Dergiler / Söylem Filoloji Dergisi / 2022 / Cilt: 7 - Sayı: 1

Karaçay-Malkar Türkçesi ve Türkiye Türkçesinde Fiil İstemlerinin Karşılaştırmalı Analizi

Comparative Analysis of Verb Valences in Karachay-Balkar Turkish and Turkey Turkish

Sayfa
313–339
Yayın Tarihi
2022-04-29
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Fiilin belirlediği bu tamlayıcı unsurlar fiilin istemi olarak adlandırılmakta ve her fiilde farklılık göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Fiiller, cümle kuruluşunda, taşıdıkları anlam(lara) göre belirledikleri birtakım tamlayıcı unsurları beraberinde getirir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Fiilin belirlediği bu tamlayıcı unsurlar fiilin istemi olarak adlandırılmakta ve her fiilde farklılık göstermektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada Türkiye Türkçesi ve Karaçay-Malkar Türkçesinde ses ve yapı bakımından ortak bazı fiiller istem bakımından karşılaştırılmış ve bu fiillerdeki farklılıklar ortaya konmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Karaçay-Malkar Türkçesi · Türkiye Türkçesi · istem

Özet

Fiiller, cümle kuruluşunda, taşıdıkları anlam(lara) göre belirledikleri birtakım tamlayıcı unsurları beraberinde getirir. Fiilin belirlediği bu tamlayıcı unsurlar fiilin istemi olarak adlandırılmakta ve her fiilde farklılık göstermektedir. Fiillerin isteminde birtakım değişiklikler meydana gelebilir. Bu değişiklikler; fiilin çok anlamlılığa uğraması, edilgenleşmesi veya ettirgenleşmesi dolayısıyla istem değişikliğine uğramasının yanı sıra tamlayıcıyı fiile bağlayan durum eklerinin de birbirinin yerine kullanılması, yani nöbetleşmesidir. Fiil tarihî dönemlerde sahip olduğu bir tamlayıcıyı dilin gelişim sürecinde değiştirebilir, bu tamlayıcı fiilin istem alanından çıkabilir veya hem tarihî dönem metinlerinde, hem çağdaş Türkçenin metinlerinde hem de bir lehçenin ağız alanlarında tamlayıcıyı fiile bağlayan durum ekleri nöbetleşebilir. Bu çalışmada Türkiye Türkçesi ve Karaçay-Malkar Türkçesinde ses ve yapı bakımından ortak bazı fiiller istem bakımından karşılaştırılmış ve bu fiillerdeki farklılıklar ortaya konmuştur.

Abstract

Verbs bring with them some descriptive elements that they determine according to the their meanings. These complements determined by the verb are called the verb’s valence and differ in each verb. There may be some changes in the valence of the verbs. These changes; in addition to the fact that the verb undergoes polysemy, becomes passive or causative, it undergoes a change in valence, as well as the use of the case suffixes that connect the complement to the verb, that is, the alternation. The verb may change a complement it has in historical periods, in the development process of the language, this complement may come out of the verb’s valence area, or the case suffixes connecting the complement to the verb may alternate both in the texts of the historical period, in the texts of modern Turkish, and in the dialect areas of a language. In this study, some common verbs in terms of phonetic and morphologic in Turkey Turkish and Karachay-Malkar Turkish were compared in terms of valence and the differences in these verbs were presented.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

KESKİN, E. G. (2022). Karaçay-Malkar Türkçesi ve Türkiye Türkçesinde Fiil İstemlerinin Karşılaştırmalı Analizi. Söylem Filoloji Dergisi, Cilt: 7 - Sayı: 1, 313–339. https://ajindex.com/articles/700297

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (17)

  1. Abaylanı Sakinat (2015). Şavaylanı (Abayhanlanı) Davut-Haci. Nalçik: Print Tsentr. Ágel, Vilmos ve Klaus Fischer (2010). “Dependency Grammar and Valency Theory”. The Oxford Handbook of Linguistic Analysis (Ed. Bernd Heine ve Heiko Narrog). Oxford University Press, s. 223-256.
  2. Akaylanı Tahir (2012).
  3. Carık Tolkun. Nalçik. Akaylanı Tahir (2005). Hakıykat Uvahtısı. Nalçik: Elbrus. Akbay, Okan Haluk (2006). Japonca ve Türkçedeki Eylemlerin Üye Yapısı -Dil Öğretimi Amaçlı Bir Karşılaştırma-. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara:
  4. Ankara Üniversitesi.
  5. Akbaylanı Azret (1980). Ömürnü İyesi. Çerkessk: Stavropol Kitab İzdatelstvo. Akbaylanı Mihail (1980). Küreşni Colunda. Çerkessk: Stavropol Kitab Basmanı, Karaçay-Çerkes Bölümü. Appalanı Bilâl (2015). Caşavnu Közgüsü. Çerkessk. Appalanı Hasan (1986). Kara Kübür. Çerkessk: Stavropol Kitab Basmanı, Karaçay-Çerkes Bölümü. Aydın Özkan, Işıl (2017). Evrensel Dilbilgisi ve Türkçede İstem (Valenz). Doktora Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
  6. Babalanı İbrahim (1996).
  7. İgi Kuvum. Nalçik. Banguoğlu, Tahsin (2004). Türkçenin Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  8. Bayramkullanı Alibek (1964). Ahmatnı Canılıçları. Stavropol Kitab İzdatelstvo. Bayramuklanı Halimat (1996). Caşavum. Çerkessk: Karaçay-Çerkes Kitab Basma. Bayramuklanı Halimat (1962). Karçanı Üydegisi. Çerkessk: Karaçay-Çerkes Kitab İzdatelstvo. Bayramuklanı Halimat (1990). Ontört Cıl. Çerkessk: Stavropol Kitab Basmanı, Karaçay-Çerkes Bölümü. Buran, Ahmet (1996). Anadolu Ağızlarında İsim Çekimi (Hâl Ekleri). Ankara:
  9. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  10. Caferoğlu, Ahmet (1962). “Muğla Ağzı”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, s. 107-130.
  11. Demir, Nurettin ve Emine Yılmaz (2006). Türk Dili El Kitabı. Ankara:
  12. Grafiker Yayınları.
  13. Doğan, Nuh (2011). Türkiye Türkçesi Fiillerinde İsteme Göre Anlam Değişiklikleri. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Samsun: 19 Mayıs Üniversitesi.
  14. Doğan, Nuh (2019). “Türkçede Adlaşma I: Sıfat-fiillerin Söz Dizimsel ve Anlamsal Yapısı”. Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 8/20, s. 213-229.
  15. Erdem, Melek (2004). “Türkmen Türkçesinde Mental Fiillerin İsteme Göre Anlam Değişmeleri”. V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri I 20-26 Eylül 2004. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, s. 939-950.
  16. Erdem, Melek (2006). “Türkmen Türkçesinde Hareket Fiillerin ‘İstem’e Göre Anlam Değişmeleri”. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, C. 3, S. 2, s. 38-50.
  17. Erdem, Mevlüt (2004). “Eski Anadolu Türkçesinde Fiiller ve Unsurları”. V. Ulusl