Dergiler / Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2020 / Sayı: 50

20. yüzyıl Dünya ve Türkiye kentleşmesi üzerine bir derleme

A review of world and Turkey urbanisation in the 20th century

Ceyhan Yücel(ERCİYES ÜNİVERSİTESİ, MİMARLIK FAKÜLTESİ, ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA BÖLÜMÜ)0000-0002-9373-2694
Sayfa
200–230
Yayın Tarihi
2020-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu gelişmeler, doğrudan ya da dolaylı Türkiye’de de etkilerini ve sonuçlarını göstermiş; Dünya’daki ekonomik politikalar ve toplumsal niteliklerde görülen değişim Türkiye kentleşmesini etkilemiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:20. yüzyıl tüm Dünya’da her açıdan geniş çaplı ve hızlı değişimlere sahne olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu süreçte kentsel alanda ekonomik ilişkiler yeniden kurulurken, kentsel mekânın planlanması ve düzenlenmesi gibi konular da yüzyılın başından sonuna kadar farklı ölçek, teknik ve içerikte ele alınmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu gelişmeler, doğrudan ya da dolaylı Türkiye’de de etkilerini ve sonuçlarını göstermiş; Dünya’daki ekonomik politikalar ve toplumsal niteliklerde görülen değişim Türkiye kentleşmesini etkilemiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Şehir Planlama · Kentleşme · 20. Yüzyıl

Özet

20. yüzyıl tüm Dünya’da her açıdan geniş çaplı ve hızlı değişimlere sahne olmuştur. Sanayi Devrimi sonrasında bilim ve teknoloji alanında yaşanan gelişmeler ve bunların sosyal ve mekânsal sonuçları, tüm dünyada üretim ve tüketim ilişkilerini yeniden şekillendirmiştir. Kentler bu değişimlerin izlerinin en açık göründüğü yerler olmuştur. Sanayileşmeye bağlı olarak nüfus hızla artmış, kent sayısı ve kentsel alan büyümüş, kentlerde toplumsal katmanlaşma ve işbölümü yeniden oluşmuştur. Bu süreçte kentsel alanda ekonomik ilişkiler yeniden kurulurken, kentsel mekânın planlanması ve düzenlenmesi gibi konular da yüzyılın başından sonuna kadar farklı ölçek, teknik ve içerikte ele alınmıştır. Bu gelişmeler, doğrudan ya da dolaylı Türkiye’de de etkilerini ve sonuçlarını göstermiş; Dünya’daki ekonomik politikalar ve toplumsal niteliklerde görülen değişim Türkiye kentleşmesini etkilemiştir.

Abstract

The 20th century has been the scene of wide ranging and rapid changes all over the world. The developments in science and technology after the Industrial Revolution and their social and spatial results have reshaped the production and consumption relations in the world. Cities are the places where the traces of these changes have been seen most obviously. As the results of the Industrial Revolution the population and the number of the cities has increased, the urban area has grown and the social stratification and division of labor have been re-shaped. While the economic relations have been re-established, some new issues such as the planning and organizing of the urban area have evolved and developed in different scale, technic and content from the beginning to the end of the 20th century. This process has made direct or indirect effects and created consequences on Turkey’s urbanization experience as well.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yücel, C. (2020). 20. yüzyıl Dünya ve Türkiye kentleşmesi üzerine bir derleme. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 50, 200–230. https://doi.org/10.48070/erusosbilder.762929

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (62)

