Dergiler / KÜLLİYAT Osmanlı Araştırmaları Dergisi / 2020 / Sayı: 11

KÖPRÜLÜZÂDE FÂZIL AHMED PAŞA (Ö. 1087/1676)’NIN TASAVVUF EHLİNE YAKLAŞIMI

Sayfa
91–106
Yayın Tarihi
2020-08-31
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Buna karşın müntesip ve muhib aile efradına sahip Fâzıl Ahmed Paşa’nın tekke inşa ettirmesi, bazı sûfîlerden eser yazmasını talep etmesi, bazı sûfîleri himayesi altına alması ve kâtipliğini ifa eden sûfî ve sûfî meşrep çevreye sahip olması onun tasavvufî atmosfere uzak olmadığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Makale; Köprülüler Dönemi’nin ikici sadrazamı, XVII. yüzyılın ikinci yarısında yaşamış, Fâzıl Ahmed Paşa’nın tasavvuf erbabı ile münasebetlerini içermektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Askerî, siyasî ve bürokratik başarılarının yanı sıra felsefe ve fıkıh alanında da yetkin Fâzıl Ahmed Paşa, “Yasağ-ı Bed” ismi ile tarih atılan; semâ, deverân ve zikrin yasaklandığı, Anadolu’daki tekkelerin kapatılmasına varan teşebbüslerin yaşandığı bir dönemin sadrazamıdır.
💡
Sonuç & Katkı:Buna karşın müntesip ve muhib aile efradına sahip Fâzıl Ahmed Paşa’nın tekke inşa ettirmesi, bazı sûfîlerden eser yazmasını talep etmesi, bazı sûfîleri himayesi altına alması ve kâtipliğini ifa eden sûfî ve sûfî meşrep çevreye sahip olması onun tasavvufî atmosfere uzak olmadığını göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Fâzıl Ahmed Paşa · Köprülü · Sufi

Özet

Makale; Köprülüler Dönemi’nin ikici sadrazamı, XVII. yüzyılın ikinci yarısında yaşamış, Fâzıl Ahmed Paşa’nın tasavvuf erbabı ile münasebetlerini içermektedir. Askerî, siyasî ve bürokratik başarılarının yanı sıra felsefe ve fıkıh alanında da yetkin Fâzıl Ahmed Paşa, “Yasağ-ı Bed” ismi ile tarih atılan; semâ, deverân ve zikrin yasaklandığı, Anadolu’daki tekkelerin kapatılmasına varan teşebbüslerin yaşandığı bir dönemin sadrazamıdır. Yasak kararın alınmasında öncülük eden Vânî Efendi’nin görevde yükselmesini sağlaması ve yasağın onun dönemine tekabül etmesi Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa’nın tasavvuf aleyhtarı olarak tanınmasına sebep olmuştur. Buna karşın müntesip ve muhib aile efradına sahip Fâzıl Ahmed Paşa’nın tekke inşa ettirmesi, bazı sûfîlerden eser yazmasını talep etmesi, bazı sûfîleri himayesi altına alması ve kâtipliğini ifa eden sûfî ve sûfî meşrep çevreye sahip olması onun tasavvufî atmosfere uzak olmadığını göstermektedir. Bu bağlamda Estergonlu Şeyh Ali Efendi, Çarhacı Ahmed Efendi, Niyâzî-i Mısrî, Mezâkî, Sâbir Pârsâ, Atpazarî Osman Fazlı Efendi ve Şemseddin Ahmed Efendi gibi şahsiyetler ile münasebetlerine yer verilecektir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

EDİS, M. S. (2020). KÖPRÜLÜZÂDE FÂZIL AHMED PAŞA (Ö. 1087/1676)’NIN TASAVVUF EHLİNE YAKLAŞIMI. KÜLLİYAT Osmanlı Araştırmaları Dergisi, Sayı: 11, 91–106. https://ajindex.com/articles/788107

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (14)

  1. Abdizâde Hüseyin Hüsameddin. 1327. Amasya Tarihi. İstanbul: Dersaadet Hikmet Matbası. Ahmed Refik. 1331. Köprülüler. İstanbul: Kütüphane-i Askeri. Antakya Şer’iyye Sicili. t.y. C. D.22, B.115. Âşıkpaşazâde. 2017. Aşıkpaşaoğlu Tarihi. Editör Hüseyin Nihal Atsız. İstanbul:
  2. Ötüken Yayınları.
  3. Aşkar, Mustafa. 1998. Niyâzî-i Mısrî ve Tasavvuf Anlayışı. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Kültür Eserleri. Aynî, Mehmet Ali. 1941.
  4. Türk Azizleri I, İsmail Hakkı Bursevî. İstanbul. Bursalı Mehmed Tahir Bey. 1972. Osmanlı Müellifleri. Editör A. Fikri Yavuz ve İsmail Özen. C. II. İstanbul: Meral Yayınevi. ———. 1975. Osmanlı Müellifleri. Editör İsmail Özen. C. III. İstanbul: Meral Yayınevi. ———. t.y. Osmanlı Müellifleri. Editör A. Fikri Yavuz ve İsmail Özen. C. I. İstanbul:
  5. Meral Yayınevi.
  6. Çalışır, M. Fatih. 2019. “Köprülü Sadrazamlar ve Sûfî Çevreler”. Osmanlı’da İlm-i Tasavvuf, editör Ercan Alkan. İstanbul:
  7. İSAR. Çetin, Osman. 1990. Anadolu’da İslamiyetin Yayılışı. İstanbul:
  8. Marifet Yayınları.
  9. Çetiner, Bedrettin. 1998. “Atpazarî Osman Fazlı ve el-Lâihâtü’l-berkıyyât Adlı Tasavvufî Tefsir Risalesi”. MÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy 16-17 (1999): 7-54.
  10. Danışman, Zuhuri. 1965. Osmanlı İmpartorluğu Tarihi. C. X. I-XIV c. İstanbul: Yeni Matbaa. Defterdar Sarı Mehmed Paşa. 1995. Zübde-i Vekâyât. Editör Abdülkadir Özcan. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  11. Doğramacı, Baha. 1988. Niyazi-yi Mısrî Hayatı ve Eserleri. Ankara:
  12. Kadıoğlu Matbaası. Gölpınarlı, Abdülbâki. 1972. “Niyâzî-i Mısrî”. Şarkiyat Mecmuası, sy VII: 183-226. ———. 1983. Mevlana’dan Sonra Mevlevilik. İstanbul:
  13. İnkılap Kitabevi.
  14. Hammer, Joseph von. 1947. Osmanlı Devleti Tarihi (1066-1086) (1656-1676). Çeviren Mehmet Ata. C. XI. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. Hüseyin Ayvansarayî. 1281. Hadîkatü’l-Cevâmî. İstanbul: Mabaa-i Âmire. İbn Kemâl. t.y. fî tahkîki’r-Raks ve’d-Deverân. Süleymaniye Ktp. Murad Buharî Kit. nu.327. İnalcık, Halil. 2015. Devlet-i ’Aliyye. C. III. IV c. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. İsmail Hakkı Bursevî. 1994. Kitabu Tamâmu’l-Feyz fî bâbi’r-Ricâl. Editör Ramazan Muslu. İstanbul: MÜSBE Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Kara, Mustafa. 2008. Metinlerle Osmanlılarda Tasavvuf ve Tarikatlar. İstanbul: Sır Yayıncılık. ———. 2015. Tekkeler ve Zâviyeler. İstanbul: Dergâh Yayınları. Kâtip Çelebi. 1286. Mîzânü’l-Hakk fî İhtiyâri’l-Ehakk. C. MF nu: 1009. TBMM Kütüphanesi El Yazması Eserler. “Köprülüzade Sadrazam Fazıl Ahmed Paşa’nın İzmir’de bulunan vakfı gelirlerinden maaşını almak üzere.” 1175.