Dergiler / Tehlikedeki Diller Dergisi / 2020 / Cilt: 10 - Sayı: 17

Çuvaşça Kay- “Gitmek” Fiilinin Dilbilgisel ve Sözlüksel Kullanımları Üzerine

Sayfa
279–297
Yayın Tarihi
2020-07-13
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makalede fiilin, tarihî Çuvaşçadaki ilk tanıkları tespit edilecek; dilbilgiselleşmesi ile beliren {-sA kay-} art-fiilinin Modern Çuvaşçadaki kılınış bildirimleri ortaya koyulacak; son olarak da Çuvaşçanın sözvarlığına, kök anlamına ait sözlüksel kullanımları dışındaki katkıları belirlenecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türkçede fiiller; anlama ve işleve dönük değişkenlikleri ile dikkat çeken sözcük türleridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bağlam içinde biçimlenen sözlüksel anlamlarının yanında, kimi zaman dilbilgisel hâle gelerek birleşik oluşturduğu bir başka eylemin gerçekleşme biçimini tanımlayabilmekte, kimi zaman da dilbilgiselden sözlüksele geçiş yaparak söz varlığına katılabilmektedirler.
💡
Sonuç & Katkı:Makalede fiilin, tarihî Çuvaşçadaki ilk tanıkları tespit edilecek; dilbilgiselleşmesi ile beliren {-sA kay-} art-fiilinin Modern Çuvaşçadaki kılınış bildirimleri ortaya koyulacak; son olarak da Çuvaşçanın sözvarlığına, kök anlamına ait sözlüksel kullanımları dışındaki katkıları belirlenecektir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Çuvaşça · kay- fiili · dilbilgiselleşme

Özet

Türkçede fiiller; anlama ve işleve dönük değişkenlikleri ile dikkat çeken sözcük türleridir. Bağlam içinde biçimlenen sözlüksel anlamlarının yanında, kimi zaman dilbilgisel hâle gelerek birleşik oluşturduğu bir başka eylemin gerçekleşme biçimini tanımlayabilmekte, kimi zaman da dilbilgiselden sözlüksele geçiş yaparak söz varlığına katılabilmektedirler. Türk dilinin diğer değişkelerinde olduğu gibi Çuvaşçada da hem sözlüksel hem de dilbilgisel kullanımları bulunan sınırlı sayıda fiil bulunmaktadır. Çuvaşça kay- “gitmek” biçimi de söz konusu fiil kadrosunun bir parçasıdır ve dilbilimsel değişkenlikleri ile dikkat çeken bir fiildir. Bu makalede şimdiye dek bütüncül bir biçimde ele alınmamış olan kay- “gitmek” fiilinin Çuvaşçanın söz varlığına ve gramerine ilişkin kullanımlarının belirlenmesi amaçlanmaktadır. Makalede fiilin, tarihî Çuvaşçadaki ilk tanıkları tespit edilecek; dilbilgiselleşmesi ile beliren {-sA kay-} art-fiilinin Modern Çuvaşçadaki kılınış bildirimleri ortaya koyulacak; son olarak da Çuvaşçanın sözvarlığına, kök anlamına ait sözlüksel kullanımları dışındaki katkıları belirlenecektir.

Abstract

In Turkish Language, verbs are types of words that grasp attention with their variabilities in meaning and function. Besides their lexical meanings formed within context, they sometimes may define the realization type of another verb with which it becomes a compound by being grammaticalized, and at times, they may join to the vocabulary by switching from grammatical to lexical. As in other variations of Turkish language, there are a limited number of verbs that have both lexical and grammatical uses in Chuvash language as well. In Chuvash, kay- “to go” form is a part of the verbs in question and it is a verb that draws attention with its grammatical variabilities. In this article, the aim is to determine the uses of the verb kay- “to go”, which has never been studied from a holistic perspective, regarding the vocabulary and grammar of Chuvash language. In the article, the first examples of the verb in historical Chuvash language will be determined; the manner of action expressions of {-sA kay-} postverb in Chuvash language which occur with its grammaticalization will be revealed; and finally its contributions to the vocabulary of Chuvash language other than its lexical uses regarding the root meaning will be determined.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