  1. Alkan, A. & Duru, B. (Der. ve Çev.) (2002a). 20. yüzyıl kenti, İmge Yayınevi, Ankara
  2. Alkan, A. & Duru, B. (2002b). 20. Yüzyılda kent ve kentsel düşünce. İçinde A. Alkan & B. Duru (Der. ve Çev.) 20. Yüzyıl Kenti, (ss. 7-25). İmge Yayınevi, Ankara
  3. Aksoylu, S. (t.y.). A critical outlook to the planning practices of Turkey from the beginning of republican period. https://www.researchgate.net/publication/242656282
  4. Balaban, O. (2010). Capital accumulation, the State and the production of built environment: the case of Turkey” [Yayınlanmamış doktora tezi]. ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü
  5. Bilsel, F. C., (2010). Henri Prost's planning works in Istanbul (1936-1951): Transforming the structure of a city through master plans and urban operations. From the imperial capital to the republican modern city. İçinde Henri Prost s Planning of Istanbul (ss. 101-165). İstanbul Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul
  6. Bluestone, B. & Harrison, B. (1986). The great American job machine: The proliferation of low-wage employment in the U.S. economy. United States Congressional Joint Committee, Washington D.C.
  7. Boratav, K. (2004). Türkiye iktisat tarihi 1908-2002. İmge Yayınevi, Ankara
  8. Boratav, K. (2013). Türkiye iktisat tarihi 1908–2009. İmge Kitabevi, Ankara
  9. Campbell, H. & Marshall, R. (2002). Utilitarianism’s bad breath? A re-evaluation of the public interest justification for planning. Planning Theory 1(2), s.163-187.
  10. Clark, D. (1996). Urban world/global city, Routledge, London
  11. Comte, A. (1876). The Course of positive philosophy. George Bell and Sons, London
  12. Çoban, A. N. (2012). Cumhuriyetin ilanından günümüze konut politikası. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 67/3, 75-108, Ankara
  13. Davidoff, P. (1965). Advocacy and pluralism in planning. Journal of American Institute of Planners, 31(4), 331-338.
  14. Doğan, A. E. (2001), Türkiye kentlerinde 20 yılın bilançosu. Praksis, 2, 97-123
  15. Durkheim, E. (1960). The division of labour in society. Macmillan, New York.
  16. Eraydın, A. (1988). Sermaye birikim sürecinde kentler. Defter, 5, 133-153, İstanbul
  17. Ercan, M. A. (2016). Endüstri-sonrası kentlerin değişen ve dönüşen kamusal mekânları. Planlama, 26(3), 193–203
  18. Erman, T. (2012). Urbanization and urbanism. İçinde M. Heper & S. Sayari (Eds.), The Routledge Handbook of Modern Turkey (ss. 293-302), Routledge, Oxford
  19. Erman, T. (2013). Küresel ve yerel dinamikler altında ‘Anadolu kaplanı’ kentleri. İdealKent, 8, 50-73
  20. Ersoy, M. (2007). Planlama kuramına giriş. İçinde M. Ersoy (Der.) Kentsel Planlama Kuramları İmge Kitabevi, Ankara.
  21. Forester, J. (1989). Planning in the face of power. University of of California Press, Berkeley.
  22. Freestone, R. & Gibson, C. (2006). The cultural dimension of urban planning strategies: an historical perspective. İçinde J. Monclús & M. Guàrdia (Eds.) Culture, Urbanism and Planning (ss. 21-41) Ashgate Publishing, Hampshire.
  23. Friedmann, J. (1998). The new political economy of planning: the rise of civil society. İçinde: M. Douglas & J. Friedmann (Der.) Cities for Citizens Wiley, London.
  24. Görgülü, Z. & Görgülü, T. (2010). Türkiye’de planlama ve mimarlık alanının son 10 yılı. Mimarlık Dergisi, 352, TMMOB Mimarlar Odası, Ankara
  25. Güler, B. A. (1998). Yerel yönetimler liberal açıklamalara eleştirel yaklaşım. TODAİE Yayınları, Ankara
  26. Habermas, J. (1984). The theory of communicative action, vol I-II. Polity, Cambridge.
  27. Harvey, D. (1990). The condition of postmodernity: an enquiry into the origins of cultural change. Blackwell, Oxford.
  28. Hatt, P. K. & Reiss, A. J. Jr., (1957). The history of urban settlement. İçinde: Cities and Society (ss. 175-179) The Free Press, Glenceo, Illionis
  29. Hebbert, M. & Sonne, W. (2006). History builds the town: on the uses of history in twentieth-century city planning. İçinde J. Monclús & M. Guàrdia (Eds) Culture, Urbanism and Planning (ss. 3-19) Ashgate Publishing, Hampshire.
  30. Jacobs, J. (1961). The death and life of great American cities. Vintage, New York.
  31. Keleş, R. (2008). Kentleşme politikası. İmge Yayınevi, Ankara
  32. Keleş, R. & Payne, G. (1984). Turkey. İçinde M. Wynn (der.) Planning and Urban Growth in Southern Europe (ss. 165-97) Mansell, Londra
