Dergiler / Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi / 2021 / Cilt: 0 - Sayı: 34

ARHAVİ KAZASINDA İSKÂN VE NÜFUS: (1583-1681/1682)

An Evaluation on Settlement and Population of Arhavi (1583-1681/1682)

Sayfa
197–225
Yayın Tarihi
2022-10-17
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bunun sonucunda Fındıklı, Arhavi, Hopa ve Gonio kazalarının olduğu bölgede 1583 ile 1681/1682 yıllarına ilişkin kayıtlarda nahiyelerdeki nefs ve köylerin büyük bir kısmında nüfus ve statü olarak değişiklikler yaşandığı görülmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Fetihlerle üç kıtaya yayılmış olan Osmanlı Devleti, bu geniş coğrafyayı iyi yönetebilmek dolayısıyla hâkimiyetini pekiştirmek amacıyla politikalar belirlemiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışmada, söz konusu verilerden hareketle Arhavi kazasının 1583-1681/1682 yılları arasındaki nüfusu, yerleşim durumu ve yerleşim yerlerindeki sürekliliğini belirlemek amaçlanmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bunun sonucunda Fındıklı, Arhavi, Hopa ve Gonio kazalarının olduğu bölgede 1583 ile 1681/1682 yıllarına ilişkin kayıtlarda nahiyelerdeki nefs ve köylerin büyük bir kısmında nüfus ve statü olarak değişiklikler yaşandığı görülmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Fetihlerle üç kıtaya yayılmış olan Osmanlı Devleti, bu geniş coğrafyayı iyi yönetebilmek dolayısıyla hâkimiyetini pekiştirmek amacıyla politikalar belirlemiştir. Bu politikaların temellerinden birini de nüfusu ve iktisadi kaynakları belirleyebilmek amacıyla yapılan sayımlar oluşturmaktadır. Bu sayede Osmanlı Devleti’nin iktisadi varlıkları belirlenmekte ve gerekli planlamalar yapılmaktadır. Osmanlı Devleti’nin nakdi ve ayni servetinin belirlendiği defterler, dönemsel olarak XIV. ve XVI. yüzyıllar arasında mufassal tahrir, muhasebe-icmal; XVII. ve XVIII. yüzyıllar arasında avârız, cizye ve XIX. yüzyılda temettuat defterleridir. Bu defterler güncel tarih çalışmalarında nüfus ve iskânla ilgili çok önemli veriler içermektedirler. Bu çalışmada, söz konusu verilerden hareketle Arhavi kazasının 1583-1681/1682 yılları arasındaki nüfusu, yerleşim durumu ve yerleşim yerlerindeki sürekliliğini belirlemek amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda Arhavi’nin 1583 yılındaki idari statüsü ve tahmini nüfusu ile 1681/1682 tarihli Avârız defterinden elde edilen veriler mukayese edilmiştir. Bu mukayese sonucunda elde edilen nüfus verileri, mühimme kayıtları ile birlikte değerlendirildiğinde Osmanlı’nın Avrupa’da ve Kafkasya’da devam eden savaşların yanında Celali isyanları ile de uğraştığı anlaşılmaktadır. Bunun sonucunda Fındıklı, Arhavi, Hopa ve Gonio kazalarının olduğu bölgede 1583 ile 1681/1682 yıllarına ilişkin kayıtlarda nahiyelerdeki nefs ve köylerin büyük bir kısmında nüfus ve statü olarak değişiklikler yaşandığı görülmektedir.

Abstract

The Ottoman State spreading over three continents with conquests, set policies in order to manage this vast geography well and thus consolidate its domination. One of these policies is the conduct of censuses to evaluate population and economic resources, necessary for the state’s planning. Detailed taxation and accounting icmal registers between 16th and 17th centuries, avarız and jizya registers kept in the 18th and 19th centuries, and the Temettuat books of the 19th century assessed periodically cash and real wealth of the Ottoman Empire. These registers are a wealth of information for historical studies as they contain significant data in terms of settlement and population.This study, based on these data, aims to examine information about the population, settlement and the continuity of these settlements in Arhavi between the years 1583-1681/1682. For this purpose, the study compared data with regard to Arhavi's administrative status in 1583 and estimated population to the Avârız register of1681/1682. Combined with information from the mühimme registers it is apparent that the struggle of the ottoman empire with the the Celali Revolts in addition to the ongoing wars in Europe and the Caucasus resulted into significant population and status changes between the years 1583-1681/1682 in the region of Fındıklı, Arhavi, Hopa and Gonio districts.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

AYDIN, K. (2022). ARHAVİ KAZASINDA İSKÂN VE NÜFUS: (1583-1681/1682). Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Cilt: 0 - Sayı: 34, 197–225. https://ajindex.com/articles/533474

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (19)

  1. Mühimme Defterleri (DVNSMHM.d). Nr. 10, 73, 74, 75, 76, 78, 81, 86, 88. Ali Emirî Tasnifi Belgeleri (AE) Sultan Ahmed I: AE.SAMD.I. 2/167. İbnülemin Tasnifi Belgeleri (İE) Dahiliye; İE.DH. 6/609; 7/623; 7/704. Kamil Kepeci (Mevkufat Kalemi) Defterleri (KK.d) KK.d. 2697. Tahrir Defterleri (TD.d) TD.d; 122. Akgündüz, A. (1990). Osmanlı Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri (1. Kitap). İstanbul:
  2. Fey Vakfı Yayınları.
  3. Akgündüz, A. (2015). Osmanlı Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri (X. Kitap). İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. (2011). 83 Numaralı Mühimme Defteri (1036-1037 /1626-1628). Ankara. Evliya Çelebi b. Derviş Mehmed Zılli. (2006). Evliya Çelebi Seyahatnâmesi (C. II/I. Kitap) (2. bs.) (Z. Kurşun, S. A. Kahraman ve Y. Dağlı, Haz.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Evliya Çelebi b. Derviş Mehmed Zılli. (2006). Evliya Çelebi Seyahatnâmesi (C. II/II. Kitap) (2. bs.) (Z. Kurşun, S. A. Kahraman ve Y. Dağlı, Haz.). İstanbul:
  4. Yapı Kredi Yayınları.
  5. Afyoncu, E. (2014). Defterhane-i Amire (XVI.-XVIII. Yüzyıllar). Ankara:
  6. TTK. Akdağ, M. (1963). Celali İsyanları (1550-1603). Ankara: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Yayınları.
  7. Akdağ, M. (1964). Celali İsyanlarından Büyük Kaçgunluk (1603-1606). Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü, Tarih Araştırmaları Dergisi, II, No.2/3, 1-51.
  8. Aydın, D. (1998).
  9. Erzurum Beylerbeyiliği ve Teşkilatı, Kuruluş ve Genişleme Devri, (1535-1566) (1. bs.). Ankara:
  10. TTK. Aydın, K. (2018). Arhavi’nin Sayısal Tarihi İskân ve Nüfus (1486-1583). İstanbul:
  11. Laz Kültür Derneği. Barkan, Ö. L. (1940). Türkiye’de İmparatorluk Devirlerinin Nüfus ve Arazi Tahrirleri ve Hâkana Mahsus İstatistik Defterleri. İstanbul Üniversitesi, İktisat Fakültesi Mecmuası, (II), 20-59, 214-248.
  12. Barkan, Ö. L. (1953). ‘Tarihi Demografi’ Araştırmaları ve Osmanlı Tarihi. İstanbul Üniversitesi Türkiyat Mecmuası, (X), 1-26.
  13. Barkan, Ö. L. (1979). Timar. İslam Ansiklopedisi içinde (C. XII/1, ss. 286-333). İstanbul:
  14. Milli Eğitim Basımevi. Beldiceanu, N. (1985). XIV. Yüzyıldan XVI. Yüzyıla Osmanlı Devleti’nde Timar (Mehmet Ali Kılıçbay, Çev.). Ankara:
  15. Teori Yayınları.
  16. Bostan, M. H. (2002). XVII. Yüzyıl Avârız ve Cizye Defterlerine Göre Of Kazasının Nüfusu ve Etnik Yapısı. XIV. Türk Tarih Kongresi, Bildiriler içinde (C. II/I, ss. 413-429).
  17. Ankara.
  18. Bucaklişi, İ. A. ve Aleksiva, İ. (2009). Svacoxo- Laz Yer Adları Sözlüğü. İstanbul: Kolkhis Laz Kültür Derneği Yayınları.
  19. Elibüyük, M. (1990). Türkiye’nin Tarihi