Dergiler / Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi / 2018 / Cilt: 3 - Sayı: 1

Moğol İşgali Sırasında Van Gölü Havzası’na Gelen Türk-Moğol Boyları

Turk –Mongol Clans That Came to the Van Lake Basin During the Mongol Occupation

Sayfa
186–211
Yayın Tarihi
2018-04-17
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yukarıda bahsi geçen Türk-Moğol boyları, önce İlhanlı devleti içerisindeki taht mücadeleleri, ardından devletin yıkılmasıyla başlayan hâkimiyet mücadeleleri ve nihayet Kara Koyunlu ve Akkoyunlu mücadeleleri sonucunda başta İran ve Orta Anadolu olmak üzere çevreye göç edeceklerdir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:XIII. yüzyılın ikinci yarısında meydana gelen Moğol istilası Anadolu’ya çok sayıda Türk ve Moğol kabilesinin gelmesine sebep olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Hülegü yöreyi stratejik öneminden dolayı Ahlat merkezli bir eyalet içerisine aldığı gibi bölgeye Türk ve Moğol boylarını da iskan etmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Yukarıda bahsi geçen Türk-Moğol boyları, önce İlhanlı devleti içerisindeki taht mücadeleleri, ardından devletin yıkılmasıyla başlayan hâkimiyet mücadeleleri ve nihayet Kara Koyunlu ve Akkoyunlu mücadeleleri sonucunda başta İran ve Orta Anadolu olmak üzere çevreye göç edeceklerdir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Moğol · Türkmen · Kıpçak

Özet

XIII. yüzyılın ikinci yarısında meydana gelen Moğol istilası Anadolu’ya çok sayıda Türk ve Moğol kabilesinin gelmesine sebep olmuştur. Moğollar, askeri birliklerini teşkil eden Moğol ve Türk aşiretlerini Anadolu’nun doğu bölgelerine yerleştirdiler. Zira Doğu Anadolu yaylak-kışlak hayat tarzını sürdüren bu aşiretler için uygun özellikleri barındırmaktaydı. İlk kez Celaleddin Harezmşah’ı takip eden Çurmağun Noyan’la birlikte gelen bu topluluklar arasında Uygur, Karluk ve çok sayıda Türkmen topluluğu da vardı. Bu bağlamda Yassıçemen yenilgisinden sonra, çoğunluğu Kanglı ve Kıpçak Türklerinden müteşekkil Harezmli ordusu başıboş bir vaziyette Anadolu’ya dağılmıştı. Selçuklu ve Eyyubi hizmetine alınan bir grup Harezmlilerin Van ve çevresine iskân edildikleri yer adlarından anlaşılmaktadır. Ayrıca Selçuklu fütühatıyla Azerbaycan’a gelen çok sayıda Oğuz boyunun Moğol istilasıyla birlikte Doğu Anadolu’ya ve bilhassa Van Gölü Havzası’na akın ettiği kaynaklarda anlatılmaktadır. Bölgeye esas büyük nüfusun gelişi Hülegü’nün Batı seferi sonucunda olmuştur. Hülegü’nün ordusunda başta Uyrat, Sulduz, Celayir, Tatar, Sünit olmak üzere çok sayıda Moğol boyu vardı. Bu Moğol kabileleri Van Gölü’nün kuzeyindeki Aladağları yaylak olarak kullanıyorlardı. İlhanlı devletinin yıkılışından sonra da bölgede varlıklarını devam ettireceklerdir. Hülegü yöreyi stratejik öneminden dolayı Ahlat merkezli bir eyalet içerisine aldığı gibi bölgeye Türk ve Moğol boylarını da iskan etmiştir. Akkoyunlu ve Kara Koyunlu Türkmenlerinin de Moğol istilasıyla geldikleri düşünülürse Van Gölü Havzası’nın demografik yapısının nasıl teşekkül ettiği daha iyi anlaşılmaktadır. Yukarıda bahsi geçen Türk-Moğol boyları, önce İlhanlı devleti içerisindeki taht mücadeleleri, ardından devletin yıkılmasıyla başlayan hâkimiyet mücadeleleri ve nihayet Kara Koyunlu ve Akkoyunlu mücadeleleri sonucunda başta İran ve Orta Anadolu olmak üzere çevreye göç edeceklerdir.

Abstract

The Mongol invasion, which happened in the second half of 13th century, caused that a lot of Turk-Mongol clans came to the Anatolian. The Mongol put into Mongol and Turk tribes that constituted in their military, to their east area of Anatolian. Because the East Anatolian had appropriate futures for those tribes who had summer posture ana winter quarters way of life. There was much community of Uigur and Karluk and Turcoman among these clans which came with Curmagun Noyan who firstly followed Djelal Ed-Din Khwarazmshah. So, Khwarazm military majority of which composed of Kangly and Qıpcaq Turks had independently spread to the Anatolian after Yassıçemen defeat. It has been understood that some of the Khwarazms who were taken to service of Seljukid and Eyyubi were settled to Van and Its near, from the names of place. In addition, it’s told that plenty of Oghuz tribes who came to Azerbaijan with victories of Seljukid surged into the East of Anatolian and especially the Van Lake Basin. The basic arrival of majority of the population to the area, happened in the result of hülegü’s West voyage. There were a lot of Mongol tribes particularly Avirata, Sulduz, Djalair, Tatar and Sunıt. These Mongol clans used the Alatagh in the north of Van lake as summer pasture. They would maintain their existence in the area after The Ilkhanid state was demolished. Because of its strategical importance, at the moment Hülegü took the area in province centered with Khlat settled Turk and Mongol clans to the area, too. If it is considered that, Aq Qoyunlu and Qara Qoyunlu Turkomans came with the Mongol occupation, too, it’s comprehended well how demographic structure of the Van Lake Basin was formed. The Turk and Mongol clans mentioned at above would migrate to environs especially Persia and middle of the Anatolian at the result of firstly struggle, of throne in Persia, then struggle of sovereignty which started with the state’s demolishing and finally Qara Qoyunlu and Aq Qoyunlu’s struggle.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

