Dergiler / Türkoloji / 2020 / Sayı: 99

TÜRK DİLİNDE “EŞİK” KELIMESİNİN LEKSIKAL-SEMANTİK ANALİZİ

LEXICAL-SEMANTIC ANALYSIS OF THE WORD “EŞIK” (THRESHOLD) IN TURKISH LANGUAGE

Sayfa
28–40
Yayın Tarihi
2020-02-25
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Eşik sadece geçiş için kullanılan ve bir an önce terk edilmesi gereken bir yer olarak sayılmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada “eşik” sözcüğünün kökeni ve Türk dilinin tarihi dönemlerine ait durumu incelenerek çağdaş Türk lehçelerindeki kullanımları, çeşitli sözlük ve eserler üzerinden taranıp araştırılmış, elde edilen veriler üzerinden leksik ve semantik analizler yapılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Kelimenin tarihsel ve çağdaş süreçlerindeki eşig, işik, ijik, esik, izik biçimlerinin üzerinde durularak, kelimenin mecazi anlamları, deyim ve atasözlerdeki kullanımları da değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Eşik sadece geçiş için kullanılan ve bir an önce terk edilmesi gereken bir yer olarak sayılmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Eşik · Tarihi Türk Lehçeleri · Kapi Girişi

Özet

Bu çalışmada “eşik” sözcüğünün kökeni ve Türk dilinin tarihi dönemlerine ait durumu incelenerek çağdaş Türk lehçelerindeki kullanımları, çeşitli sözlük ve eserler üzerinden taranıp araştırılmış, elde edilen veriler üzerinden leksik ve semantik analizler yapılmıştır. Araştırmalara göre eşik kelimesinin kökeninin eşü- /işi- ‘örtmek, kapatmak’ fiil kökü ve -k fiilden isim yapma ekinden oluştuğu düşünülmektedir. Kelimenin tarihsel ve çağdaş süreçlerindeki eşig, işik, ijik, esik, izik biçimlerinin üzerinde durularak, kelimenin mecazi anlamları, deyim ve atasözlerdeki kullanımları da değerlendirilmiştir. Eşik sözcüğünün “kapı girişi, kapı boşluğunun alt kısmında bulunan basamak” gibi anlamının yanında “başlangıç yeri, başlangıç noktası, başlangıç noktasına yakın bir yer” gibi anlamları da mevcuttur. Aynı zamanda, coğrafyada, müzikte, psikolojide de karşılığı olan bir kelime olan eşik, bir konumdan, noktadan, süreçten, bir başka konuma, noktaya, sürece geçişi ifade ederek Türk kültüründe önemli bir yer tutmaktadır. Günümüzde hâlâ eski inançlara göre: eşikte durulmaz, kapı eşiğinde oturulmaz; kapı eşiğinde şeytan bulunur, yağmur yağarken kapı eşiğinde oturmak günahtır ifadeleri yaşamaktadır. Eşik sadece geçiş için kullanılan ve bir an önce terk edilmesi gereken bir yer olarak sayılmaktadır.

Abstract

The article analyzes lexical and semantic aspects of the word “eşik” (threshold) and its lexical state in the Turkic language, as well as its use in modern Turkic dialects according to data from various dictionaries and artifacts. According to the research, the origin of the word “eşik” is formed from the verb root eşü- /işi (close) and the suffix -k.the forms eşig, işik, ijik, esik, izik in historical and modern speech processes, the metaphoricalmeaning of the word, idioms and their use in proverbs and sayings are considered. The word “eşik” (threshold), along with meanings like “entrance, door threshold”, also has alternative meanings such as “starting place, starting point, initiative”. In addition, the word “eşik” (threshold), which is used in geography, music, and psychology, occupies a critical place in the culture of Turkic traditions in general, giving the meaning of the transition from one position, point, process, to another position, point, and trends. There are still such superstitious phrases as you should not stand on the threshold, you must not sit on the threshold of the door; the devil is sitting on the threshold, it is a sin to sit on the threshold during the rain. A threshold is considered to be a place that should only be used for passage and that should be left immediately if possible.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

