KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Adalet Dergisi / 2019 / Sayı: 62-63

ŞEYHÜLİSLÂMLIK MAKAMI VE ADLÎ MEKANİZMA İÇİNDEKİ YERİ

Esra YAKUT
Sayfa
85–113
Yayın Tarihi
2019-12-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Birinci Dünya Savaşı’nın ardından İttihad ve Terakki Partisi’nin ve uygulamalarının ortadan kaldırılmaya çalışıldığı dönemde, yoğun itirazlar nedeni ile, 1918 yılından Osmanlı Devleti’nin sonuna kadar şeriyye mahkemelerinin yeniden şeyhülislâmlık makamına bağlandığını görmekteyiz.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı merkez örgütü içinde yer aldığı dönemden itibaren fetva vermekle görevlendirilen şeyhülislâmlık makamı bu yetkisinin dışında hiçbir idarî görev üstlenmemişti. 16. yüzyıldan sonra yetkileri genişletilerek ulema sınıfının başkanlığına getirilen şeyhülislâmlar idari, adli ve eğitim ile ilgili bazı işlerden sorumlu tutuldular.
📊
Temel Bulgular & Veri:Adli alanda, İslâm Hukuku kurallarına göre karar veren şeriyye mahkemelerine başkanlık eden kadıları atama ve azil yetkilerine de sahip oldular.
💡
Sonuç & Katkı:Birinci Dünya Savaşı’nın ardından İttihad ve Terakki Partisi’nin ve uygulamalarının ortadan kaldırılmaya çalışıldığı dönemde, yoğun itirazlar nedeni ile, 1918 yılından Osmanlı Devleti’nin sonuna kadar şeriyye mahkemelerinin yeniden şeyhülislâmlık makamına bağlandığını görmekteyiz.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Şeriyye mahkemeleri · şeyhülislâm · Meşihat Makamı

Özet

Osmanlı merkez örgütü içinde yer aldığı dönemden itibaren fetva vermekle görevlendirilen şeyhülislâmlık makamı bu yetkisinin dışında hiçbir idarî görev üstlenmemişti. 16. yüzyıldan sonra yetkileri genişletilerek ulema sınıfının başkanlığına getirilen şeyhülislâmlar idari, adli ve eğitim ile ilgili bazı işlerden sorumlu tutuldular. Adli alanda, İslâm Hukuku kurallarına göre karar veren şeriyye mahkemelerine başkanlık eden kadıları atama ve azil yetkilerine de sahip oldular. Bu yetki aynı zamanda şeriyye mahkemelerinin şeyhülislâmlık makamına bağlanması anlamına geliyordu. 1917 yılına kadar şeyhülislâmlığa bağlı olarak çalışmalarını sürdüren şeriyye mahkemeleri, bu tarihten itibaren dinin kamusal hayattan uzaklaştırılması çalışmaları içerisinde Adliye Nezareti’ne bağlandılar. Fakat bu durum çok da uzun sürmedi. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından İttihad ve Terakki Partisi’nin ve uygulamalarının ortadan kaldırılmaya çalışıldığı dönemde, yoğun itirazlar nedeni ile, 1918 yılından Osmanlı Devleti’nin sonuna kadar şeriyye mahkemelerinin yeniden şeyhülislâmlık makamına bağlandığını görmekteyiz.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

YAKUT, E. (2019). ŞEYHÜLİSLÂMLIK MAKAMI VE ADLÎ MEKANİZMA İÇİNDEKİ YERİ. Adalet Dergisi, Sayı: 62-63, 85–113. https://ajindex.com/articles/450517

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (3)

  1. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA) A) Bâb-ı âlî Evrak Odası (BEO.
  2. Meşihat-Gelen: Dosya No: 286241, 346928
  3. Meşihat-Giden: Dosya No: 278854, 343 303. B) İradeler Meclis-i Mahsus: Dosya No: 310/29, 1901/28. C) Meclis-i Vükela Mazbataları (MVM.) Defter No: 26/8, 128/66,166/24, 187/ 46, 247/51. D) Yıldız Tasnifi 1- Hususî Maruzat (Y.A. Hus.): Dosya No: 258/114 2- Resmî Maruzat (Y.A.Res.): Dosya No: 3/37, 40/29-2, 40/29-4, 40/29-5, 40/29-6. II) BELGESEL KAYNAKLAR A) Düstûr I. Tertib C.1, Dersaadet: 1282. C.2, Dersaadet: 1289. Zeyl C. 3, Dersaadet: 1300. II. Tertib C.5, Dersaadet: 1332. C. 6, Dersaadet: 1329. C. 7, Dersaadet: 1330. C. 12, İstanbul: 1927. III. Tertib C. 1, Ankara: 1953. B) Meclis Zabıt Cerideleri Meclis-i Mebusan (MM), Levâyih ve Tekâlif-i Kanuniyye ve Encümen Mazbataları, Devre: 1-4, Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi Basımevi, 1992. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi (MMZC), Devre: 1, 3, Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi Basımevi, 1982, 1991-1993. Ceride-i İlmiye, Hürriyet, İkdâm, İ’tisam, İslâm Mecmuası, Sebilürreşad, Sırat-ı Müstakim, Takvim-i Vekâyi, Tanin, Ulûm, Vakit, Yeni Tasvir-i Efkâr Ahmed Cevdet (İbn’ül-Sırrî), “Mehakim-i Şer’iyye’nin Tensikatı,” Tanin 4: 3., 1324 Ahmed Cevdet, Tarih-i Cevdet, C. IV, Matbaa-i Osmaniyye, Dersaadet, 1986. Ahmed Lûtfî, Mir’ât-ı Adalet, İstanbul, 1304. Ahmed Şirani, “Mehakim-i Şer’iyye’nin Lüzum-ı İadesi”, İ’tisam, C. I, Aded: 8, 16 Kanun-ı Sani 1335 (16 Ocak 1919), s. 1-4. Ahmed Şirani, “Evet; Mehakim-i Şer’iyye’nin İadesi Lâzımdır”, İ’tisam, C. I, Aded:10, 30 Kanun-ı Sani 1335 (30 Ocak 1919), s. 1-3. Altunsu, Abdülkadir, Osmanlı Şeyhülislâmları, Ayyıldız Matbaası, Ankara, 1972. Belgesay, Mustafa Reşit, “Tanzimat ve Adliye Teşkilâtı,” Tanzimat, I, İstanbul, 1940. Bingöl, Sedat, Tanzimat Devrinde Osmanlı’da Yargı Reformu (Nizamiyye Mahkemeleri’nin Kuruluşu ve İşleyişi 1840-1876), Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir, 2004. Çadırcı, Musa, “Tanzimat’ın İlanı Sıralarında Osmanlı İmparatorluğunda Kadılık Kurumu ve 1838 Tarihli ‘Tarîk-i İlmiyye’ye Dair Ceza Kanunname’si,” Ankara Üniversitesi DTCF Tarih Araştırmaları Dergisi, XIV: 25, 1982, 139-161. Çadırcı, Musa, Tanzimat Döneminde Anadolu Kentleri’nin Sosyal ve Ekonomik Yapıları, TTK, Ankara, 1991. Dağıstanizâdelerden Hafız Abdullah İrfan, “Tevhid-i Mehakimin Tevâüd Ettiği Netayicden Bir Nümûne”, İ’tisam, C. I, Aded: 33, 17 Temmuz 1335 (1919), s. 312-314. Davıson, Roderic H., Osmanlı İmparatorluğu’nda Reform 1856-1876, I-II, Papirüs Yayınları, İst