KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Marife Dini Araştırmalar Dergisi / 2014 / Cilt: 14 - Sayı: 2

Gazzâlî'nin akıl tasavvurunun İbn Haldûn'da yansıması sorunu

The problem of al-gazzali s ıntelligence envision reflection on İbn Haldun

Kamil SARITAŞ
Sayfa
43–62
Yayın Tarihi
2022-10-18
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Selef olması hasebiyle önce Gazzâlînin, sonra da İbn Haldûnun görüşleri sunulacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Akıl, İslam bilgi felsefesinde üzerinde durulan merkezi konulardan birisidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çok kapsamlıdır ve farklı boyutları içermektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Selef olması hasebiyle önce Gazzâlînin, sonra da İbn Haldûnun görüşleri sunulacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Akıl, İslam bilgi felsefesinde üzerinde durulan merkezi konulardan birisidir. Çok kapsamlıdır ve farklı boyutları içermektedir. İslam filozofları akıl konusuna büyük bir önem vererek, aklın hangi anlamlara geldiğini, hangi alanlarda bilme kapasitesine sahip olduğunu, aklın elde ettiği bilgilerin niteliğini, duyu, vahiy ve keşifle ilgisini araştırmışlardır. İslam düşünürlerinden, 12. Yüzyılda Doğuda yaşayan Gazzâlî (ö. 505/1111) ile ondan yaklaşık üç yüzyıl sonra Endülüste (Batıda) yaşayan İbn Haldûn (ö. 808/1406) akıl tasavvuruna dair dikkate değer düşünceler ileri sürmüşlerdir. Ancak İbn Haldûnun bu konudaki düşünceleri Gazzâlîye nazaran sınırlıdır. İbn Haldûnun eserlerinde, Gazzâlî ve onun düşüncelerine işaret etmesi dikkate alındığında, akıl konusunda Gazzâlînin İbn Haldûndaki yansımalarını izlemek; iki düşünür arasındaki süreklilik unsurlarının bulunup bulunmadığının tespitine katkıda bulunacak, İbn Haldûnun Gazzâlîden hangi noktalarda etkilendiğini veya etkilenmediğini, buna bağlı olarak da İbn Haldûnun Gazzâlînin düşüncelerinin devam ettiricisi olup olmadığı ortaya konulacaktır. Ayrıca böylesi bir karşılaştırma İslam felsefesinin özgünlüğü konusunda da bir fikir verecektir. Çalışmada bir takım sınırlamalara başvurularak Gazzâlînin görüşlerinin İbn Haldûnun görüşleri ile benzeştiği ve / veya farklılaştığı noktalara odaklanılacaktır. Selef olması hasebiyle önce Gazzâlînin, sonra da İbn Haldûnun görüşleri sunulacaktır.

Abstract

Intellect is one of the emphasized central topics in the epistemology of Islam. It is very comprehensive and contains different dimensions. Islamic philosophers pay importance to intelligence, and researched the meaning of intelligence in the areas of capacity to know, the quality of the information gotten by intelligence, its relations to sense, revelation and discovery. One of the Islamic philosophers, al-Gazzali (d. 505/1111) who lived in the East in the 12th century, and Ibn Haldun (d. 808/1406), who lived three centuries after him in Andulus, put forward remarkable thoughts in terms of envisaging intelligence. However; Ibn Haldûn s thoughts are restricted with regard to al-Gazzali. In Ibn Haldun s works regarding al-Gazzali and pointing out his thoughts, pursuing the reflections of al-Gazzali in Ibn Haldun helps determine whether or not there is any continuous factors between these two philosophers. This shows in which points Ibn Haldun was affected by al-Gazzali or not, and related to this, whether Ibn Haldun continued his thoughts or not. Such a comparison gives an idea about the originality of Islamic philosophy. The work focuses on the points in which al-Gazzali s thoughts resemble to Ibn Haldun s or differ from each other with some limitations. Being the predecessor, Gazzali s thoughts are presented before Ibn Haldun.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

SARITAŞ, K. (2022). Gazzâlî'nin akıl tasavvurunun İbn Haldûn'da yansıması sorunu. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, Cilt: 14 - Sayı: 2, 43–62. https://ajindex.com/articles/578131

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (18)

