Dergiler / Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2022 / Cilt: 32 - Sayı: 3

AYVALITOHMA ÇAYI HAVZASI AŞAĞI ÇIĞIRININ JEOMORFOLOJİSİ

Geomorphology of the Lower Catchment of Ayvalıtohma Stream

Sayfa
859–876
Yayın Tarihi
2022-10-18
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu dirençsiz kayalar erozyona neden olurken, dağlık ve plato sahalarındaki kalın kireçtaşı istifleri özellikle 1700-2100 m aralığında karstik şekillerin gelişmesine sebep olmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ayvalıtohma Çayı Havzası, Fırat Nehri’nin batıdaki kollarından olan Tohma Çayı’nın alt havzası durumundadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Darende- Hekimhan (Malatya) Gürün, Kangal (Sivas) arasında kalan çalışma alanının jeomorfolojik özellikleri saha çalışmaları ve sentetik yüzeyler üzerinde yapılan jeomorfolojik analizler çerçevesinde belirlenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu dirençsiz kayalar erozyona neden olurken, dağlık ve plato sahalarındaki kalın kireçtaşı istifleri özellikle 1700-2100 m aralığında karstik şekillerin gelişmesine sebep olmuştur.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Ayvalıtohma Çayı · Jeomorfoloji · Doğu Toroslar

Özet

Ayvalıtohma Çayı Havzası, Fırat Nehri’nin batıdaki kollarından olan Tohma Çayı’nın alt havzası durumundadır. Darende- Hekimhan (Malatya) Gürün, Kangal (Sivas) arasında kalan çalışma alanının jeomorfolojik özellikleri saha çalışmaları ve sentetik yüzeyler üzerinde yapılan jeomorfolojik analizler çerçevesinde belirlenmiştir. Çalışma alanı genel olarak Uzunyayla Platosu ile Malatya Havzası arasında kalan ve akarsularla derin bir şekilde yarılmış platolardan oluşmaktadır. Havzanın batısındaki Köroğlu, doğusundaki Akbabaçalı, güneyindeki Cuma Dağı gibi dağ sıraları ise bu platolar üzerinde yumuşak sırtlar halinde yükselmektedir. Ayvalıtohma Çayı, açtığı dar ve derin boğaz ve kanyon vadilerle, Uzunyayla, Ayvalı-Kuluncak, Darende-Balaban depresyonlarını birbirine bağlamaktadır. Gürün, Darende, Kuluncak dolaylarında tipik olarak görülen ve karstik temele gömülen bu boğaz ve kanyonlar, Ayvalıtohma Çayı boyunca gelişen taşkın ovalarının oluşumunda önemli bir yerel kaide seviyeyi rolü üstlenirler. Çalışma alanının merkezini oluşturan Ayvalı-Kuluncak Depresyonu ise Oligosen’de gelişmiş dağ arası havza özelliği taşımaktadır. Oligosen’de depolanan ve aşınım direnci düşük olan çakıltaşı, kumtaşı, çamurtaşı gibi detritikler havzada en fazla erozyona uğrayan alanları ortaya çıkarmışlardır. Bu dirençsiz kayalar erozyona neden olurken, dağlık ve plato sahalarındaki kalın kireçtaşı istifleri özellikle 1700-2100 m aralığında karstik şekillerin gelişmesine sebep olmuştur.

Abstract

Ayvalıtohma Stream Basin is the sub-basin of Tohma Stream, which is one of the western branches of the Euphrates River. The geomorphological features of the study area between Darende- Hekimhan (Malatya) Gürün and Kangal (Sivas) were determined within the framework of field studies and geomorphological analyzes on synthetic surfaces. The study area generally consists of plateaus between Uzunyayla Plateau and Malatya Basin and deeply disssected by streams. The narrow and is deeply gorge and canyon valleys opened by Ayvalıtohma Stream connect Uzunyayla, Ayvalı-Kuluncak, Darende-Balaban depressions. These gorges and canyons, which are typically seen around Gürun, Darende, Kuluncak and buried in the karstic foundation, played an important role in the formation of the flood plains along the Ayvalıtohma Stream. The Ayvalı-Kuluncak Depression, which forms the center of the study area, has the characteristics of an intermountain basin developed in the Oligocene. Detrital deposits such as conglomerate, sandstone and mudstone, which were deposited in the Oligocene and had low erosion resistance, revealed the areas that suffered the most erosion in the basin. While these non-resistance rocks cause erosion, the thick limestones in the mountainous and plateau areas have led to the development of relatively macro karst forms, especially between the elevation of 1700-2100 m.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

KAYA, C., KARATAŞ, A. (2022). AYVALITOHMA ÇAYI HAVZASI AŞAĞI ÇIĞIRININ JEOMORFOLOJİSİ. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 32 - Sayı: 3, 859–876. https://ajindex.com/articles/515357

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (14)

  1. Akkuş, M. (1970). Darende-Balaban Havzasınn (Malatya, ESE Anadolu) Jeolojik ve Stratigrafi İncelemesi Maden Tetkik ve Arama Dergisi, Sayı 76.s. 1-80.
  2. Ardos, M. (1996). Türkiye'de Kuvaterner Jeomorfolojisi (2: Baskı.) Çantay Kitabevi Yayınları,
  3. İstanbul.
  4. Atabey, E; Bağırsakçı, S; Münir, C; Gökkaya, K.Y; Günal, S; Kılıç, N. (1994).
  5. Gürün, Kangal (Sivas) Darende, Hasançelebi (Malatya) Arasının Jeolojisi. MTA Jeoloji Etüdleri Daire Başkanlığı, Derleme Servisi Rapor No:9760. Atalay, İ., (1988). Toros Dağlarında Karstlaşma ve Karstik Alanların Ekolojisi. Jeomorfoloji Dergisi, Sayı 16, s. 1-8.
  6. Atalay, İ., & Mortan, K. (2012). Resimli ve Haritalı Türkiye Bölgesel Coğrafyası (5 b.). İstanbul: İnkılâp Kitabevi Baskı Tesisleri. Atalay, İ., (2017). Türkiye Jeomorfolojisi (3 basım.). Meta Basımevi, İzmir.
  7. Booth, M.G; Robertson, A.H.F; Taşlı, K.; İnan, N.; Ünlügenç, U.C. ve Vingent, S., (2012). Two-stage devolopment of the Late Cretaceous to Late Eocene Darende Basin: İmplicatıons for closure of. Neotethys in central eastern Anatolia (Turkey). Geological Society Special Publications 372, 385-419.
  8. Booth, M.G; Robertson, A.H.F; Tasli, K; İnan, N. (2014). Late Cretaceous to Late Eocene Hekimhan Basin (Central Eastern Turkey)as a supra-ophiolite sedimentary/magmatic basin related to the laterstages of closure of Neotethys. Tectonophysics (685), 6–32.
  9. Charlton, R. (2008). Fundamentals of Fluvial Geomorphology. London: Routledge. Çobankaya. (2011) ''Hekimhan (Malatya) Yöresi Oligosen İstifinin Sedimantolojisi'' Ankara Üniv. Fen Bilimleri Enst. Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, (Yayınlanmamış). Dhont, D., Chorowicz, J., & Luxey, P. (2006). Anatolian escape tectonics driven by Eocene crustal thickening and Neogene-Quaternary extensional collapse in the eastern Mediterranean region. Special Papers-Geological Society Of America, 409, 441. Elibüyük, M. (2013). Malatya İli Yerleşmelerinin Tarihsel Dönemlere Göre Coğrafi Dağılışı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 53(1), 183-220.
  10. Ekici, T., Alpaslan, M., Parlak, O., & Uçurum, A. (2009). Geochemistry of the Middle Miocene collisıon-related Yamadağı (Eastern Anatolia) calc-alkaline volcanics,Turkish Journal of Earth Sciences (18), 511-528.
  11. Erinç, S., (1953). Doğu Anadolu Coğrafyası. İstanbul Üniversitesi Yayınları, No: 572, Sucuoğlu Matbaası, İstanbul.
  12. Erinç, S., (2000). Jeomorfoloji I. (C. Güneysu. T.A., Ertek, Düzenleyenler.) DER Yayınları,
  13. İstanbul.
  14. Erinç, S., (2001). Jeomorfoloji I