Dergiler / İSTEM / 2026 / Sayı: 10

MEVLÂNÂ’NIN MESNEVÎ’SİNDE DEVRİN TIP VE HALK HEKİMLİĞİ

MEDICINE AND PUBLIC MEDICINE AT MAWLANA’S TIME IN HIS MATHNAWI

Necati Avcı(Osmangazi Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi)
Dergi
İSTEM
Sayfa
155–168
Yayın Tarihi
2007-12-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Buna göre Mevlânâ’nın, kişi kaza ve kaderin önceden nasıl olacağını bilmediğinden, hasta olduğu zaman, tedavide her türlü çareye başvurması gerektiği düşüncesinde olduğu anlaşılmaktadır

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Anadolu insanı ve toplumu üzerinde dini ve kültür hayatı açısından olduğu kadar sosyal hayat açısından da çok önemli bir etkiye sahiptir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Onun bu etkisi daha sonraki dönemlere eserleri ve onun düşünceleri çerçevesinde şekillenen Mevlevîlik ile aktarılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Buna göre Mevlânâ’nın, kişi kaza ve kaderin önceden nasıl olacağını bilmediğinden, hasta olduğu zaman, tedavide her türlü çareye başvurması gerektiği düşüncesinde olduğu anlaşılmaktadır
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Mevlâna · Mesnevî · Tıp

Özet

Mevlânâ XI. y.y. Anadolu insanı ve toplumu üzerinde dini ve kültür hayatı açısından olduğu kadar sosyal hayat açısından da çok önemli bir etkiye sahiptir. Onun bu etkisi daha sonraki dönemlere eserleri ve onun düşünceleri çerçevesinde şekillenen Mevlevîlik ile aktarılmıştır. Mevlânâ’nın Mesnevî isimli eseri, devrinin tıbbî bilgileri, özellikleri ve halkın hastalıkları teşhis ve tedavisinde kullandığı metodlar ve bu konudaki inanç ve âdetleri ortaya koyması açısından büyük bir değere sahiptir. Tıbbî alanda devrinin geniş kültürüne sahip olan Mevlânâ, Kur’an ve Hadis ışığı altında, İslam tabiplerinin sağlık-hastalık hakkındaki görüşlerini ve bu konuda ilgi çekici bilgi ve usulleri bizlere nakletmiştir. Mevlânâ’nın bizzat hasta tedavi etmesi ve reçete vermesi de, o devirde bilimsel olarak mevcut olan tıbbî bilgilerin özelliklerini gösterir. Bu nedenle Mesnevi’deki tıbbî bilgileri hem folklorik açıdan hem de bilimsel açıdan değerlendirmek gerekir. XI. asırda Anadolu’nun Kayseri, Sivas ve Konya gibi Selçuklu şehirlerinde hastahanelerin ve tıp tahsili yapılan medreselerin inşa edilmesi Selçukluların tıbba verdikleri önemi gösterir. Eflâkî, Menâkıb’ında Selçuklu ülkesinde birçok hamam, kaplıca ve ılıcanın varlığından bahseder. Mevlânâ eserinde, devrinin çeşitli hastalıkları, teşhisleri, tedavi usulleri ve ilaçları üzerinde durmuştur. Bütün hastalıkların tedavi edilebileceği kanaatinde olan Mevlânâ, devâ kabul etmeyen hastalığın kaza ve kader olduğunu belirtmiştir. Zira kaza ve kader gelince, doktorun bocalayacağını söyler. Buna göre Mevlânâ’nın, kişi kaza ve kaderin önceden nasıl olacağını bilmediğinden, hasta olduğu zaman, tedavide her türlü çareye başvurması gerektiği düşüncesinde olduğu anlaşılmaktadır

Abstract

Mawlana has very much influences on the individual and society in Anatolia from the point of religious, cultural and also social life. His influences were conveyed to the later periods by means of Mawlawism shaped within the context of his works and thoughts. Mawlana’s Mathmawi has a great value in terms of medical information and features in his time and the methods of diagnosis and treatment applied by people and also their beliefs and traditions. Mawlana, having the vast medical culture of his time, has narrated us the opinions of Muslim physicians on health-disease and interesting information and methods in the lihgt of Qur’an and Hadith. Also the fact that Mawlana has personally treated patient and written prescription presents the scientific features of medical information at that time. That’s why, it should be evaluated medical information in Mathnawi from the point of folkloric and science. In the 11th century, the hospitals and madrasas in which the medicine as science was educated were established in the Anatolian cities such as Kayseri, Sivas and Konya. This shows how the Seljukids had considered medicine important. Eflaqi, in his Manaqib, has cited many public baths, termal springs and hot springs in the Seljukids. Mawlana has touched upon various diseases, diagnosis, methods of treatment and medications at his time in his work. Mawlana, having the opinion that all diseases can be cured, has indicated that uncureable illness is destiny and fate. To him, when destiny and fate come, doctor falters. So, it is clearly understood that Mawlana believes that when a person becomes sick he has to implement every ways of treatment since he does not know in advance how destiny and fate come

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Avcı, N. (2007). MEVLÂNÂ’NIN MESNEVÎ’SİNDE DEVRİN TIP VE HALK HEKİMLİĞİ. İSTEM, Sayı: 10, 155–168. https://ajindex.com/articles/52594

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. » Aclunî, İsmail b. Muhammed, Keşfu’l-Hafâ, Beyrut, 1351 (c.2)
  2. » Aksoy, Ömer Âsım, Atasözleri ve Deyimleri, Ankara, 1965
  3. » Amîd, Hasan, Ferheng-i Amîd, Tahran, 1343
  4. » Ankaravî, İsmail, Mesnevi-yi Şerif Şerhi, İstanbul, 1257
  5. » Âsım, Ahmet, çvr. Burhan-ı Kâtı’, Kahire, 1251
  6. » Azrak, İbrahim b. Abdurrahman, Teshilu’l-Menâfi Fi’t-Tıbb, İstanbul, 1324
  7. » Bammat, Haydar, İslamın Çehresi, (çvr. Osman Fehmi Giritli), İstanbul, 1975
  8. » Buharî, Abdullah, Sahih-i Buharî, Ankara, 1975
  9. » Canan, İbrahim, Hz. Peygamber’in Sünnetinde Terbiye, Ankara, 1980
  10. » Denizkuşları, Mahmud, Peygamberimiz ve Tıp (Tıbb-ı Nebevi), İstanbul, 1981
  11. » Firuzanfer, Bediu’z-Zaman; Ehâdis-i Mesnevi, Tahran, 1347
  12. » ________, Meâhiz-i Kasas ve Temsilât-ı Mesnevi, Tahran, 1347
  13. » Gölpınarlı, Abdulbaki, Mesnevi Şerhi, İstanbul, 1973-74 (c.4)
  14. » Herodot, Tarih, çvr. Perihan Kuturman, İstanbul, 1973
  15. » Hunke, Sigrid, Avrupa’nın Üzerine Doğan İslam Güneşi, çvr. Servet Sezgin, İstanbul, 1972
  16. » İbn Battuta, İbn Battuta Seyahatnâme’sinden Seçmeler, nşr. İsmet Parmaksızoğlu, İstanbul, 1971
  17. » İbn Haldun, Mukaddime, çvr. Zeki Kadiri Ugan, İstanbul, 1957
  18. » Kırca, Celal, Kur’an-ı Kerim ve Modern İlimler, İstanbul, 1981
  19. » Kur’an, DİB.Y., (Komisyon), Ankara, 1973
  20. » Mevlânâ, Celaleddin Rumî; Külliyât-ı Divân-ı Şems-i Tebrizî, Tahran, 1345;
  21. » ____, Divân-ı Kebir, çvr. Abdulbaki Gölpınarlı, İstanbul, 1960
  22. » ____, Mecalis-i Seb’a (Mukaddime), nşr. M. Feridun Nafiz Uzluk, İstanbul, 1937
  23. » ____, Mesnevi-i Manevi, nşr. R.A. Nicholson, London, 1923-33; çvr. Veled İzbudak, Mesnevi, İst.1960
  24. » Müslim, b. El-Haccac, Sahih-i Müslim, nşr. Muhammed Fuad Abdulbaki, Mısır, 1955
  25. » Nizami-yi Aruzî, Ahmed b. Omar, Çehar Makale, nşr. Muhammed Kazvinî, Tahran, 1346
  26. » Remzi, Hüseyin, Tıbb-ı Nebevî, Hz. Muhammed ve Tababet, İstanbul, 1928
  27. » Sa’lebî, Ebu İshak, Kasasu’l-Enbiyâ’, Arâisu’l-Mecâlis, Mısır, tsz. » Sipahsalar, Feridun b. Ahmed, Risâle, nşr. Said Nefisî, Tahran, 1325; çvr. Tahsin Yazıcı, Mevla- na ve Etrafındakiler, İstanbul, 1977
  28. » Spuler, Bertold, İran Moğolları Siyaset, İdare ve Kültür, çev. M. Fuad Köprülü, Ankara, 1973.
  29. » Tahiru’l-Mevlevî, Müslümanlığın Medeniyete Hizmetleri, (yayn. İ. Olgun), İstanbul, 1974
  30. » Tan, Nail, Evliya Çelebi Seyahatnâmesi, Folklorik Dizin Denemesi, Ankara, 1974
  31. » Taneri, Aydın, Türkiye Selçukluları Kültür Hayatı (Menakıbu’l-Ârifin Değ.), Konya, 1977
  32. » Ünver, A. Süheyl, Selçuklu Tababeti XI-XIV. Asırlar, Ankara, 1940
  33. » Zehebî, Şemseddin Ebû İshak b. Ahmed, et-Tıbbu’n-Nebevî, Kahire, 1961
  34. » Zeydan, Corci, İslam Medeniyeti Tarihi, çvr. Zeki Meğamiz, İstanbul, 1972 Mesnevi, 2/291 ve 1947.
  35. Sultan Veled’in ailesi Fatma Hanım’ın, doğumdan bir müddet sonra, çocukları ölüyordu. Bu se- bepten çocuğu doğacağı zaman, Fatma Hanım, ilaç kullanarak, çocuğu düşürüyordu. Mevlânâ, ge- lininin bu durumunu öğrenince, ona haber göndererek, ilaç kullanmamasını söyler; bunun üzerine Ârif Çelebi doğar ve yaşar. Bk. Menâkıb, metin, 2/825; çvr. 2/235-236.