Dergiler / Kadim Akademi SBD / 2019 / Cilt: 3 - Sayı: 2

DUNBULÎ BEYLİĞİ TARİHİ VE TARİHİ KRONİKLERİ [XIII-XVIII. YY.]

Sayfa
63–114
Yayın Tarihi
2019-12-27
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Söz konusu kroniklerden özellikle el yazması olanlar, beyliğin yerel tarih yazıcılığını da gözler önüne serdiğinden, makalede söz konusu yazma kroniklerin başlıca özellikleri de sıralanmıştır ayrıca bu eserler tarih yazıcılığı kapsamında değerlendirilmiş olup, bunlardan bazılarının görsel varakları da paylaşılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Dunbulîler, XIII. yüzyıldan XVIII. yüzyılın sonlarına kadar, Şam, Musul, Cebel Sincar, Cizre, Hakkâri, Van ve aynı hat üzerindeki günümüz İran coğrafyasının batısında yer alan Hoy, Çors, Selmas, Urumiye, Tebriz ve dahi Nahcıvan, Gence ve Şeki’ye kadar uzanan bölgelerde varlık göstermiş, tarihin farklı evrelerinde ise pek çok kola ayrılarak gerek inanç gerekse etnik anlamda farklı kimlikler edinmiş son derece komplike bir Kürt kabilesidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Akkoyunlular döneminde bir süre Hakkâri Emirliğini de elinde bulunduran Dunbulîler, Safeviler döneminde Hoy merkezli tesis ettikleri beyliği 1799 yılına kadar ayakta tutmayı başarmışlardır.
💡
Sonuç & Katkı:Söz konusu kroniklerden özellikle el yazması olanlar, beyliğin yerel tarih yazıcılığını da gözler önüne serdiğinden, makalede söz konusu yazma kroniklerin başlıca özellikleri de sıralanmıştır ayrıca bu eserler tarih yazıcılığı kapsamında değerlendirilmiş olup, bunlardan bazılarının görsel varakları da paylaşılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tarih · Dunbulî · Beylik

Özet

Dunbulîler, XIII. yüzyıldan XVIII. yüzyılın sonlarına kadar, Şam, Musul, Cebel Sincar, Cizre, Hakkâri, Van ve aynı hat üzerindeki günümüz İran coğrafyasının batısında yer alan Hoy, Çors, Selmas, Urumiye, Tebriz ve dahi Nahcıvan, Gence ve Şeki’ye kadar uzanan bölgelerde varlık göstermiş, tarihin farklı evrelerinde ise pek çok kola ayrılarak gerek inanç gerekse etnik anlamda farklı kimlikler edinmiş son derece komplike bir Kürt kabilesidir. Bu kabilenin Eyyubiler döneminden başlamak suretiyle söz konusu bölgelerde çeşitli iktidarları olmuştur. Akkoyunlular döneminde bir süre Hakkâri Emirliğini de elinde bulunduran Dunbulîler, Safeviler döneminde Hoy merkezli tesis ettikleri beyliği 1799 yılına kadar ayakta tutmayı başarmışlardır. Gâh bağımsız gâh muhtariyete dayalı sistem esaslı yönetilen bu beylik, yeri gelmiş kendi adına sikke kestirmiş, yeri gelmiş Tebriz kale surlarının onarımı dâhil olmak üzere adı geçen bölgelerde büyük imaretler inşa etmiştir. Dunbulî Beyliği ile ilgili çeşitli tarihi kaynaklarda bilgiler olsa da beyliğin tarihine odaklanmış birçoğu hala el yazması olarak duran Farsça eser ve kronikler de mevcuttur. Bu makalede beyliğin tarihçesinin yanı sıra, matbu ve el yazması olarak iki kategoriye ayırdığımız beylik tarihine odaklanmış kronik ve eserlerin tanıtılması amaçlanmıştır. Söz konusu kroniklerden özellikle el yazması olanlar, beyliğin yerel tarih yazıcılığını da gözler önüne serdiğinden, makalede söz konusu yazma kroniklerin başlıca özellikleri de sıralanmıştır ayrıca bu eserler tarih yazıcılığı kapsamında değerlendirilmiş olup, bunlardan bazılarının görsel varakları da paylaşılmıştır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

BAŞÇI, V. (2019). DUNBULÎ BEYLİĞİ TARİHİ VE TARİHİ KRONİKLERİ [XIII-XVIII. YY.]. Kadim Akademi SBD, Cilt: 3 - Sayı: 2, 63–114. https://ajindex.com/articles/782371

