Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu dönemde, parlamenter sistemin mevcut olduğu ana-yasanın ilk hâlinden sırasıyla yarı-başkanlık sistemine ve sonrasında kendine özgü bir başkanlık sistemine geçiş gerçekleşmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
19. Yüzyılın başlangıcına uzanan Türk Anayasacılığı, bu yüzyılın son çeyreğinden itibaren yazılı anayasa tecrübesine sahiptir. Yaklaşık bir buçuk asırdır yazılı anayasala-rın mevcut olduğu coğrafyamızda devletin temel kuruluşuna ilişkin tercihlerin, yasa-ma yürütme ilişkilerini ve dolayısıyla hükûmet sistemi bahsini ilgilendiren bir yönü de bulunmaktadır. İlk yazılı anayasa olan Kanun-u Esasî’den günümüze kadar kabul edilen 1921, 1924, 1961 ve 1982 Ana-yasaları yasama yürütme ilişkileri dikkate alındığında birbirinden farklı özellikleri içerisinde barındıran metinler olarak dik-kati çeker. İlk hâlinde kuvvetler birliğinin var olduğu yorumlanabilecek Kanun-u Esasî’de, 1909 değişiklikleri ile kuvvetler ayrılığının izleri-ni görmek mümkündür. Değişiklikler ile yasama yürütme ilişkileri önemli ölçüde farklılaşmıştır. Bu durumda yapılacak de-ğerlendirmelerde ise parlamenter sistem ön plana çıkmaktadır. Kurtuluş Mücadele-si’nin yürütüldüğü, bir yandan da yeni bir devletin temel kuruluşunun gerçekleştiril-diği dönemin bir belgesi olarak 1921 Ana-yasası ise içeriğiyle genç sayılabilecek kuv-vetler ayrılığı tecrübesinden sapmayı ifade etmektedir. Teorik tereddütleri bulunmak-la birlikte bu durum meclis hükûmeti sis-temi ile ilişkilidir.1921 Anayasası’nın be-nimsemiş olduğu hükûmet sistemine iliş-kin teorik tereddütlerin başka nitelikteki bir hâli 1924 Anayasası açısından da mev-cuttur. Bu durum ise dönem itibarıyla çoğunlukla karma bir modelin benimsen-diği şeklinde yorumlanır. 1961 ve 1982 Anayasaları açısından yasama ve yürütmenin oluşumu, yapısı ve sorum-lulukları noktasından yapılacak değerlen-dirmeler kural olarak parlamenter sistem ekseninde gerçekleşir. Bu durumun istisna-ları ise 1982 Anayasası’nda mevcuttur. Hâlen yürürlükte olan 1982 Anayasası’nda yapılan değişiklikler, üç farklı hükûmet sistemi modelinin uygulanması neticesini içerisinde barındırmaktadır. Bu dönemde, parlamenter sistemin mevcut olduğu ana-yasanın ilk hâlinden sırasıyla yarı-başkanlık sistemine ve sonrasında kendine özgü bir başkanlık sistemine geçiş gerçekleşmiştir.
Abstract
Turkish Constitutionalism dates back to beginning of the 19th century and has written constitutions since the last quarter of the same century. Provisions on the constituting of the state in written consti-tutions that have been in force for about a century and a half also concern legislative executive relations and the systems of go-vernment. The Turkish Constitutions of 1921, 1924, 1961 and 1982, which have been in force since the Kanun-u Esasî, have dif-ferent features in terms of the legislative-executive relations. It is possible to understand that the traces of the separation of powers with the 1909 amendments in the Kanun-u Esasî in which there was a unity of power in its original form. Legislative-executive relati-ons became significantly different with this amendment. From this point parliamen-tary system comes into prominence. The Constitution of 1921 is a document of the period when the Turkish War of Indepen-dence was taken place and the constituting a new state was carried out. The Constitu-tion also reveals the deviation from the young experience of separation of powers with its content. Although theoretically controversial, this situation is related to the assembly government system. Theore-tical arguments on the government system that is preferred by the 1921 Constitution also valid in terms of the 1924 Constitu-tion. In this situation it is often stated that a hybrid system is applied. In the 1961 and 1982 Constitutions, the formation, structure and responsibilities of the legislative and the executive are explai-ned in the context of the parliamentary system in general. Exceptions to this claim can be found in the 1982 Constitution. The amendments of the 1982 Constitution re-sulted in the introduction of three diffe-rent government systems. In this period, there was a transition from the parliamen-tary system to the semi-presidential sys-tem and then to a Turkish type presiden-tial system respectively.