlendiği, su içtiği yer” ya da “tabar” isminin söz konusu kelimenin kökeni olabileceği, görüşler arasındadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bunların yanında kelimenin farklı ağızlarda anlamları ile deyim ve diğer kalıplaşmış sözler içerisindeki kullanımları da incelenmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Davar · Hayvan · Mal

Özet

Türk toplumu açısından hayvan adları önemli bir yere sahiptir. Günümüzde hayvan adı olarak bilinen davar sözcüğü de uzun dönemlerden beri kullanılan kelimelerdendir. Bu çalışmada davar sözcüğünün kökeni ve Türk dilinin tarihi dönemlerine ait durumu incelenerek çağdaş Türk lehçelerindeki kullanımları, çeşitli sözlük ve eserler üzerinden taranıp incelenmiş, elde edilen veriler üzerinden leksik ve semantik analizler yapılmıştır. Davar kelimesinin kökeni hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. “tap-“ fiilinin, “tabır” (tab-ır) “hayvanların yattığı, dinlendiği, su içtiği yer” ya da “tabar” isminin söz konusu kelimenin kökeni olabileceği, görüşler arasındadır. Davar kelimesi semantik açıdan incelenirken mal, mülk kelimesi karşılığı olduğu dönemler ile hayvan adı olduğu dönemler verilmiştir. Kelimede süreç içerisinde bir anlam daralması, özelleşmesi ya da genişlemesi olup olmadığı konusuna da açıklık getirilmiştir. Yine tarihsel süreç içerisindeki tabar > tawar, tıwar, twar > tavar > davar şeklindeki ses değişimlerinin nedenleri ve süreçleri üzerinde durulmuştur. Bunların yanında kelimenin farklı ağızlarda anlamları ile deyim ve diğer kalıplaşmış sözler içerisindeki kullanımları da incelenmiştir.

Abstract

Animal names have an important place in Turkish society. The word davar (cattle), known as the name of the animal today, is one of the words that have been used for a long time. In this study, the origin of the word davar and its use in the historical periods of the Turkish language were examined and its usage in contemporary Turkish dialects was examined through various dictionaries and literature, lexical and semantic analyzes were made over the obtained data. There are different ideas about the origin of the word davar. The verb "tap-", "phrase" (tab-ır), "the place where animals sleep, rest, drink water" or the name "tabar" are ideas about the origin. When the word davar is analyzed in terms of semantics, the periods when its meaning was goods and property word and the periods when its meaning was the name of the animal are given. It is also clarified whether the word has a meaning narrowing, specialization or expansion in the process. At same time, the reasons and processes of sound changes in the form of tabar > tawar, tıwar, twar > tavar > davar in the historical process are emphasized. In addition to these, the meanings of the word in different dialects and its idiomatic and stereotyped usage were also examined.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

SÜĞÜMLÜ, A. A. (2021). TÜRK DILININ TARIHSEL SÜRECINDE VE ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERINDE TABAR > DAVAR KELIMESI. Türkoloji, Sayı: 105, 93–111. https://ajindex.com/articles/855250

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (24)

  1. Türkçe Sözlük, Ankara: TDK Yayınları, 2005
  2. Bayat, F., Aliyeva, M., E., Eski Türkçe Sözlük, Yalın Yayıncılık, İstanbul, 2008
  3. Clauson, G., An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth- Century Turkish, Oxford at the Clarendon Pres., 1972
  4. Radloff, W., Uigurische Sprachdenkmӓler, S. Malov yay., Leningrad, 1928
  5. Gharib, B., Sogdian Dictionary, Sogdian-Persian-English. Farhangan Publications, Tehran, 1995
  6. Nedelyaev, V., M., ve diğerleri, Drevnetyurkskiy Slovar, Leningrad: İzdatel’stvo Nauka, 1969
  7. Ercilasun, A., B., Akkoyunlu, Z., Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, (3. Baskı), 2018
  8. Räsänen, M., Versuch Eines Etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen, Helsinki, 1969
  9. Sevortyan, E. V., Etimologiçeskiy Slovar Tyurkskih Yazıkov, Moskova, 1974
  10. Tietze, A., Tarihî ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati, Cilt 2. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Yayınları, 2017
  11. Starostin, Dybo, Mudrak. An Etymological Dictionary of Altaic Languages. 2003
  12. Gülensoy, T., Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2007
  13. Ercilasun, A., B., Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları, Dergâh Yayınları, İstanbul, 2016
  14. Şirin, H., Kül Tigin Yazıtı, Bilge Kültür Sanat Yayınları, İstanbul. (2. Baskı), 2019
  15. Civelek, Ö., Dindışı Eski Uygurca Metinlerin Karşılaştırmalı Sözvarlığı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, 2006
  16. Aydın, E., Şine Usu Yazıtı, Çorum: KaraM Yayınları, 2007
  17. Gabain, A. V., Eski Türkçenin Grameri, (Çev. Mehmet Akalın), Ankara: TDK Yayınları, 1988
  18. Ölmez, M., Altun Yaruk III. Kitap (=5. Bölüm). Ankara: Türk Dilleri Araştırmaları Dizini, 1991
  19. Hamilton, J., R., İyi ve Kötü Prens Öyküsü, (Çev.: Vedat Köken), Ankara: TDK Yayınları, 2011
  20. Tekin, Ş., Uygurca Metinler II Maytrısimit, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2019
  21. Elmalı, M., Daśakarmapathāvadānamālā, Giriş-Metin-Çevir-Notlar-Dizin. Türk Dil Kurumu, Ankara. 2016
  22. Caferoğlu, A., Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, İstanbul: Türk Dil Kurumu Yayınları, Sayı: 260. 1968
  23. Arat, R. R., Yusuf Has Hacip-Kutadgu Bilig II Tercüme, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1959
  24. Demiryürek, H., Atabetü’l- Hakayık’ın Gramatiksel Bağlam ve Sıklık Sözlüğü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk