Erken On Beşinci Asır Osmanlı Balkan’larında Tımar Sistemi’nin Tatbikinde Coğrafi Koşulların Tesiri

Özet

Osmanlı devletinin temel kurumlarından olan tımar sisteminin bir bölgede tatbik edilmesi, o bölgenin Osmanlılar tarafından fethi sürecinin son safhasını teşkil ederdi. Tesis edilen tımar sistemi ile birlikte bölgede Osmanlı hâkimiyeti kesin olarak başlardı. Söz konusu bölgenin toprakları tımar ordusu mensuplarına ve Osmanlı idarecilerine tımar olarak tevcih edilir ve bu unsurlar bölgede sultanın otoritesini temsil ederek Osmanlı idaresini sağlarlardı. Kuruluş devrinde Balkan coğrafyasının fethi ve Osmanlı idaresinin bu bölgede kurulması çabası Osmanlılar için hayati bir meseleydi. Fetihlerin hemen akabinde bölge toprakları sipahilere ve Osmanlı idarecilerine tımar olarak dağıtılmıştır. Bu tımarların kayıtlarını içeren mevcut en eski tahrir defterleri, bu süreçte Osmanlı idaresinin bölgenin siyasi ve fiziki coğrafi koşullarını tahlil ederek, bölgenin karakterine ve coğrafi şartlarına ve özelliklerine göre tımar sistemini tatbik ettiklerini göstermektedir. İlk devirlerde Balkanlarda kurulan Osmanlı idaresini temsil eden tımar sisteminin tüm detayları bu tahrir defterlerinde görülebilmektedir. Erken devir Osmanlı tahrir defterlerindeki kayıtlar, Osmanlıların Balkanlarda kurduğu tımar sisteminin coğrafi koşullarla iç içe geçmiş olduğunu ve coğrafi faktörlerin bölgede kurulan Osmanlı idaresinin karakterini belirleyen mühim unsurlardan olduğunu göstermektedir. Balkanlarda Osmanlı hâkimiyetinin iyi anlaşılabilmesi için, coğrafi koşullar ve Osmanlıların bu coğrafyada tatbik ettikleri tımar sisteminin esaslı bir biçimde incelenmesi gerekmektedir. Böylece Osmanlıların Balkanları fethederken ve burada Osmanlı idaresini tesis ederken izlemiş oldukları askeri stratejiler, siyasi ve idari politikalar ve bunların coğrafi faktörler ile olan ahengi, bölgede tutunabilme koşullarını daha anlaşılabilir kılacaktır.