Dergiler / Dîvân: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi / 2019 / Cilt: 24 - Sayı: 47

HAL‘, İSTİFA VE İHTİLAL: İSLAM DEVLETLERİNDE İKTİDARIN EL DEĞİŞTİRMESİ ÜZERİNE BAZI TESPİTLER

Sayfa
141–196
Yayın Tarihi
2019-12-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu da, bazı durumlarda şeklî olarak da olsa, iktidar değişimlerinde şerî/fıkhi prosedüre riayet edildiğini, ulema ve diğer devlet ricali tarafından devreye sokulan “şerî-siyasi taakkul” sürecinin bu konuda önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İslam devletlerindeki hükümdar değişiklikleri meşruiyet, itaat-muhalefet dengesi, iktidara başkaldırı, devlet başkanlarının hal‘ edilmelerinin imkanı ve şerî hükmü gibi siyasi düşüncenin önemli meselelerinin iç içe geçtiği bir olguya işaret eder.
📊
Temel Bulgular & Veri:Aynı zamanda İslam toplumlarının siyasi tutumlarını mutlak itaat ve despotizm çerçevesinde ele alan akademik yaklaşımların eleştirisini de içeren makalede devlet başkanlığının sonlanma yolları üç temel başlık altında incelenmektedir: Hal‘ (şeriata ittiba ilkesinin ihlali, sağlık problemleri ve liyakatsizlik), istifa ve ihtilal (bâğî statüsünde değerlendirilme ve siyasi çekişmeler/isyanlar).
💡
Sonuç & Katkı:Bu da, bazı durumlarda şeklî olarak da olsa, iktidar değişimlerinde şerî/fıkhi prosedüre riayet edildiğini, ulema ve diğer devlet ricali tarafından devreye sokulan “şerî-siyasi taakkul” sürecinin bu konuda önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İslam siyaset düşüncesi · itaat · hal‘

Özet

İslam devletlerindeki hükümdar değişiklikleri meşruiyet, itaat-muhalefet dengesi, iktidara başkaldırı, devlet başkanlarının hal‘ edilmelerinin imkanı ve şerî hükmü gibi siyasi düşüncenin önemli meselelerinin iç içe geçtiği bir olguya işaret eder. İslam toplumlarının tarihinde “Halifeler tarihi” olarak nitelenen süreçte ve özellikle Emevilerden Osmanlıların son dönemine değin vuku bulan “iktidar değişikliklerini” klasik tarih kitaplarına yansıyan gerekçeleri bakımından analiz etmeyi hedefleyen bu yazı, siyasi-fıkhi hükümlere dair metinlerde şerî çerçevesi çizilen bu meselenin somut olaylarda karşılığının olup olmadığı hususuna odaklanacaktır. Aynı zamanda İslam toplumlarının siyasi tutumlarını mutlak itaat ve despotizm çerçevesinde ele alan akademik yaklaşımların eleştirisini de içeren makalede devlet başkanlığının sonlanma yolları üç temel başlık altında incelenmektedir: Hal‘ (şeriata ittiba ilkesinin ihlali, sağlık problemleri ve liyakatsizlik), istifa ve ihtilal (bâğî statüsünde değerlendirilme ve siyasi çekişmeler/isyanlar). Makalenin temel iddiası siyasi-fıkhi hükümleri havi metinlerdeki şeriatın bağlayıcılığı ilkesinin klasik tarih kitaplarına yansıdığı haliyle iktidar değişikliklerinde de merkezi bir konumda bulunduğu ve beyat, hal‘, fısk ve fitne gibi kavramların tarihi olaylarda somut yansımalarının yadsınamayacak seviyede olduğudur. Bu da, bazı durumlarda şeklî olarak da olsa, iktidar değişimlerinde şerî/fıkhi prosedüre riayet edildiğini, ulema ve diğer devlet ricali tarafından devreye sokulan “şerî-siyasi taakkul” sürecinin bu konuda önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