GÜZEL, S. (2020). Çuvaşça Kay- “Gitmek” Fiilinin Dilbilgisel ve Sözlüksel Kullanımları Üzerine. Tehlikedeki Diller Dergisi, Cilt: 10 - Sayı: 17, 279–297. https://ajindex.com/articles/83415

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (13)

  1. Agakov, L. (1993). Yumanlĭhra apla Pulnĭ, Şupaşkar: ÇKİ. (=YŞP) Ağcagül, S. (2009). Aktionale Operatoren im Türkischen mit besonderer Berücksichtigung des Türkei - und Irantürkischen, Inauguraldissertation, Mainz. Arat, R. R. [Rachmatullin, Gabdul-Rashid] (1928). Die Hilfsverben und Verbal-adverbien im Altaischen, Inaugural-Dissertation zur Erlangung der Doktorwürde [genehmight von der Phlosophischen Fakultät der Friedrich-Wilhelms - Universität zu Berlin] Weimar. Arıkan İ. (2011). “Çuvaş Türkçesinde Dilbilgiselleşen Bir Fiil: tăr-”, MTAD, 8(2): 36-62.
  2. Aslan Demir, S. (2013). “Türkmencede Kılınış İşlemcisi Olarak Art-Fiiller”, Türkbilig, 2013/26: 67-90.
  3. Aşmarin, N. İ. (1994-2000). Slovar Çuvaşskogo Yazıka  Çĭvaş Sĭmahĩsen Kĩneki, 17 Cilt, Çeboksarı Russika. (=ÇSK). Aşmarin, N. İ. (1898). Materialı dlya İssledovaniya Çuvaşskago Yazıka, Kazan: Tipo-litografiya İmperatorskago Universiteta. Aşmarin, N. İ. (1923). Opıt İssledovaniya Çuvaşskogo Sintaksisa II, Simbirsk. Aydemir, A. (2010).
  4. Türkçede Zaman ve Görünüş Sistemi, Ankara:
  5. Grafiker. Bacanlı, E. (2014). Kılınış Kategorisi ve Altaycada Kılınış Belirleyicisi Olarak Art Fiiller, Ankara:
  6. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  7. Bayram, B. (2010). Çuvaş Türklerinin Kahramanlık Anlatmaları (Alplar), Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
  8. Brinton, L.J.; Closs Traugott E. (2005). Lexicalization an Language Change. Cambridge: Cambridge University Press.
  9. Crystal, D. (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics 6th Edition.
  10. Blackwell Publishing. Çernov, M. F. (1980). “Glagol'no-substantivnıe frazeologiçeskie soçetaniya v sovremennom çuvaskom yazıke”, İssledovaniya po Etimologii i frazeologii Çuvaşskogo Yazıka, Trudı, Vıp. 98, Çeboksarı: Nauçno-İssledovatel'skiy İnstitut Yazıka, Literaturı, Istorii i Ekonomiki Pri Sovete Ministrov Çuvaşskoy ASSR, s. 49-79.
  11. Çernov, M. F. (1982). Çĭvaşla-Vırĭsla Frazeologi Slovari Glagolla Yat Sĭmah Frazeologizmisem/ Çuvaşko-Russkiy Fraozologiçeskiy Slovar’ Glagolno-imennıe Frazeologizmı, Şupaşkar: ÇKİİ. (=ÇRFS) Demir, N. (1993). Postverbien im Türkeitürkischen. Unter besonderer Berücksichtigung eines südanatolischen Dorfdialekts, Wiesbaden: Harrassowitz Verlag. Demir, N. (2013). “Kip Ekleriyle Kurulan Birleşik Fiiller”, Prof. Dr. Leylâ Karahan Armağanı, Ankara: Akçağ Yayınları, s. 389-398.
  12. Dmitriev, V. D. (1960). “Dva opisaniya çuvaşey i çuvaşskie slovari vtoroy çetvertı XVIII veka”, Uçenıe Zapiski, XIX, 270-302.
  13. Durmuş, O. (2014). 18. Yüzyıl Çuvaşçasının Söz Varlığı, Edirne: