Dergiler / Turkish Journal of Shiite Studies / 2021 / Cilt: 3 - Sayı: 1

Erken Dönemde Şîa-Mu‘tezile Etkileşiminin Tarihi Seyri

Historical Course of Shia-Mu'tazila Interaction in the Early Period

Sayfa
75–92
Yayın Tarihi
2021-06-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Mu‘tezile, itikadîmeselelelerin izahında akla ve felsefeye başvurmasıyla; Şîa ise imamet görüşü ile ön plana çıkmıştır.Söz konusu iki mezhebin ortaya çıktıkları bölge ile ilk teşekkül dönemleri belli ölçüde paralellikgöstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Şîa ve Mu‘tezile, İslam düşünce tarihinde ortaya çıkan ilk mezhebî oluşumlardandır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu bağlamda Mu‘tezile ve Şîa’nın hicrî ikinci asrın başlarında ortaya çıktıkları ve budönemden itibaren bir etkileşim halinde oldukları söylenebilir.
💡
Sonuç & Katkı:Mu‘tezile, itikadîmeselelelerin izahında akla ve felsefeye başvurmasıyla; Şîa ise imamet görüşü ile ön plana çıkmıştır.Söz konusu iki mezhebin ortaya çıktıkları bölge ile ilk teşekkül dönemleri belli ölçüde paralellikgöstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İslam Mezhepleri Tarihi · Şîa · Mu'tezile

Özet

Şîa ve Mu‘tezile, İslam düşünce tarihinde ortaya çıkan ilk mezhebî oluşumlardandır. Mu‘tezile, itikadîmeselelelerin izahında akla ve felsefeye başvurmasıyla; Şîa ise imamet görüşü ile ön plana çıkmıştır.Söz konusu iki mezhebin ortaya çıktıkları bölge ile ilk teşekkül dönemleri belli ölçüde paralellikgöstermektedir. Bu bağlamda Mu‘tezile ve Şîa’nın hicrî ikinci asrın başlarında ortaya çıktıkları ve budönemden itibaren bir etkileşim halinde oldukları söylenebilir. Çalışmada ilk olarak, çoğunluklaMu‘tezile’nin etkileyen, Şîa’nın ise etkilenen tarafta olduğu ortaya konulmaya çalışılmış, Şîa’nınMu‘tezile’den etkilenmediği iddiası incelenmiştir. Ardından, Mu‘tezile’nin ortaya çıkışı ile başlayıp,Şîa’nın usûlî düşünceyi benimsediği döneme kadar geçen sürede kurulan ilişki, tarihî süreçgözetilerek ortaya konulmaya çalışılmıştır. Şîa’nın özellikle on ikinci imamın gaybetine ilişkinfikirleri rasyonalize etme teşebbüsleri, Mu‘tezile ile fikrî yakınlaşmasında etkili olmuştur. Ebû SehlNevbahtî ve İbn Kıbbe’nin girişimleri ile başlayan aklîleşme süreci, İbn Cüneyd ve İbn Ebî Akîl gibi Şiîalimlerle devam etmiş, Şeyh Müfîd ile birlikte fikrî kurumsallaşma tamamlanarak usûlî düşünceteşekkül etmiştir. Şeyh Müfîd’in benimsediği Mu‘tezilî fikirler, öğrencileri Şerif Murtaza ve Şeyh Tusîtarafından devam ettirilmiştir.

Abstract

Shia and Mu‘tazila are two of the first sectarian formations appearing in the history of Islamicthought. Mu‘tazila took over with his appeal to reason and philosophy in explaining religious issues,Shia came to the fore with the view of imamate. The region in which these two sects emerged andtheir first formation period show a certain parallelism. In this context, it can be said that Mu‘tazilaand Shia emerged at the beginning of the second century AH and they have been in interaction sincethat period. In this study, firstly, it is tried to put forward that mostly Mu‘tazila affected the other,and Shia was the influenced party, also the claim that Shia was not affected by Mu‘tazila is examined.Then, the relationship established in the period from the emergence of Mu‘tazila to the adoption ofthe usuli thought by Shia, is tried to be put forward by considering the historical process. Theattempts of Shia to rationalize the ideas concerning the twelfth imam’s ghaybah/occultation, inparticular, were effective in her intellectual convergence with Mu‘tazila. The process ofrationalization, which started with the initiatives of Abu Sahl Nawbakhti and Ibn Qıbbe, continuedwith Shi'ite scholars such as Ibn Cuneyd and Ibn Abi Akil, with Sheikh Mufid, the intellectualinstitutionalization was completed and usuli thought was formed. The Mu‘tazilite ideas adopted bySheikh Mufid were continued by his students Sherif Murtada and Sheikh Tusi.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

DEMİRER, H. B. (2021). Erken Dönemde Şîa-Mu‘tezile Etkileşiminin Tarihi Seyri. Turkish Journal of Shiite Studies, Cilt: 3 - Sayı: 1, 75–92. https://ajindex.com/articles/809694

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (18)

  1. Abdülhamid, İrfan. İslam’da İtikadî Mezhepler ve Akaid Esasları, çev. M. Saim Yeprem. Ankara: TDV Yayınları, 2014.
  2. Akoğlu, Muharrem. Mihne Sürecinde Mu‘tezile. İstanbul: İz Yayıncılık, 2006. Amerrecî, Ahmed Şevki İbrahim. el-Mu‘tezile fî Bağdâd ve eseruhum fi’l-hayati’l-fikriyye ve’s-siyasiyye. Kahire: Mektebetü Madbûlî, 2000.
  3. Arpaguş, Hatice K. “Bağdat Mu‘tezile Ekolü: Ka’bî Örneği”. Uluslararası İslam Medeniyetinde Bağdat (Medinetü’s-Selam) Uluslararası Sempozyum. İstanbul: 2008.
  4. Arslan, Hulûsi. İslam Düşünce Geleneğinde Şîa-Mu‘tezile Etkileşimi (Şerif el-Murtaza Örneği). İstanbul: Endülüs Yayınevi, 2017.
  5. Ay, Mahmut. Mu‘tezile ve Siyaset Mu‘tezilizmin İktidar Mücadelesi. İstanbul: Pınar Yayınları, 2002.
  6. Aydınlı, Osman. Doğuşundan Büyük Selçuklulara Mu‘tezile Ekolü Tarihi ve Öğretisi. İstanbul: Endülüs Yayınları, 2018.
  7. Bulut, Halil İbrahim. “Şeyh Müfîd Hayatı ve Görüşleri”, Erken Dönem Şiî Düşünürler. ed. a. mlf. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
  8. Bulut, Halil İbrahim. Şîa’da Usûlîliğin Doğuşu ve Şeyh Müfîd. Ankara: Araştırma Yayınları, 2013. Cârullah, Zühdî. el-Mu‘tezile. Beyrut: el-Ehliyyetu li’n-Neşr ve’t-Tevzî, 1974.
  9. Cennet, Mehmet Zülfi. “Mezhebî Kimliğin Belirlenmesinde Algı Yanılması- Şerif Murtaza’nın Şiîliği ve Mu‘tezilîliği”. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 18/1. Ocak 2016.
  10. Daftary, Farhad. Şiî İslam Tarihi, çev. Ahmet Fethi Yıldırım. İstanbul: Alfa Tarih, 2016.
  11. Demir, Habip. Horasan’da Şiîlik İran’da Şiîliğin Tarihsel Kökleri. Ankara: Otto Yayınları, 2017.
  12. Demir, Osman. “Bağdat Mu‘tezile Kelamcıları ve Dönemin Fikrî ve Siyasî Yapılanmasına Olan Etkileri”. İslam Medeniyetinde Bağdat (Medinetü’s-Selam) Uluslararası Sempozyum. İstanbul: 2008.
  13. Emin, Muhsin. A’yânu’ş-Şîa. thk. Hasan Emin. Beyrut: Daru’t-Teârif li’l-Matbuât, 1983. Eş’ari, Ebû’l-Hasan. Makâlâtu’l-İslamiyyîn ve’htilafi’l-Musallîn, thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid. Kahire: Mektebetu’n-nehdati’l-Mısriyye, 1950.
  14. Goldziher, Ignaz. İslam’da Fıkıh ve Akaid, çev. İlhan Başgöz. Ankara: Ardıç Yayınları, 2004.
  15. Hakyemez, Cemil. Bişr b. Mu‘temir ve Mu‘tezile’nin Bağdat Ekolünün Doğuşu. Ankara:
  16. Ankara Üniversitesi,
  17. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1998.
  18. Hakyemez, Cemil. Şîa’da Gaybet İnancı ve Gaib On İkinci İmam. İstanbul: İsam Yayınları, 2009. Hayyât, Ebu’l-Huseyin. Kitâbu’l-İntisâr ve’r-Redd alâ İbni’r-Ravendiyyi’l-Mülhid. thk. H. S. Nyberg. Beyrut: Mektebetü Dari’l-Arabiyyeti li’l-Kitâb, 1993. Hayyât, Ebu’l-Huseyin. el-İntisar: Mu‘tezile Müdafaası. çev. Yüksel Macit.