KAVAK, Ö. (2019). HAL‘, İSTİFA VE İHTİLAL: İSLAM DEVLETLERİNDE İKTİDARIN EL DEĞİŞTİRMESİ ÜZERİNE BAZI TESPİTLER. Dîvân: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, Cilt: 24 - Sayı: 47, 141–196. https://ajindex.com/articles/657942

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (3)

  1. “Azl.” el-Mevsûatü’l-fıkhiyyetü’l-Küveytiyye, 30. “el-İmâmetü’l-kübrâ.” el-Mevsûatü’l-fıkhiyyetü’l-Küveytiyye, 6. A. Taha İmamoğlu. “İslâm Siyaset Literatüründe Kullanılan Hadislerin Kaynağı ve Sıhhati Meselesi.” İslâm Siyaset Düşüncesi, Âdil Devlet, Erdemli Şehir, Mükellef İnsan, ed. Lütfi Sunar, Özgür Kavak, 239-63. İstanbul: İlem Kitaplığı, 2018. Abdurrahman Atçıl. Scholars and Sultans in the Early Modern Ottoman Empire. Cambridge University Press, 2016.
  2. Abdülkadir Özcan. “Edirne Vak‘ası.” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, https://İslâmansiklopedisi.org.tr/edirne-vakasi. (erş. trh. 29.08.2018). ------------. İmparatorluk Çağının Osmanlı Sultanları-III. İstanbul: İSAM Yayınları 2017. Ahmed b. Hanbel. Müsnedü Ahmed Muharrecen. haz. Şuayb Arnaut vd. Müessesetü’r-risâle, 1421/2001. Ahmed b. İshak Ya‘kûbî. Târîhu’l-Yaʿkūbî. Beyrut: Şeriketü’l- a‘lemî li’l-matbûât 2010. Ahmed b. Yahyâ Belâzûrî. Ensabü’l-eşrâf. Beyrut: Darü’l-fikr, 1417/1996. ------------. Fütûhu’l-büldân. Beyrut: Dâr ve Mektebetü’l-Hilâl, 1988. Anthony Black. The History of Islamic Political Thought from the Prophet to the Present. 2. bas. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2011. Bedreddîn İbn Cemâa. Adl’e Boyun Eğmek, Ehl-i İslâm’ın Yönetimi İçin Hükümler. çev. Özgür Kavak. İstanbul: Klasik Yayınları, 2010. Celaleddin Süyuti. Târîhü’l-hulefâ. Merkezü Dâri’l-minhâc, 2013/1434. Cevdet Küçük. “Abdülaziz.” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/abdulaziz. (erş. trh. 30.08.2018). Düstûr, (Tertîb-i Sânî). Dersaadet: Matbaa-i Osmânî, 1329. Ebû Ya‘lâ Ferrâ. El-Ahkâmü’s-sultâniyye. Haz. Mahmûd Hasen. Beyrut: Dârü’l-fikr, 1994. Ebü’l-Hasen Maverdi. Edebü’d-dünyâ ve’d-dîn. Beyrut: Dârü mektebeti’l-hayat, 1986. ------------. El-Ahkâmü’s-sultâniyye [ve’l-vilâyâtü’d-diniyye]. Haz. Ahmed Câd. Kahire: Dârü’l-hadîs, 2006. Erwin Rosenthal. Ortaçağ’da İslâm Siyaset Düşüncesi. Çev. Ali Çaksu. İstanbul: İz Yayıncılık, 1996. Feridun M. Emecen. İmparatorluk Çağının Osmanlı Sultanları II. İstanbul: İSAM Yayınları, 2016. ------------. Yavuz Sultan Selim. İstanbul: Kapı Yayınları, 2016. Gazzali. El-İktisâd fi’l-i‘tikâd. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 1424/2004. Giambattista Toderini. Türklerin Yazılı Kültürü ve Edebiyatı. Çev. M. Serdar Bekar. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2018.
  3. Halil İbrahim Hançabay. “Tarihî Rivayetlere Göre Hz. Hasan’ın Halifeliği.” İslâmî İlimler Dergisi 14 (2019): 227-55. Hamdi Şahin. Ed-Devletü’l-Ümeviyye el-müftera aleyha. Kahire: Dârü’l-Kâh