MÜLKİBAYEVA, E., ALİYEVA, L., TULENDİYEVA, F. (2020). TÜRK DİLİNDE “EŞİK” KELIMESİNİN LEKSIKAL-SEMANTİK ANALİZİ. Türkoloji, Sayı: 99, 28–40. https://ajindex.com/articles/852883

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (22)

  1. Türkçe Sözlük, TDK yayınları, Ankara, 2005
  2. Radloff, Wilhelm, Versuch einess Wörterbuches der Turk Dialekte, Opit Slovarya, 1960
  3. Clauson, Sir Gerard, An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish, London, Oxford University Press, 1972
  4. Sevortyan, E. V., Etimologiçeskiy Slovar Tyurkskih Yazıkov, Moskova, 1980
  5. Gülensoy, Tuncer, Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2007
  6. Ercilasun, A. B., Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları, İstanbul, Dergâh Yayınları, 2016
  7. Caferoğlu, Ahmet, Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, İstanbul, 1991
  8. Atalay, Besim, Kaşgarlı Mahmud, Divanü Lügati't-Türk I, Ankara, TDK Yay., 1939
  9. Zeybek, Namık Kemal, Hoca Ahmet Yesevi ve Hikmetler, İstanbul, İlgi Kültür Sanat Yay., 2010
  10. Arat, Reşit Rahmeti, Kutadgu Bilig - İndeks, (Haz.: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya, Nuri Yüce), İstanbul, 1979
  11. Şemseddin Sami, Kâmûs-ı Türkî, “İkdâm” Matbaası, İstanbul 1317. Tıpkıbasımı: Şemseddin Sami, Kâmûs-ı Türkî, 3. baskı, Çağrı Yayınları, İstanbul 1989
  12. Ata, Aysu, Nehcü’l- Ferādîs, Uştmalarnıng Açuķ Yolı (Cennetlerin Açık Yolu) III Dizin- Sözlük, TDK yayınları, Ankara, 1998
  13. Abuşka Lûgati veya Çağatay Sözlüğü, (Haz.: Besim Atalay), Ayyıldız matbaası, Ankara, 1970
  14. Karaörs, Metin, Ali Şir Nevai - Nevaridü’ş-Şebab, Ankara: TDK Yay, 2006 15. Suat, Ünlü, Çağatay Türkçesi Sözlüğü, İstanbul, 2003
  15. Grönbech, K., Kuman Lehçesi Sözlüğü, (Çev. Prof. Dr. Kemal Aytaç), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1992
  16. Çetin Pekacar, Kumuk Türkçesi Sözlüğü, TDK yayınları, Ankara, 2011
  17. Ali Fehmi Karamanlıoğlu, Seyf-i Sarayı, Gülistan Tercümesi T.T.K. Yayınları, Ankara, 1989
  18. Azerbaycan Dilinin Izahli Lüğeti I-IV Cilt, Azerbaycan Milli Elmler Akademiyası Nesimi adına Dilcilik İnstitutu. (Haz.: Ali Heyder Orucov (editör), Behruz Abdullayev, Nergiz Rehimzade‚ Şerg-Gerb‛ neşriyatı, Bakü, 2006
  19. Türkmen Türkçesi Sözlüğü, (Slovar Turkmenskogo Yazıka). (Ed. M. Y. Hamzayev), Aşhabad, 1962
  20. Marufov, Z.M., Uzbek Tilining İzohli Lugati, Uzbekistan SSR Fenler Akademiyası A. S. Puşkin Nomıdagı Til ve Edebiyet İnstitutı I-II Cilt Rus Tili Neşriyeti, Moskova, 1981
  21. Ş.Rahmatullayev, Uzbek Tilining Frazelojik Lügati, Taşkent, 1992 23. Uygur Türkçesi Sözlüğü (I-VI Cilt), (Haz. Düzi Abliz Yakup, Gezinaz Geyurani, Zogiz Hivil, İsmail Kadir, Hemdulla Abdurrahman, Abliz Emet), Perhaz Nur Milletler Yayınevi, Urumçi, 1990
  22. Başkort Telenen Hözligi, Rossi