KELEŞ, E. (2018). Moğol İşgali Sırasında Van Gölü Havzası’na Gelen Türk-Moğol Boyları. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt: 3 - Sayı: 1, 186–211. https://ajindex.com/articles/821171

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (23)

  1. Aka, İsmail, “Anadolu’dan İran’a Göçler”, Tarihten Günümüze Türk-İran İlişkileri Sempozyumu (16-17 Aralık 2002 Konya), Ankara 2003.
  2. Alasania, Guili, “Gürcistan Kıpçakları”, Türkler II, Ankara 2002.
  3. Aziz b. Esterabadi, Bezm ü Rezm, (nşr., Mürsel Öztürk), Ankara 2014.
  4. Barbaro, Josaphat, Anadolu’ya ve İran’a Seyahat, (nşr. Tufan Gündüz), İstanbul 2005.
  5. Barthold, V. V., İslam Medeniyeti Tarihi, (nşr. M. F. Köprülü), Ankara 1973.
  6. Baykara, Tuncer, “Doğu Anadolu= Türkmenia” (Türkmen Ülkesi)”, Atsız Armağanı, İstanbul 1976.
  7. Baykara, Tuncer, Hınıs ve Malazgirt Sancakları Yer Adları (XVI. yy), Ankara 1991.
  8. Beygu, A.Şerif, Ahlat Kitabeleri, İstanbul 1932.
  9. Beysanoğlu, Şevket, Anıtları ve Kitabeleri ile Diyarbekir Tarihi I, Ankara 1987.
  10. Hafız-ı Ebru, Chroniqe des Rois Mongols en İran, (Zeyl-i Camiü’t-Tevarih Reşidi Zübdetü’t-Tevarih), (nşr. K. Bayani), Paris 1936.
  11. Cahen, C., Osmanlılardan Önce Anadolu’da Türkler, (nşr. Y. Moran), İstanbul 1984.
  12. Caterino Zeno ve Ambrogio Contarini, Seyahatnameler (Doğu’da Venedik Elçileri), (nşr. Tufan Gündüz), İstanbul 2006.
  13. Cöhce, Salim, “Doğu Karadeniz Bölgesinin Türkleşmesinde Kıpçakların Rolü”, I. Tarih Boyunca Karadeniz Kongresi Bildirileri (13-17 Ekim1986), Samsun 1988.
  14. Cüveyni, Alaaddin Ata Melik, Tarih-i Cihangüşa I, (nşr., Mürsel Öztürk), Ankara 1998.
  15. Çay, Abdulhaluk vd, Türk Milli Bütünlüğü İçerisinde Doğu Anadolu, Ankara, 1986.
  16. Çay, Abdulhaluk, Anadolu’da Türk Damgası (Koç-koyun Heykel-Mezartaşları ve Türklerde Koç-Koyun Meselesi), Ankara 1983.
  17. Çoruhlu, Yaşa, Türk Sanatında Hayvan Sembolizmi- I, İstanbul 1995. D’ohsson, M. Baron C. Moğol Tarihi, (nşr. Ekrem Kalan vd.), İstanbul 2006.
  18. Devletşah, Tezkire-i Devletşah III, (nşr., Necati Lügal), Ankara 1987.
  19. Diyarbekirli, Nejat, Hun Sanatı, İstanbul 1972.
  20. Durak, Neslihan, “İlhanlılar Döneminde Aladağ Çevresi”, I. Uluslararası Ahlat-Avrasya Bilim, Kültür ve Sanat Sempozyumu (23-25 Ağustos 2012), İstanbul 2013.
  21. Ebu Bekr-i Tihrani, Kitab-ı Diyarbekriyye I, (Farsça nşr. Necati Lügal-Faruk Sümer), Ankara 1993
  22. Ebu Bekr-i Tihrani, Kitab-ı Diyarbekriyye, (nşr., Mürsel Öztürk), Ankara 2001. Ebu’l Kasım Abdullah b. Muhammed Kaşani, Tarih-i Olcaytu, (nşr. M. Hemblu), Tahran 1348. Ebu’l-Fida, Takvimü’l-Büldan, (nşr. Ramazan Şeşen), İstanbul 2017.
  23. Muhammed en-Nesevi, Celalüttin Harzemşah, (nşr. Necip Asım), İstanbul 1934. Muhammed en-Nesevi, en-Nesevi Siretü’s-Sultan Celaleddin Mengüberti, (nşr. O. Houdas), Paris 1891. Eröz, Mehmet “Sosyolojik Yönden Türk Yer Adları”, Türk Tarihi Dergisi, Say