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (8)

  1. ABDİ, Shahoo (1396, Zimıstan), “Nigahi Be-Tarih-i Meşâhîr-i Kūrd”, Mecelle-i Hāya, S.19-20: 1-43ABE, Nao Foumi (1392, Tabistan), “Rabite-i İzdivac Beyn-i Nūhbegan-ı Mahalli ve Silsile-i Saltaneti, Mutalâa-i Movridi Hanedan-ı Necefkuli Han-ı Dunbulî, Tebriz Der Dovre-i Kaçar”, Pejuhişha-i Ulumi Tarihi, S. 7: 1-16AKASÎ, Mehdi (1350), Tarih-i Hoy, Tebriz: Danişkede-i Edebiyat ve Ulum-i İnsani Tebriz, Müessese-i Tarih ve Ferheg-i İranALANOĞLU, Murat (2016). “Zazalar”. Diyanet İslam Ansiklopedisi, Ek 2: S. 696-698. İstanbul:
  2. TDV YayınlarıAYDENİZ, Veysel (2012).
  3. Akkoyunlu-Kürt İlişkileri, İstanbul: NûbiharAXWORTHY, Michael (2016).
  4. İran, Aklın İmparatorluğu, İstanbul:
  5. Say YayınlarıBAHAR, M. Taki, Melik’üş Şûera (1389). Sebk Şinasi, C.III, Tahran: Emir KebirBUKŞPAN, Aleksandr Semyonovic (2018). Kurdên Azirbêcanê, (werger ji Rusî: Têmûrê Xelîl), Diyarbakır: Weşanên LisBİDLİSÎ, Şerefhan (1377). Şerefnâme, Tarih-i Mufassal-ı Kūrdistan, (th. V. Veliaminof-Zernof), Tahran: İntişarat-ı EsatirCEVAHİRKELAM, Abdülaziz (1307). Asarü’l Şia el-İmamiye, Tahran: Matbaa-ı MeclisÇAĞLAYAN, Ercan (2017). “16. Yüzyılda Süveydi ve Hoy Zaza/Dumbeli Emirlikleri” Osmanlı Devleti ve Kürtler, (ed. İbrahim Özcoşar-Shahab Vali), İstanbul:
  6. Kitapyayınevi ÇAĞLAYAN, Ercan (2016).
  7. Zazalar, Tarih, Kültür, Kimlik, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi YayınlarıÇELŪGER, Muhammed Ali. - HÜSEYNİ, Seccad (1392, Sonbahar). “Tarihnigāri-yi Nadir Mirza” Peşuhişhayi Tarihi, Danişkede-i Edebiyat ve Ulum İnsani, Danişgah-ı İsfehan, S. 44:18-40DEHHUDA, Ali Ekber (1382). Luğatname-yi Dehhuda, Lovh-i Fişordeh, Tahran: İntişarat-ı Danışgah-ı TehranDUNBULÎ, Abdürrezzak (1850, [yz.]). Tarih-i Dunbulî, nr.3210/824, Tahran: Kitaphâne-i Merkezi Danışgâh-ı TehranDUNBULÎ, Abdürrezzak (1351). Maʻasâr Sultaniye, Tahran: İbni SinaDUNBULÎ, Abdürrezzak (1349). Tecrübet’ûl Ehrâr ve Tesliyetü’l Ebrâr, (tsh. Hasan Qazi Tabatabai), Tahran: Müesses-i Tarih ve Ferheng-i İranDUNBULÎ, Abdürrezzak (1342). Nigaristan-ı Dāra, (haz. Hayyampûr), Tebriz: b.y.DUNBULÎ, Muhammed b. Abdürrezzak (ts. [yz.]) Tarih-i Denâbile, Nahcivanî, nr.1799, Tebriz: Kitaphâne-i Merkezi-i TebrizDEMİR, Ahmet (2019). Ahlât Eyyûbileri Tarihi, İstanbul: Nûbihar EL-HISNİ, El-Hasan b. İbrahim el-Mûnşi (2019). Tarih-i Hısn-ı Kaifâ, (haz. Yusuf Baluken), İstanbul: Nûbihar EL-BÂBANÎ, Abdülkadir b. Rüstem (2019). Siyeru’l-Ekrad, Bâban ve Erdelan Kürtleri Tarihi, (haz. Veysel Başçı & Eral Ceylan), İstanbul:
  8. PeywendFERHAT MİRZA, Mu’temedü’l Devle (1366), Sefername-i F