Dergiler / Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan Bilimleri Dergisi / 2021 / Cilt: 2 - Sayı: 2

Osmanlı Devleti’nde Çiçek Hastalığı Üzerine Bir Değerlendirme

An Evaluation of Smallpox in The Ottoman State

Sayfa
301–324
Yayın Tarihi
2021-12-28
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada hastalığı önlemek amacıyla alınan tıbbi önlemler, yayınlanan nizamnameler, kurumsal gelişmeler ve halkın çiçek salgınına karşı tutumu irdelenmiş, Osmanlı Devleti’nde zuhur eden çiçek salgınlarına ilişkin genel bir perspektif sunulmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yakutların kızıl saçlı ve kırmızı elbiseli Rus bir kadın olarak tasavvur ettiği çiçek hastalığı, toplu ölümlere, hayatta kalanlarda ise körlüğe sebep olmuş, insanları ömürlerinin geri kalanını yüzlerindeki çiçek yarası iziyle yaşamaya mahkum etmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:İsmiyle müsemma olmayan çiçek hastalığı çoğunlukla çocuklarda görülmesine rağmen tüm yaş gruplarını da etkilemiş ve büyük nüfus kayıplarına yol açmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada hastalığı önlemek amacıyla alınan tıbbi önlemler, yayınlanan nizamnameler, kurumsal gelişmeler ve halkın çiçek salgınına karşı tutumu irdelenmiş, Osmanlı Devleti’nde zuhur eden çiçek salgınlarına ilişkin genel bir perspektif sunulmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Çiçek Salgını · Aşı Nizamnamesi · Aşılama

Özet

Yakutların kızıl saçlı ve kırmızı elbiseli Rus bir kadın olarak tasavvur ettiği çiçek hastalığı, toplu ölümlere, hayatta kalanlarda ise körlüğe sebep olmuş, insanları ömürlerinin geri kalanını yüzlerindeki çiçek yarası iziyle yaşamaya mahkum etmiştir. İsmiyle müsemma olmayan çiçek hastalığı çoğunlukla çocuklarda görülmesine rağmen tüm yaş gruplarını da etkilemiş ve büyük nüfus kayıplarına yol açmıştır. Ağır sonuçları olan bu hastalık Osmanlı coğrafyasında da etkili olmuş, ortadan kaldırılabilmesi için bir taraftan halk bilinçlendirilmeye çalışılırken bir taraftan da hastalığı önlemek adına kurumsal gelişmelere ağırlık verilmiş ve çıkarılan nizamnameler ile hukuki yollara başvurulmuştur. Bu çalışmada hastalığı önlemek amacıyla alınan tıbbi önlemler, yayınlanan nizamnameler, kurumsal gelişmeler ve halkın çiçek salgınına karşı tutumu irdelenmiş, Osmanlı Devleti’nde zuhur eden çiçek salgınlarına ilişkin genel bir perspektif sunulmuştur.

Abstract

Smallpox, envisioned by the Yakuts as a Russian woman with crimson hair and a red dress, caused mass deaths, and condemned the survivors to blindness and to live the rest of their lives with smallpox scars on their faces. On the contrary to the innocent meaning of its name (flower in Turkish), smallpox is a disease mostly seen in children but also affected all age groups and caused great population losses. This disease, which had severe consequences, was effective in the Ottoman geography as well. In order to eradicate it, while trying to raise awareness of the public on one hand, institutional developments were aimed to prevent the disease on the other hand, and legal remedies were also applied with the issued regulations. In this study, the medical measures taken to prevent the disease, the published regulations, institutional developments and the attitude of the people towards the smallpox epidemic were investigated, and a general perspective on the smallpox epidemics in the Ottoman Empire was presented.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ÜNLÜ, M., ALBAYRAK, Z. (2021). Osmanlı Devleti’nde Çiçek Hastalığı Üzerine Bir Değerlendirme. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan Bilimleri Dergisi, Cilt: 2 - Sayı: 2, 301–324. https://ajindex.com/articles/794531

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (22)

  1. Babıali Evrak Odası (BEO.) Dahiliye Nezareti Mektubi Kalemi (DH.MKT.) İrade Meclis-i Mahsus (İ.MMS.) İrade Şura-yı Devlet (İ.ŞD.) Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF.MKT.) Plan, Proje ve Krokiler (PLK.p.) Sadaret Divan Mukavelenameler (A.DVN.MKL.) Şura-yı Devlet Evrakı (ŞD.) Düstur, Birinci Tertib, C. 7, Ankara 1941. Gazeteler: Balkanlar Basiret Gazetesi Ceride-i Havadis İzmir Gazetesi Sabah AĞIR, Sevda, Osmanlı’da Karantina Uygulama Süreçleri ve Tepkiler (1865-1914),
  2. Hacettepe Üniversitesi,
  3. Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2020.
  4. AKTAŞ, Esat, Erzurum ve Trabzon Vilayetlerinde Salgın Hastalıklar (1838-1914),
  5. Atatürk Üniversitesi,
  6. Doktora Tezi, Erzurum 2015.
  7. BENLİ, Kübra, Klasik Dönem Osmanlı Sağlık Sistemi ve Salgın Hastalıklar (1300-1600),
  8. Selçuk Üniversitesi,
  9. Yüksek Lisans Tezi, Konya 2017.
  10. CANDEĞER, Ümmügülsüm, “Cumhuriyet Döneminde Türkiye’de Çiçek Hastalığı (1923-1960)”, Tarihsel Süreçte Anadolu’da Çiçek, Ed. Şükran Köse-Fevzi Çakmak-Ahmet Çağrı Büke-Eren Akçiçek, Gece Kitaplığı, Ankara 2020, ss. 95-106.
  11. ÇIPA, H. Erdem, “McNeill’in “Salgınlar ve Halklar”ı Üzerine Düşünceler”, Toplumsal Tarih, S. 22, Ekim 1995, ss. 18-22.
  12. ÇİFTÇİOĞLU, Ferdi, II. Abdülhamid Dönemi İzmir’de Salgın Hastalıklar, Celal Bayar Üniversitesi,
  13. Yüksek Lisans Tezi, Manisa 2014.
  14. DEMİRHAN, Ayşegül, Kısa Tıp Tarihi, Bursa Üniversitesi Yayınları, Bursa 1982.
  15. Doktor Besim Ömer, Çiçek Hastalığı ve Suçiçeği, Kostantiniye 1310. DRAMUR, Rengin, “Osmanlı Devleti’nde Çiçek Aşısı Uygulaması”, Uluslararası Dördüncü Türk Kültürü Kongresi Bildirileri 4-7 Kasım 1997, C. 3, Ankara 2000, ss. 169-179.
  16. ENİS, Ayşe Zeren, Everyday Lives of Ottoman Muslim Woman: Hanımlara Mahsus Gazete (Newspaper for Ladies) (1895-1908),
  17. Boğaziçi Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
  18. EROĞLU, Haldun-DİNÇ, Güven-ŞİMŞEK, Fatma, “Osmanlı İmparatorluğunda Telkîh-i Cüderî (Çiçek Aşısı)”, Milli Folklor, C. 13, S. 101, 2014, ss. 193-209.
  19. ERTAŞ, Mehmet Yaşar-EĞNİM, Kağan, “Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Hastalıklar”, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 10, 2011, ss. 83-108.
  20. GÜL, Abdulkadir, “XIX. Yüzyılda Erzincan Kazası’nda Salgın Hastalıklar (Kolera, Frengi, Çiçek ve Kızamık)”, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S. 41, Erzurum 2009, ss. 239-270.
  21. HULT, O.T., “Türkiye’de XVIII. Asrın Başında Çiçek Aşısı Tatbikine Dair”, Türk Tıb Tarihi Arşivi, Çev. Akdes Nimet Kurat, C. 4, S. 15, 1940, ss. 97-102.
  22. KARA, Ruhi-TÖREN, Arzu, “Aşık Veysel’in Şiirlerinde Eğitim”, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Der