Dergiler / Dergiabant / 2021 / Cilt: 9 - Sayı: 1

İsmail Konevî Efendi’nin Envâru’t-Tenzîl Hâşiyesinde Cüz’î İrade Tartışması

Free Will Discussion in Ismail Konawī’s Ḥāshiyah on Anwār al-Tanzīl

Sayfa
543–567
Yayın Tarihi
2021-05-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Müellifin âyetleri bu teoriye göre yorumlaması sonucu, kulun ihtiyârî fiillerinde tercihte bulunabildiğine dair yaklaşımı tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İsmail Konevî Efendi (öl. 1195/1780) mütekellim ve müfessir olarak 18. yüzyılda Osmanlı ilim geleneğinin önemli isimlerinden birisi olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yaşadığı dönemin ilmî tartışmalarını hâşiyesine yansıtan müellif, doğal olarak eserinde birçok kelâm konusuna da değinmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Müellifin âyetleri bu teoriye göre yorumlaması sonucu, kulun ihtiyârî fiillerinde tercihte bulunabildiğine dair yaklaşımı tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tefsir · İsmail Konevî · Envâru’t-Tenzîl

Özet

İsmail Konevî Efendi (öl. 1195/1780) mütekellim ve müfessir olarak 18. yüzyılda Osmanlı ilim geleneğinin önemli isimlerinden birisi olmuştur. Konevî’nin kaleme aldığı Envâru’t-Tenzîl hâşiyesi, Beyzâvî hâşiyeleri arasında kapsamı ve zengin içeriği itibarıyla öne çıkmaktadır. Yaşadığı dönemin ilmî tartışmalarını hâşiyesine yansıtan müellif, doğal olarak eserinde birçok kelâm konusuna da değinmiştir. Söz konusu tartışmalar arasında dikkat çeken konulardan birisi ise cüz’î irade meselesidir. Konevî’nin cüz’î irade yaklaşımının temelinde Sadrüşşerîa’nın (öl. 747/1346) benimsediği hâl teorisi bulunmaktadır. İrade tartışmaları bağlamında son dönem Mâtürîdî düşüncesini etkisi altında bırakan bu teoriye göre cüz’î irade, hâl olması bakımından ne mevcut ne de maʿdum kabul edilmiştir. Mevcut olmaması sebebiyle yaratılmaya ihtiyaç duymayan cüz’î irade, tercihi de barındıracak şekilde insanın kendisinde bulunan bir sıfat olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın amacı Konevî’nin, Envâru’t-Tenzîl hâşiyesinde cüz’î irade kavramına dair benimsediği hâl görüşünün âyet yorumlarına ne şekilde yansıdığını tespit etmektir. Bu amacı merkeze alan çalışmanın sonucunda Konevî’nin, irade tartışmalarıyla ilişkilendirdiği âyetleri, cüz’î iradeyi hâl kategorisinde değerlendirerek te’vil ettiği ortaya koyulmuştur. Müellifin âyetleri bu teoriye göre yorumlaması sonucu, kulun ihtiyârî fiillerinde tercihte bulunabildiğine dair yaklaşımı tespit edilmiştir.

Abstract

Ismail al-Konawī (d. 1195/1780) was one of the important scholars in the field of theology and tafsīr in the Ottoman period in the 18th century. His ḥāshiyah on Anwār al-Tanzīl stands out among the ḥāshiyahs on Baydāwī in terms of its scope and rich content. He reflected the scholarly debates of the period in which he lived, also touched on many theological issues. Free will has been one of the most prominent subjects among these discussions. His approach to free will is based on Sadr al-Sharīʿa’s theory of ‘hāl’. According to this theory, which influenced the post-classical Māturīdī thought in the context of will discussions, free will has been considered neither existent nor non-existent. Free will, which does not need to be created due to its non-existent, has been evaluated as an attribute inherent of human being, including a human’s own choice. The aim of this study is to determine how Konawī’s view of ‘hāl’ reflects the interpretation of the verses in his ḥāshiyah on Anwār al-Tanzīl. This study reached the conclusion that Konawī interpreted the verses associated with the discussions of free will within the scope of ‘hāl theory’. Furthermore, it is confirmed that as a result of the author's interpretation of the verses based on this theory, human being has a free will in his/her acts.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

DİLEK, B. (2021). İsmail Konevî Efendi’nin Envâru’t-Tenzîl Hâşiyesinde Cüz’î İrade Tartışması. Dergiabant, Cilt: 9 - Sayı: 1, 543–567. https://ajindex.com/articles/484724

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (11)

  1. Akkirmânî, Muhammed b. Mustafa. “İrâde-i Cüziyye Risâlesi”. sad. Abdulhamit Sinanoğlu. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/16 (2010), 119-148.
  2. Atay, Hüseyin. Osmanlılarda Yüksek Din Eğitimi: Medrese Programları-İcazetnâmler-Islahat Hareketleri. Ankara: Atay Yayınları, 2018. Atûfî, Hayreddin Hızır b. Mahmud b. Ömer. Hâşiyetü’l-Keşşâf. İstanbul:
  3. Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa, 263. Aydın, Ömer. Sadrüşşerîa es-Sânî’ye Göre İnsan Hürriyeti ve Fiilleri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1996. Bağdadî, İsmail Paşa. Hediyyetü’l-ârifin esmau’l-müellifin ve asaru’l-musannifin. 2 Cilt. Beyrut: Daru İhyai’t-Türasi’l-Arabi, ts. Bâkıllânî, Ebû Bekir Muhammed b. et-Tayyib. Kitâbü’t-Temhîd. nşr. Richard J. Mc. Carthy S. J. Beyrut: Mektebetü’ş-Şarkıyye, 1957.
  4. Baltacı, Cahid. XV-XVI. Yüzyıllarda Osmanlı Medreseleri. 2 Cilt. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Vakfı Yayınları, 2. Basım, 2005.
  5. Bayram, İbrahim. “Teklîf-i Mâ Lâ Yutâk Risalesi Bağlamında İsmail Konevî’nin Teklîf Anlayışı”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 47 (2019), 137-179. https://doi.org/10.17120/omuifd.595157 Beyzâvî, Nâsıruddin Ebü’l-Hayr Muhammed Abdullah b. Ömer b. Muhammed. Envâru’t-Tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. haz. Muhammed Abdurrahman el-Maraşli. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türasi’l-Arabî, 1998.
  6. Bilmen, Ömer Nasuhi. Büyük Tefsir Tarihi. 2 Cilt. İstanbul: Ravza Yayınları, 2008.
  7. Boyalık, M. Taha. el-Keşşâf Literatürü: Zemahşerî’nin Tefsir Klasiğinin Etki Tarihi. İstanbul: İSAM Yayınları, 2019.
  8. Boyalık. M. Taha. “Merzifonlu Hayreddin Hızır el-Atûfî’nin Hâşiyetü’l-Keşşâf’ı ve Eserin Kelam Açısından Tahlili”. Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı. ed. Şuayip Özdemir, Ayşegül Gün. 1/557-566. Ankara: KIBATEK, 2017.
  9. Bursalı, Mehmed Tahir. Osmanlı Müellifleri. Haz. Fikri Yavuz-İsmail Özen. 3 Cilt. İstanbul: Meral Yayınları, ts. Cürcânî, Seyyid Şerif. Şerhu’l-mevâkıf. çev. Ömer Türker. 3 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2015. Cürcânî, Seyyid Şerif. Muʿcemü’t-taʿrîfât. thk. Muhammed Sıddık el-Minşâvî. Kahire: Dâru’l-Fadîle, ts. Çağrıcı, Mustafa. “Azim”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 4/328-329. İstanbul: TDV Yayınları, 1991.
  10. Çağrıcı, Mustafa- Hökelekli, Hayati. “İrade”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 22/380-384. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  11. Demir, Ziya. Osmanlı Müfessirleri ve Tefsir Çalışmaları. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2016. Devvânî, Celâlüd