  1. Açıkgenç, Alparslan, Bilgi Felsefesi, İnsan Yay. İstanbul 1992.
  2. Ardıç, Nurullah, “İbn Haldûn ve Weber’de Bilgi ve Bilim Sorunu”, Dîvân İlmî Araştırmalar Dergisi, C. 2, S. 15, 2003, ss. 139-167. Aristoteles, “On the Soul”, The Basic Woks of Aristotle, ed. Richard Mckeon, Random House, New York 1941.
  3. Arslan, Ahmet, İbn-i Haldûn, Vadi Yayınları, Ankara 1997.
  4. Aydın, İbrahim Hakkı, Fârâbî’de Bilgi Teorisi, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2003.
  5. Aydınlı, Yaşar, “Fârâbî’nin Bilgi Anlayışına Genel Bir Bakış”, Bilimname, IV, yıl. 2004, C. 1, ss. 5-16.
  6. Aydınlı, Yaşar, “Gazzâlî’de Mistik Tecrübe ve Akıl”, Diyanet İlmi Dergi, C. 47, S. 3, ss. 147-153. Bâkıllânî, et-Temhîd, nşr. Richard Joseph McCarthy, Beyrut 1957.
  7. Barbour, Ian, Bilim ve Din Çatışma-Ayrışma-Uzlaşma, çev. İnsan Yay., İstanbul 2004.
  8. Bayrakdar, Mehmet, İslam Felsefesine Giriş, TDV Yay., Ankara 2003.
  9. Bedir, Murteza, “İbn Haldûn’un Gözüyle Nakli İlimler”, Uluslararası Sempozyum Geçmişten Geleceğe İbn Haldûn, İstanbul 3-4 Haziran 2006, ss. 219-233. Câbirî, Muhammed Âbid, Arap-İslam Kültürünün Akıl Yapısı, çev. B. Köroğlu, H. Hacak, E. Demirli, İstanbul 1999.
  10. Cihan, Ahmet Kamil, “İbn Sina’nın Bilgi Teorisine Genel Bir Bakış”, Bilimname, II, yıl. 2003, C. 2, ss. 103-117.
  11. Çetinkaya, Bayram Ali, İlkçağ Felsefesi Tarihi, İnsan Yay., İstanbul 2010.
  12. Çubukçu, İ. Agah, Gazzâlî ve Şüphecilik, Yapı Kredi Yay., İstanbul 1998.
  13. Davidson, Herbert A., al-Fârâbî, Avicenna, Averros on Intellect, Oxford University Press, New York 1992.
  14. Deniz, Gürbüz, “Ebu Hâmid el-Gazzali ve Tehâfütü”, İslam Felsefesi Tarihi 1, ed. Bayram Ali Çetinkaya, Grafiker Yay., İstanbul 2012. Ebu Zeyd, el-Fikru'l-Kelamî Inde İbn Haldûn, el-Müessesetü’l-Câmi’a, Beyrut 1997.
  15. Erdem, Hüsamettin, “Gazzâlî’de Akıl Bilgisi ve Değeri”, Diyanet İlmi Dergi, C. 47, S. 3, ss. 59-70.
  16. Erdem, Hüsamettin, “Gazzâlî’de Akıl Din ilişkisi”, TYB Akademi Dil Edebiyat ve Sosyal Bilimler Dergisi, yıl. 1, S. 1, ss. 51-69, Ankara Ocak 2011.
  17. Fahri, Macit, İslam Felsefesi Tarihi, çev. Kasım Turhan, İklim Yay., İstanbul 1992. Fârâbî, “Aklın Anlamları Üzerine”, Felsefe Metinleri, çev. Mahmut Kaya, Klasik Yay., İstanbul 2003. Fârâbî, İhsâü’l-ulûm, Dâru’l-Hilâl, Beyrut 1996. Fârâbî, Kitâbü’t-Tenbîh alâ sebîli’s-saâde, nşr. Cafer Ali Yâsîn, Dârü’l-menâhil, Beyrut 1985.
  18. Gafarov, Anar, “Râgıb el-İsfahânî’de İnsan Tasavvuru”, Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, yıl. 2006, C. 30, S. 1, ss. 187-214. Gazâlî, el-Munkız mine’d-Dalâl, Daru’t-Takva, thk. Mahmud Bîcû, Dimaşk 2010. Gazâlî,