Dergiler / Türkoloji Dergisi / 2011 / Cilt: 18 - Sayı: 1

XVI. yüzyılda Teke Sancağı’nın yönetimi ve yöneticileri

Administration and Administrators of the Sanjak of Teke in the XVIth Century

Sayfa
273–293
Yayın Tarihi
2011-04-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada, XVI. yüzyılda Teke Sancağı’nda görev yapan sancakbeyi, alaybeyi(mir-alay), çeribaşı (çerisürücü), subaşı, dizdar, kale kethüdası gibi askerîidarî ve sancaktaki kazalarda görev yapan kadı, naip gibi kazaî-idarî görevlilerin isimleri, gelirleri ve görevde bulundukları yıllar tespit edilerek, görev alanlarına ilişkin bilgiler verilmiştir

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Klasik Dönemde Osmanlı İmparatorluğu’nda temel yönetim birimi sancaktı.
📊
Temel Bulgular & Veri:Önceleri belirli bir bölgedeki tımarlı sipahilerin komutanı olarak ortaya çıkan, ancak daha sonra bölgedeki idarî mekanizmanın da başına geçen sancakbeyi padişahın yürütme yetkisini, kazaların yöneticisi olan kadı ise padişahın yargı yetkisini temsil etmekteydi.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada, XVI. yüzyılda Teke Sancağı’nda görev yapan sancakbeyi, alaybeyi(mir-alay), çeribaşı (çerisürücü), subaşı, dizdar, kale kethüdası gibi askerîidarî ve sancaktaki kazalarda görev yapan kadı, naip gibi kazaî-idarî görevlilerin isimleri, gelirleri ve görevde bulundukları yıllar tespit edilerek, görev alanlarına ilişkin bilgiler verilmiştir
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Teke Sancağı · Osmanlı Devleti · 16. yüzyıl

Özet

Klasik Dönemde Osmanlı İmparatorluğu’nda temel yönetim birimi sancaktı. Doğrudan merkezden atanan sancakbeyinin yönetimindeki sancakta örfiye, ilmiye ve kalemiye sınıflarına mensup birtakım asker ve memurlar görev yapmaktaydı. Önceleri belirli bir bölgedeki tımarlı sipahilerin komutanı olarak ortaya çıkan, ancak daha sonra bölgedeki idarî mekanizmanın da başına geçen sancakbeyi padişahın yürütme yetkisini, kazaların yöneticisi olan kadı ise padişahın yargı yetkisini temsil etmekteydi. Sancakbeylerinin yetki ve otoriteleri, bağlı bulundukları beylerbeyileri ve kadılar vasıtasıyla sınırlandırılmıştı. Bu suretle Osmanlılar, taşra yönetiminde kuvvetler ayrımını korumuşlar ve denge siyasetini uygulamışlardır. Bu çalışmada, XVI. yüzyılda Teke Sancağı’nda görev yapan sancakbeyi, alaybeyi(mir-alay), çeribaşı (çerisürücü), subaşı, dizdar, kale kethüdası gibi askerîidarî ve sancaktaki kazalarda görev yapan kadı, naip gibi kazaî-idarî görevlilerin isimleri, gelirleri ve görevde bulundukları yıllar tespit edilerek, görev alanlarına ilişkin bilgiler verilmiştir

Abstract

The chief administrative unit of the Ottoman Empire in the Classical Age was ‘sanjak(sub-province)’. Governed by a sanjak-beg, who was appointed by the central government, the sanjak had its military and administrative officials selected from the groups of army (seyfiye), scholars (ilmiye) and administration (kalemiye). A Sanjak-beg, who was initially the chief of the timariots in the rural region and later also the local administrator, delegated the Sultan’s executive authority in the sanjak, while a “quadi (judge of Islamic law)”, as the administrator of the kaza (sub-division of a sanjak), represented the judicial power of the Sultan. The sanjakbeg shared his authority and duties with both his superior(beylerbeyi) in the hierarchy of provincial administration, and the quadi. Thus, the Ottoman Empire was able to protect the division of responsibilites in the provincial administration and to follow the policy of a balance of power. This study gives information about the provincial-military administrators, such as sanjak-beg, regiment commander (alaybeyi, mir-alay), head of troops (çeribaşı), commander of a town (subaşı), fortress commander (dizdar), fortress captain (kale kethüdası), and also the judicial administrators who served in the kazas, such as quadi (judge/administrator), deputy judge (naip), and their term of office and official duties in the XVIth century

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ARMAĞAN, A. (2011). XVI. yüzyılda Teke Sancağı’nın yönetimi ve yöneticileri. Türkoloji Dergisi, Cilt: 18 - Sayı: 1, 273–293. https://ajindex.com/articles/813392

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (1)

  1. (Hicri/Miladi) H.907/M.1502 Yusuf (Antalya) (AK.,MC., 0.117/4: 2a) Yayabaşı Kemal (Antalya) Kaya (Antalya) H.927/M.1521 (BOA., TD.: 107/84) H.963/M.1556 (BOA.,MD., 2: 4/35) Acemioğlanı Piri (Antalya) Mehmet(Antalya) 9350 H.963/M.1556 III. Murat dönemi H.987/M.1579 H.992/M.1584 (BOA.,Rûznâmçe:76/35) (BOA.,MD.,58:109/298) (TKGM.,KK:107/219a-b) (BOA., Rûznâmçe: 183) (BOA., MAD.:15549/35) H.1013/M.1604’den önce M.1604’den önce H.927/M.1521 M.1521’den önce (BOA.,Rûznâmçe: 1/518) (BOA.,Rûznâmçe: Yayabaşı Hızır (Karahisar) /518) 1.5.2. Kale Kethüdası Kale kethüdası, devlete ait malların korunmasında ve kale hizmetlerinde kale dizdarının yardımcısıydı. Kale muhafızlarının dirlik ve düzeninin sağlanması ve diğer hizmetlerin görülmesinde dizdar ile birlikte sorumluydu (Ergenç, 1995: 79). XVI. yüzyılda Antalya ve Karahisar-ı Teke kaleleri kethüdalarından isimleri tespit edilenler şunlardır: Tablo-V: XVI. Yüzyılda Antalya ve Karahisar-ı Teke Kaleleri Kethüdaları Sıra No Süleyman(Antalya) Kaynaklar H.927/M.1521 (BOA., TD.: 107/71) Mustafa Hüseyin (Antalya) H.1003/M.1595 (BOA.,Rûznâmçe:165/366) H.1006/M.1598 (BOA.,Rûznâmçe:210/505) (TKGM.,KK:315/33b) Mehmet (Antalya) H.1004/M.1596 (BOA., Rûznâmçe: 183) Mustafa Hacı Mustafa (") H.1013/M.1605 H.927/M.1521 (BOA., TD.: 107/85) İmirza (Karahisar) 1.5.3. Kale Muhafızları XVI. yüzyılın ilk yarısında H.927/M.1521 yılında Antalya Kalesi’nde 1 dizdar, 1 kethüda, 191 kale merdi, Karahisar-ı Teke Kalesi’nde 1 dizdar, 1 kethüda, 23 kale merdi görev yapmaktaydı (BOA., TD.: 107/68- 89). H.937/M.1530 yılında Antalya Kalesi’nde 1 dizdar, 1 kethüda, 6 topçu ve mustahfız olmak üzere 123 kale muhafızı, Karahisar-ı Teke kalesinde ise 1 dizdar, 1 kethüda ve 20 mustahfız olmak üzere 22 kale muhafızı bulunmaktaydı (BOA., TD.: 66/584-585, 590, 595-596, 597, 611). XVI. yüzyılın ikinci yarısında III. Murat dönemine ait İcmal deftere göre, Antalya Kaza idaresinin başı olup, yüksek dereceli bir medreseyi bitirmiş ve 3-5 yıl gibi belirli bir süre büyük vilayet merkezlerindeki kadıların yanında danişmend (stajyer) olarak hizmet vermiş kişiler arasından atanan kadı, görevine yalnız bir yıllık müddet-i örf ve bir yıllık da uzatmalı olarak, ancak iki yıllığına gönderiliyor ve başka bir kadılığa atanmadan önce İstanbul’da bir yıl mülâzemette beklemesi gerekiyordu (Akdağ, 1979-II: 97- 98). Kaza merkezi olan her kasaba veya şehirde mahkeme denilen bir daire vardı. Bu çoğu zaman kadının oturduğu ev ile yan yana ve bazen de büyük caminin içinde veya yanınday