  33. Keyder, Ç. (1989). Türkiye’de devlet ve sınıflar. Birikim Yayınları, İstanbul
  34. Massey, D. (1984). Spatial divisions of labour: social structures and the geographies of production, Macmillan, London.
  35. Osmay, S. (1998). 1923’ten bugüne kent merkezlerinin dönüşümü. İçinde Y. Sey (Ed.) 75 Yılda Değişen Kent ve Mimarlık, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul
  36. Ökmen, M. & Parlak, B. (2008). Modernleşmeden küreselleşmeye Türk kent yönetimleri: Temel nitelikler, sorunlar ve projeksiyonlar. KMU İİBF Dergisi, 15, ss. 199-259
  37. Punter, J. V. (1990). The privatisation of public realm. Planning, Practice and Research, 5(3), ss.9–16.
  38. Sakarya, A. (2014). Türkiye’de ekonomi politikaları ve ülke mekânında değişim (1980-2012). MEGARON Dergisi, 9(4). ss. 243-254
  39. Saunders, P. (1990). A nation of homeowners. Unwin Hyman, London.
  40. Scott, J. (1998). Seeing like a state. Yale University Press, New Haven.
  41. Sencer, Y. (1979). Türkiye’de kentleşme”, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara
  42. Smith, M. P., (1980) The city and social theory. Basil Blackwell, Oxford.
  43. Suğur, N. (1998). Türkiye’de sosyal ve ekonomik değişmeler. İçinde İ. Güneş (der) Dünyanın ve Türkiye’nin Yakın Tarihi, Anadolu Üniversitesi Yayınları, No: 1019.
  44. Suher, H. (1996). Şehircilik. İTÜ Mimarlık Fakültesi Baskı Atelyesi, İstanbul.
  45. Şengül, H. T. (2001). Kentsel çelişki ve siyaset: Kapitalist kentleşme süreçleri üzerine yazılar. Demokrasi Kitaplığı, İstanbul
  46. Şengül, H. T. (2002). Planlama paradigmalarının dönüşümü üzerine eleştirel bir değerlendirme. Planlama Dergisi, 2002/2-3, ss. 8-30, Şehir Plancıları Odası, Ankara
  47. Şengül, H. T. (2017). Türkiye’de kentleşme deneyiminin dönemlenmesi. İçinde F. Alpkaya & B. Duru (Der.) 1920’den Günümüze Türkiye’de Toplumsal Yapı ve Değişim, ss. 407- 453, Phoenix Yayınevi, Ankara
  48. Şengül, M. (2007). Kentleşen dünya, “küreselleşme” ve yoksulluk: Türkiye kentleşmesine bir bakış. İçinde A. Mengi (Ed.) Kent ve Politika-Antik Kentten Dünya Kentine, (ss. 89- 106) İmge Kitabevi, Ankara
  49. Taylor, N. (2009). Anglo-american town planning theory since 1945: three significant developments but no paradigm shifts from planning perspectives. İçinde E. L. Birch (Ed) The Urban and Regional Planning Reader (ss. 96-105), Routledge
  50. Tekeli, İ. (1986). Türkiye’de 19. Yüzyıl ortalarından 1950’ye kadar kentsel araştırmaların gelişimi. İçinde S. Atauz (Der.) Türkiye’de Sosyal Bilim Araştırmalarının Gelişimi (ss. 239-268) Türk Sosyal Bilim Derneği, Ankara
  51. Tekeli, İ. (2009). Modernizm, modernite ve Türkiye’nin kent planlama tarihi. İlhan Tekeli Toplu Eserleri – 8, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul
  52. Tekeli, İ. (2010). Almanca konuşan plancı ve mimarların erken cumhuriyet dönemi Ankara’sının planlaması ve konut sorununun çözümüne katkıları üzerine. Goethe-Institut, Bir Başkentin Oluşumu: Avusturyalı, Alman ve İsviçreli Mimarların İzleri Projesi, Ankara-2010, http://www.goethe.de/ins/tr/ank/prj/urs/geb/sie/trindex.htm
  53. Thorns, D. C. (2002). The transformation of cities: urban theory and urban life. Palgrave Macmillan, Great Britain
  54. Toennies, F. (1956). Community and society. Michigan State University Press, Michigan.
  55. TÜİK, Türkiye İstatistik Kurumu. www.tuik.gov.tr
  56. Ülker, B. (2018). Sürgünde modern şehircilik aklının terbiyesi. Toplumsal Tarih – Aylık Tarih Dergisi, (295), ss. 66-79, Tarih Vakfı, İstanbul
  57. Ward, S. V. (2004). Planning and urban change. SAGE Publications Ltd., London-Thousand Oaks-New Delhi.
  58. Watson, S. & Gibson, K. (Der) (1995). Postmodern cities and spaces. Blackwell, Oxford.
  59. Weber, M. (1921). The city. The Free Press, New York.
  60. Wirth, L. (1938). Urbanism as a way of life. American Journal of Sociology 44, ss.1–24
  61. Yılmaz, E. & Çitçi, S. (2011). Kentlerin ortaya çıkışı ve sosyo-politik açıdan Türkiye’de kentleşme dönemleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(35), ss. 252-267.
  62. Bilsel, F. C., (2010). Henri Prost's planning works in Istanbul (1936-1951): Transforming the structure of a city through master plans and urban operations. From the imperial capital to the republican modern city. İçinde Henri Prost s Planning of Istanbul (ss. 101-165). İstanbul Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul