KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi / 2017 / Cilt: 0 - Sayı: 27

NOGAYCA ÇOKFİİLLİ YÜKLEMLER: FİİLLERDEN GELİŞMİŞ DİLBİLGİSEL BİÇİMLERE BÜTÜNCÜL BİR BAKIŞ

Multiverbal Predications in Noghay: An Overview of the Complex Grammatical Morphemes Developed from Verbs

Birsel KARAKOÇ
Sayfa
189–216
Yayın Tarihi
2022-10-17
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Dilbilgiselleşme sürecinden geçmiş bazı fiillerin hem kendi sözlük anlamlarıyla da kullanılabilme hem de aynı zamanda farklı dilbilgisel kategorileri işaretleyebilme özelliği göz önüne alındığında, potansiyel olarak karşımıza çıkan biçimsel aynılık ve çokişlevlilik sorunu da makalede ele alınmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, Kıpçak Türkçesinin Güney Kıpçak alt grubunda yer alan ve günümüzde özellikle Kuzey Kafkasya'da konuşulan Türk dillerinden biri olan Nogaycadaki çokfiilli yüklemler ile fiillerden gelişmiş dilbilgisel yapıları biçimsözdizimi özellikleri ve işlevleri yönüyle inceleyerek bütüncül bir sınıflandırma ortaya koymayı amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bir zarf-fiil (-(I)p ya da -A), ad-fiil (-MAGA) ya da sıfat-fiil (-(A)yAK) ekiyle birleşerek dilbilgisel kompleks bir morfem oluşturan fiillerin farklı alt işlevleriyle birlikte kılınış, görünüş, kiplik, proksimatif veya avertif işaretleyicisi olarak kullanıldığı görülmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Dilbilgiselleşme sürecinden geçmiş bazı fiillerin hem kendi sözlük anlamlarıyla da kullanılabilme hem de aynı zamanda farklı dilbilgisel kategorileri işaretleyebilme özelliği göz önüne alındığında, potansiyel olarak karşımıza çıkan biçimsel aynılık ve çokişlevlilik sorunu da makalede ele alınmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Bu makale, Kıpçak Türkçesinin Güney Kıpçak alt grubunda yer alan ve günümüzde özellikle Kuzey Kafkasya'da konuşulan Türk dillerinden biri olan Nogaycadaki çokfiilli yüklemler ile fiillerden gelişmiş dilbilgisel yapıları biçimsözdizimi özellikleri ve işlevleri yönüyle inceleyerek bütüncül bir sınıflandırma ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bir zarf-fiil (-(I)p ya da -A), ad-fiil (-MAGA) ya da sıfat-fiil (-(A)yAK) ekiyle birleşerek dilbilgisel kompleks bir morfem oluşturan fiillerin farklı alt işlevleriyle birlikte kılınış, görünüş, kiplik, proksimatif veya avertif işaretleyicisi olarak kullanıldığı görülmektedir. Dilbilgiselleşme sürecinden geçmiş bazı fiillerin hem kendi sözlük anlamlarıyla da kullanılabilme hem de aynı zamanda farklı dilbilgisel kategorileri işaretleyebilme özelliği göz önüne alındığında, potansiyel olarak karşımıza çıkan biçimsel aynılık ve çokişlevlilik sorunu da makalede ele alınmaktadır.

Abstract

This paper aims to analyse morphosyntactic and functional properties of grammaticalised morphemes consisting of a nonfinite verb form plus a verbal lexeme in Noghay, which is a South Kipchak Turkic language spoken in the northern Caucasus. The nonfinite form in question can be a converb in -(I)p or A, a verbal noun in -MAGA, or a participle in -(A)yAK. Combinations of nonfinite forms with subsequent verbs can perform various grammatical functions (i.e. phase specification, viewpoint, modality, proximative or avertive). The paper takes into account the problems with ambiguity that can arise because some of the verbal lexemes in such combinations can potentially also appear in their lexical meanings or because one and the same combination can denote different grammatical notions. The issue of suprasegmental factors will therefore also be discussed.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

KARAKOÇ, B. (2022). NOGAYCA ÇOKFİİLLİ YÜKLEMLER: FİİLLERDEN GELİŞMİŞ DİLBİLGİSEL BİÇİMLERE BÜTÜNCÜL BİR BAKIŞ. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Cilt: 0 - Sayı: 27, 189–216. https://ajindex.com/articles/533576

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (11)

  1. Ergönenç Akbaba, D. (2009). Nogay Türkçesi Grameri. Ses ve Şekil Bilgisi. Ankara:
  2. Grafiker. Johanson, L. (1990). Zur Postterminalität Türkischer Syndetischer Gerundien. UralAltaische Jahrbücher (Neue Folge) 9, 137-151.
  3. Karakoç, B. (2005). Das Finite Verbalsystem im Nogaischen. (Turcologica 58) Wiesbaden: Harrassowitz. Schönig, C. (1984). Hilfsverben im Tatarischen. Untersuchungen zur Funktionsweise einiger Hilfsverbverbindungen. Wiesbaden: Harrassowitz. Ajbazova, E. S. (1996). (edit.) Nogaj Literaturasy. Učebnik-xrestomatija. Čerkessk. Aslan, D. S. (2013). Türkmencede Kılınış İşlemcisi Olarak Art-Fiiller. Türkbilig 26, 67-90.
  4. Bacanlı, E. (2014). Kılınış Kategorisi ve Altaycada Kılınış Belirleyicisi Olarak Art Fiiller. Ankara:
  5. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  6. Baisov, B. (1975). (edit.) Jolda. Nogaj Jazuvšylarynyŋ Ortak Jyjyntygy. Čerkessk. Baskakov, N. A. (1973). (edit.) Grammatika Nogajskogo Jazyka. Čast’ I. Fonetika i Morfologija. Čerkessk. Clauson, Sir Gerard (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: At the Clarendon Press.
  7. Demir, N. (1992). Zur Verwendung der Hilfsverbverbindung -ip dur- in einem Anatolischen Dialekt. Altaic Religious Beliefs and Practies. Proceedings of the 33rd Meeting of the Permanent International Altaistic Conference. G. Bethlenfalvy; Á. Birtalan, A. Sárközi, J. Vinkovics (edit.), Budapest, 89-95.
  8. Demir, N. (1993). Postverbien im Türkeitürkischen. Unter Besonderer Berücksichtigung eines Südanatolischen Dorfdialekts. (Turcologica 17.) Wiesbaden: Harrassowitz. Demir, N. (1994). Birleşik Fiiller ve Vurgu: -iver- Şeklinin Görevlerini Tespitte Vurgunun Rolü. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı, Belleten, 83-94. Džanbidaeva, D. K., Ogurlieva, E. S. (1995). (edit.) Nogaj Literaturasy. 6. Klass Üšin. Čerkessk. Džanibekov, E. A. (1961). (edit.) Tuvgan Til. Baslangyš školadyŋ III. Klassynda Okuv Knigasy. Čerkessk. Ergönenç Akbaba, D. (2011). Kazak ve Nogay Türkçesi Yazı Dillerinde Tasvir Fiilleri. Ankara:
  9. Grafiker. Heine, B. (1994). On the Genesis of Aspect in African Languages. The proximative. Proceedings of the Twentieth Annual Meeting of Berkeley Linguistic Society. Berkeley, California: University of California, 35-46.
  10. Heine, B., Kuteva, T. (2002). World Lexicon of Grammaticalization. Cambridge: Cambridge University Press.
  11. Imart, G. (1981). Le Kighiz (Turc d’Asie Centrale Soviétique). Aix-en-Provence: L’Université de Provence. Johanson, L. (1971). Aspekt im Türkischen. Vorstudien zu Einer Beschreibung des T